Dba?o?? o jako?? narodzin, zarówno z perspektywy zdrowia matki jaki i dziecka stanowi priorytet dzia?a? ?wiatowej Organizacji Zdrowia. Potrzeba stanowienia wytycznych w opiece oko?oporodowej kszta?towana jest na podstawie medycznych wska?ników i do?wiadcze? kobiet. Poni?sze opracowanie, zgodne z zasadami medycyny opartej na dowodach naukowych, podkre?laj?ce humanistyczny wymiar procesu porodowego stwarza szans? na zrewidowanie dotychczasowych metod opieki nad matk? i dzieckiem.
Wytyczne maj? na celu popraw? zdrowia i dobrostanu diady poprzez wprowadzenie zmian w modelu opieki oko?oporodowej. Zmiany te stanowi? równie? korzystny kierunek dla rozwoju zawodu po?o?nych, wzmacniaj? bowiem ich potencja? w dzia?aniach na rzecz naturalnego, zgodnego z fizjologi? porodu. Ca?o?ciowe postrzeganie procesu narodzin podkre?la kluczow? rol? po?o?nej w pod??aniu za potrzebami kobiety ci??arnej rodz?cej i po?o?nicy.
Nasz krajowy standard organizacyjny opieki oko?oporodowej w du?ej mierze zgodny jest z wytycznymi zaprezentowanymi w poni?szym dokumencie i mamy nadziej?, ?e w przysz?o?ci model opieki prezentowany przez ?wiatow? Organizacj? Zdrowia b?dzie w ca?o?ci zaimplementowany do naszego sytemu opieki zdrowotnej.
Zalecenia ?wiatowej Organizacji Zdrowia - tu znajdziecie oryginalny dokument - link)
Opieka oko?oporodowa wspieraj?ca poród jako do?wiadczenie pozytywne
Zmiana modelu opieki nad kobietami i dzie?mi w celu poprawy zdrowia i dobrostanu
Wi?kszo?? z ponad 140 milionów kobiet rodz?cych rocznie na ?wiecie to kobiety, u których nie zdiagnozowano czynników zagro?enia komplikacjami: ani u nich, ani u ich dzieci na pocz?tku porodu lub w czasie jego trwania. Niemniej, czas porodu jest krytycznym momentem w ?yciu kobiet i ich dzieci, a ryzyko zachorowalno?ci i ?miertelno?ci mog?oby znacz?co wzrosn?? w przypadku komplikacji. Zgodnie z za?o?eniami Celu 3 Zrównowa?onego Rozwoju – zapewnienie wszystkim ludziom w ka?dym wieku zdrowego ?ycia oraz promowanie dobrobytu – a tak?e zgodnie z now? Globaln? Strategi? na rzecz zdrowia kobiet, dzieci i m?odzie?y (2016–2030), globalne programy poszerzaj? swój zakres zagadnie?, na które zwracaj? uwag?, ?eby zapewni?, ?e kobiety i dzieci nie tylko prze?yj? komplikacje porodowe, o ile takie wyst?pi?, ale tak?e ?e b?d? si? rozwija? i osi?gn? swój pe?ny ?yciowy i zdrowotny potencja?.
Pomimo licznych debat i trwaj?cych od kilku lat bada? koncepcja „normalno?ci” przy porodzie nie jest uniwersalna i zestandaryzowana. Na przestrzeni ostatnich dwóch dekad zauwa?ono znacz?cy wzrost cz?stotliwo?ci stosowania ró?norodnych procedur maj?cych na celu wywo?anie, przyspieszenie, uko?czenie, uregulowanie i monitorowanie fizjologicznego procesu porodu w celu polepszenia jego wyników. Wraz ze wzrostem medykalizacji porodu zdajemy si? nie docenia? zdolno?ci kobiety do urodzenia dziecka, a stosowanie procedur medycznych wp?ywa negatywnie na do?wiadczenia porodowe kobiety. Co wi?cej, zwi?kszaj?ce si? stosowanie interwencji porodowych przy braku jednoznacznych wskaza? powi?ksza ró?nic? w stanie zdrowia ludzi w ?rodowiskach o niskiej i wysokiej dost?pno?ci zasobów.
Niniejsze wytyczne poruszaj? te kwestie przez zidentyfikowanie najpopularniejszych praktyk stosowanych w porodzie. Ich celem jest ustalenie dobrych praktyk do stosowania przy porodzie bez komplikacji. Wytyczne te nie traktuj? wysokiej jako?ci porodu i opieki nad dzieckiem oraz nastawienia na kobiet? jako warto?ci podrz?dnych w stosunku do rutynowych czynno?ci medycznych, ale podkre?laj? ich kluczowe znaczenie tych do?wiadcze?. Wytyczne dotycz? wszystkich zdrowych kobiet i ich dzieci i zak?adaj?, ?e poród jest procesem fizjologicznym, który mo?e przebiec bez komplikacji w przypadku wi?kszo?ci kobiet i dzieci.
Wytyczne uznaj? „pozytywne do?wiadczenie porodowe” za wa?ny punkt ko?cowy u rodz?cych kobiet. Pozytywne do?wiadczenie porodowe jest zdefiniowane jako takie, które wype?nia lub przekracza wcze?niejsze osobiste lub etniczno-kulturowe wyobra?enia i oczekiwania, ko?czy si? narodzinami zdrowego dziecka w ?rodowisku bezpiecznym medycznie i psychicznie, w którym zapewniona jest ci?g?o?? praktycznego i emocjonalnego wsparcia rodz?cej przez osob? lub osoby towarzysz?ce oraz ?yczliwy i kompetentny personel medyczny. Wytyczne oparte s? na za?o?eniu, ?e wi?kszo?? kobiet chce fizjologicznego porodu oraz pragnie poczucia osobistego sukcesu i kontroli przez bycie aktywnym uczestnikiem procesu decyzyjnego, nawet je?li konieczne lub po??dane b?d? interwencje medyczne.
Niniejsze aktualne wyczerpuj?ce i ujednolicone wytyczne dotycz?ce opieki oko?oporodowej ??cz? nowe i istniej?ce wytyczne ?wiatowej Organizacji Zdrowia (WHO), które, o ile zastosowane zostan? w ca?o?ci, zapewni? dobr? jako?? opieki medycznej opartej na dowodach naukowych, niezale?nie od miejsca zamieszkania lub poziomu opieki zdrowotnej. Zalecenia nie ró?ni? si? w zale?no?ci od kraju lub regionu, jednak uwzgl?dniaj? rozbie?no?ci w poziomie dost?pno?ci s?u?b ochrony zdrowia mi?dzy krajami i wewn?trz krajów. Wytyczne podkre?laj?, ?e aby zoptymalizowa? do?wiadczenie porodowe, wa?ny jest taki model opieki medycznej, który stawia w centrum kobiet? i jej dziecko, jest holistyczny i oparty na poszanowaniu praw cz?owieka. Zalecenia wprowadzaj? globalny model opieki oko?oporodowej, który uwzgl?dnia z?o?ono?? i ró?norodno?? obecnie dominuj?cych modeli opieki i obecne praktyki.
Docelowi odbiorcy
Zalecenia zawarte w tym przewodniku maj? na celu dostarczy? informacji umo?liwiaj?cych rozwój polityk i procedur medycznych na szczeblu krajowym i lokalnym. W zwi?zku z tym do docelowych odbiorców zaliczaj? si? krajowi i lokalni ustawodawcy ds. zdrowia publicznego, organy wprowadzaj?ce i nadzoruj?ce programy zdrowotne zaadresowane do matek i dzieci, kierownictwo zak?adów opieki zdrowotnej, organizacje pozarz?dowe (NGO), spo?eczno?ci profesjonalistów zaanga?owanych w planowanie i zarz?dzanie us?ugami zdrowotnymi dla matek i dzieci, pracownicy ochrony zdrowia (w tym piel?gniarki, po?o?ne, lekarze pierwszego kontaktu i po?o?nicy) oraz pracownicy naukowi zajmuj?cy si? szkoleniem pracowników ochrony zdrowia.
Sposób opracowania wytycznych
W niniejszych wytycznych termin „zdrowe kobiety w ci??y” u?ywany jest do opisu ci??arnych kobiet i dorastaj?cych dziewcz?t, u których nie zdiagnozowano czynników ryzyka dla nich lub ich dzieci i które wygl?daj? na zdrowe. Wytyczne opracowano przy u?yciu standardowych procedur zgodnie z procesem opisanym w podr?czniku WHO dotycz?cym opracowywania wytycznych. Procedury te obejmuj?: (i) okre?lenie priorytetu pyta? i rezultatów; (ii) zebranie dowodów i syntez?; (iii) ocen? dowodów; (iv) sformu?owanie wytycznych; (v) zaplanowanie wdro?enia, upowszechnienie, ocen? wp?ywu i aktualizacj? zalece?. Jako?? dowodów naukowych, zarówno ilo?ciowych, jak i jako?ciowych, b?d?cych podstaw? wytycznych zosta?a oceniona wed?ug systemów GRADE (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation) oraz CERQual (Confidence in the Evidence from Reviews of Qualitative research). Zastosowano aktualne systemowe przegl?dy w celu przygotowania profilu danych dla priorytetowych pyta?. Zespó? Tworz?cy Wytyczne (Guideline Development Group: GDG) czyli mi?dzynarodowy zespó? ekspertów powo?any w celu stworzenia niniejszych wytycznych, zastosowa? schemat „od dowodu do decyzji” (evidence-to-decision: EtD) w metodologii GRADE, tzn. narz?dzie, które uwzgl?dnia efekty interwencji, warto?ci, ?rodki, sprawiedliwo??, kryteria akceptowalno?ci oraz wykonalno?ci. Wytyczne zosta?y opracowane podczas dwóch posiedze? roboczych w maju i wrze?niu 2017. Co wi?cej, w celu stworzenia wyczerpuj?cego dokumentu przeanalizowano odno?ne wytyczne z istniej?cych opracowa? WHO zatwierdzonych przez Komitet Oceny Wytycznych (Guideline Review Commitee: GRC).
Rekomendacje
Podczas roboczych spotka? ?wiatowej Organizacji Zdrowia opracowano 56 wytycznych dotycz?cych opieki oko?oporodowej: 26 z nich to nowe wytyczne, a 30 to wytyczne zaczerpni?te z istniej?cych poradników WHO. Wytyczne s? prezentowane zgodnie z kontekstem opieki oko?oporodowej, tj. opieki podczas porodu i narodzin dziecka, opieki podczas pierwszego okresu porodu, opieki podczas drugiego okresu porodu, opieki podczas trzeciego okresu porodu, opieki nad noworodkiem bezpo?rednio po narodzinach oraz opieki nad kobiet? bezpo?rednio po porodzie. Opieraj?c si? na kryteriach EtD (od dowodu do decyzji) systemu GRADE, które bra?y pod uwag? kierunek oraz, w niektórych przypadkach, specyficzny kontekst zalece?, Zespó? Tworz?cy Wytyczne (GDG) sklasyfikowa? ka?de zalecenie zgodnie z poni?szymi kategoriami:
Zalecane: Kategoria ta wskazuje, ?e interwencja lub opcja powinny by? wdro?one.
Niezalecane: Kategoria ta wskazuje, ?e interwencja lub opcja nie powinny by? wdro?one.
Zalecane tylko w okre?lonych kontekstach: Kategoria ta wskazuje, ?e interwencja lub opcja ma zastosowanie tylko w przypadku miejsca lub populacji okre?lonej w rekomendacji i powinna by? wdra?ana tylko w tym kontek?cie.
Zalecane tylko w kontek?cie rygorystycznych bada?: Kategoria ta wskazuje, ?e istniej? znacz?ce niejasno?ci dotycz?ce danej interwencji lub opcji. W takich przypadkach interwencja lub opcja mog? by? wdra?ane na du?? skal? pod warunkiem, ?e dzia?anie to b?dzie mia?o form? badania i pomo?e odpowiedzie? na pytania i niejasno?ci zwi?zane zarówno ze skuteczno?ci? danej interwencji lub opcji oraz jej akceptowalno?ci? i wykonalno?ci?.
Eksperci tworz?cy wytyczne zawarli dodatkowe uwagi, o ile by?o to niezb?dne, aby zapewni?, ?e wytyczne s? w?a?ciwie rozumiane i stosowane w praktyce. Dodatkowe uwagi opisuj?ce konkretny kontekst i kluczowe aspekty, które nale?y sprawdzi?, zosta?y zawarte wsz?dzie tam, gdzie Zespó? Tworz?cy Wytyczne (GDG) okre?li? interwencj? lub opcj? jako zalecan? tylko w kontek?cie rygorystycznych bada?. U?ytkownicy wytycznych powinni zapozna? si? z uwagami przedstawionymi bezpo?rednio pod ka?d? wytyczn? w pe?nej wersji niniejszego poradnika. Rekomendacje dotycz?ce opieki oko?oporodowej wspieraj?cej poród jako do?wiadczenie pozytywne s? zawarte w poni?szej tabeli.
Podczas spotka? roboczych omówiono uwagi dotycz?ce wdro?enia poszczególnych rekomendacji oraz zalece? w ca?o?ci. Zespó? Tworz?cy Wytyczne zgadza si?, ?e aby uzyska? dobre do?wiadczenie porodowe dla kobiet i dzieci, zalecenia zawarte w tym poradniku powinny zosta? wdro?one jako pakiet opieki w ka?dych okoliczno?ciach przez mi?y, kompetentny i zmotywowany zespó? specjalistów pracuj?cych w miejscach, gdzie dost?pne s? podstawowe zasoby fizyczne. Systemy medyczne powinny stara? si?: po pierwsze wdro?y? niniejszy model opieki oko?oporodowej (rys. 1) opracowany przez WHO w celu zapewnienia wszystkim kobietom opieki, której chc? i potrzebuj?, w której centrum b?dzie kobieta; po drugie zapewni? podstawy do wdro?enia takiej opieki zgodnie z podej?ciem opartym na prawach cz?owieka.
Produktami pochodnymi niniejszych wytycznych b?d? narz?dzia do monitorowania porodu przeznaczone do stosowania na ró?nych poziomach opieki. W ?lad za procesem aktualizowania standardów WHO dotycz?cych opieki oko?oporodowej pod??y systematyczny i nieustanny proces identyfikowania i okre?lania braków w wiedzy, ujawniaj?cych si? podczas stosowania niniejszych wytycznych. Je?li pojawi? si? nowe dane (które mog?yby wp?yn?? na obecne zalecenia) rekomendacje b?d? aktualizowane. ?wiatowa Organizacja Zdrowia b?dzie wdzi?czna za wszelkie sugestie dotycz?ce dodatkowych kwestii, które nale?a?oby uwzgl?dni? w przysz?ych aktualizacjach wytycznych.
Schematyczne przedstawienie modelu opieki oko?oporodowej zalecanego przez WHO
NIEZB?DNE ZASOBY FIZYCZNE
- mo?liwo?? poruszania si? i przyjmowana wybranej pozycji podczas porodu, równie? podczas narodzin dziecka
- wcze?niej ustalony plan porodu
- ci?g?o?? opieki
- pe?en szacunku poród i opieka nad dzieckiem
- wsparcie emocjonalne przez wybran? osob? towarzysz?c?
- skuteczna komunikacja z personelem
- techniki ?agodzenia bólu
- bie??ce monitorowanie porodu, dokumentacja wydarze?, informacja zwrotna
- mo?liwo?? picia i jedzenia
KOMPETENTNY I ZMOTYWOWANY PERSONEL
Podsumowanie zalece? dotycz?cych opieki oko?oporodowej wspieraj?cej poród jako prze?ycie pozytywne
?wiatowa Organizacja Zdrowia podj??a wszelkie racjonalne kroki w celu zweryfikowania informacji zawartych w niniejszej publikacji, jednak?e nie udziela ?adnych gwarancji w stosunku do publikowanego materia?u. Odpowiedzialno?? za interpretacj? i wykorzystanie podanych informacji spoczywa na odbiorcy. ?wiatowa Organizacja Zdrowia nie ponosi odpowiedzialno?ci za jakiekolwiek szkody powsta?e w zwi?zku z wykorzystaniem niniejszej publikacji. Pogl?dy wyra?one przez ekspertów niekoniecznie reprezentuj? decyzje lub polityk? ?wiatowej Organizacji Zdrowia. W celu uzyskania dodatkowych informacji prosimy o kontakt z: Department of Reproductive Health and Research, World Health Organization, Avenue Appia 20, CH-1211 Geneva 27, Switzerland Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest wÅ‚Ä…czenie obsÅ‚ugi. Website: www.who.int/reproductivehealth