Co to jest koronawirus? Najwa?niejsze informacje
Pytania i odpowiedzi na podstawie serwisu ?wiatowej Organizacji Zdrowia (WHO)
Co to jest koronawirus?
Koronawirusy to du?a rodzina wirusów, które mog? powodowa? choroby u ludzi i zwierz?t. U ludzi stwierdzono choroby dróg oddechowych wywo?ane przez te wirusy, od lekkich przezi?bie? do bardziej powa?nych schorze? takich jak bliskowschodni zespó? oddechowy (ang. Middle East Respiratory Syndrome - MERS) czy zespó? ci??kiej ostrej niewydolno?ci oddechowej (ang. Severe Acute Respiratory Syndrome - SARS). Najnowszy odkryty wirus z tej rodziny wywo?uje chorob? koronawirusow? COVID-19.
Co to jest COVID-19?
COVID-19 to choroba zaka?na wywo?ana przez najnowszy odkryty koronawirus. Ten wirus oraz choroba nie by?y znane a? do wybuchu epidemii w Wuhan w Chinach w grudniu 2019 roku.
Jakie s? objawy COVID-19?
Najbardziej powszechne symptomy choroby COVID-19 to:
- gor?czka;
- kaszel;
- zm?czenie.
Niektórzy chorzy mog? tak?e do?wiadcza? bólu mi??ni, przekrwienia b?ony ?luzowej nosa, kataru, bólu gard?a czy biegunki. Objawy zwykle s? ?agodne i pojawiaj? si? stopniowo. U niektórych zara?onych osób infekcja przebiega bezobjawowo i nie czuj? si? oni ?le. Wi?kszo?? zaka?onych (oko?o 80%) zdrowieje nie wymagaj?c specjalistycznej pomocy medycznej. U 1 na 6 osób zaka?onych COVID-19 przebieg choroby jest ci??ki i ma problemy z oddychaniem. Ludzie starsi oraz ci z problemami zdrowotnymi takimi jak wysokie ci?nienie, choroby serca lub cukrzyca s? w grupie podwy?szonego ryzyka wyst?pienia ci??kiego przebiegu choroby. Osoby z gor?czk?, kaszlem i duszno?ciami powinny szuka? pomocy medycznej.
Objawy choroby:
Sprawd?, czy spe?niasz 3 warunki, które ?wiadcz?, ?e nale?ysz do grupy ryzyka:
- w ci?gu ostatnich 14 dni przebywa?e? na obszarach obj?tych wirusem b?d? mia?e? kontakt z osob? zara?on?,
- masz podwy?szon? temperatur?,
- kaszlesz i masz duszno?ci.
Je?li spe?niasz powy?sze warunki, to:
-powiadom telefonicznie najbli?sz? stacj? sanitarno epidemiologiczn?,
-dzwo? na infolini? NFZ 800-190-590.
Lista stacji epidemiologicznych
lub zg?o? si? do oddzia?u zaka?nego lub oddzia?u obserwacyjno-zaka?nego, gdzie okre?lony zostanie dalszy tryb post?powania medycznego.
Unikaj kontaktu z innymi osobami. #zosta?wdomu
Jak rozprzestrzenia si? COVID-19?
Wirus przenosi si? drog? kropelkow?, z ust i nosa osoby zara?onej, kiedy ta kicha, kaszle lub oddycha. Ludzie zara?aj? si? przez kontakt z osobami zara?onymi. Kropelki znajduj? si? na powierzchniach wokó? zara?onej osoby i z nich mog? zosta? przeniesione na r?kach do nosa, ust lub oczu kolejnych osób. Prawdopodobnie wirus nie unosi si? samoistnie w powietrzu. Najprawdopodobniej najwi?ksze ryzyko zara?enia si? wyst?puje podczas kontaktu z osob?, u której wyst?puj? symptomy choroby, jednak stan takiego chorego nie musi by? ci??ki, u wi?kszo?ci zaka?onych przebieg choroby jest lekki zw?aszcza w pocz?tkowych stadiach choroby. Najprawdopodobniej wirus nie przenosi si? przez ka?, ale zaleca si? mycie r?k po skorzystaniu z toalety oraz przed jedzeniem.
Najwa?niejsze w zapobieganiu zaka?eniu jest przestrzeganie zasad higieny:
- myj cz?sto r?ce - 30 s.
- zachowaj dystans wzgl?dem osób z jakimikolwiek symptomami choroby
- izoluj si? od osób, u których wyst?puj? objawy takie jak kaszel, kichanie, nawet je?li s? one o lekkim nasileniu.
Co mog? zrobi?, ?eby si? chroni? oraz zapobiega? rozprzestrzenianiu si? choroby?
Zlecenia dla wszystkich:
- Unikaj dotykania oczu, nosa i ust. Wirusy mog? znajdowa? si? na powierzchniach, które dotyka?e?, a w ten sposób dostaj? si? na Twoje r?ce, poprzez dotykanie oczu, nosa i ust mo?esz przenie?? wirusa do swojego cia?a.
- Pami?taj, ?e to my jako obywatele mamy ogromny wp?yw na rozprzestrzenianie si? wirusa . Mo?esz zminimalizowa? ryzyko zaka?enia lub rozprzestrzenienia si? choroby dzi?ki kilku prostym krokom:
#zosta?wdomu
- Zadbaj o to, ?eby? Ty oraz osoby w Twoim otoczeniu przestrzega?y zasad bezpiecze?stwa w przypadku kaszlu lub kichania, na przyk?ad je?li kaszlecie czy kichacie zas?aniajcie usta i nos r?k? zgi?t? w ?okciu lub chusteczk?, chusteczk? nale?y natychmiast wyrzuci?. Dzi?ki temu unikniecie przenoszenia wirusa drog? kropelkow? na powierzchnie wokó?, na d?onie czy bezpo?rednio na osoby w Waszym otoczeniu (dotyczy to tak?e infekcji spowodowanych innymi drobnoustrojami).
?led? na bie??co informacje na temat epidemii COVID-19 na stronach:
Rz?dowej https://www.gov.pl/web/koronawirus
G?ównego Inspektoratu Sanitarnego https://gis.gov.pl/kategoria/aktualnosci/
B?d? na bie??co z informacjami dotycz?cymi ognisk choroby (miast i regionów gdzie wirus szybko si? rozprzestrzenia), je?li to mo?liwe nie podró?uj do tych miejsc, zw?aszcza je?li jeste? osob? z grupy podwy?szonego ryzyka wyst?pienia ci??kiego przebiegu choroby.
Polska w raporcie WHO z dnia 12.03.2020 znajduje si? w grupie krajów, w których wyst?puje lokalne rozprzestrzenianie si? wirusa (ang. local transmission), oznacza to, ?e wirus rozprzestrzenia si? wewn?trz kraju niezale?nie od przypadków osób, które przyjecha?y z regionów gwa?townego rozprzestrzeniania si? wirusa.
Czy powinnam si? martwi? COVID-19?
Choroba powodowana przez COVID-19 zwykle ma ?agodny przebieg zw?aszcza u dzieci i m?odych doros?ych. Jednak nadal w 1 na 5 przypadków przebieg choroby jest ci??ki i wymaga hospitalizacji. Dlatego to ca?kowicie normalne, ?e ludzie obawiaj? si? jak nag?y wzrost zachorowa? wp?ynie na nich i ich najbli?szych.
Nale?y skupi? si? na zapobieganiu zaka?eniu u siebie, w?ród najbli?szych i w naszych spo?eczno?ciach. Po pierwsze najwa?niejszym dzia?aniem jest regularne i staranne mycie r?k oraz wdro?enie poprawnych nawyków higienicznych zwi?zanych z kichaniem i kaszleniem. Po drugie ?ledzenie najnowszych informacji i przestrzeganie zalece? lokalnych w?adz i przedstawicieli instytucji zdrowia publicznego w tym ogranicze? podró?owania, przemieszczania si? i zgromadze?.
Wi?cej porad (w j?zyku angielskim) mo?na znale?? na stronie: https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public
Kto jest w grupie ryzyka wyst?pienia ci??kiego przebiegu choroby?
Wci?? zbieramy dane na temat przebiegu choroby COVID-19 u osób z ró?nych grup. U osób starszych i tych, które maj? problemy zdrowotne (na przyk?ad wysokie ci?nienie t?tnicze, choroby serca, cukrzyca, choroby p?uc, choroby nowotworowe) obserwuje si? cz??ciej ci??ki przebieg choroby ni? u innych zaka?onych.
Czy antybiotyki s? skuteczne w leczeniu lub zapobieganiu zaka?enia COVID-19?
Nie. Antybiotyki nie s? skuteczne przeciwko wirusom, dzia?aj? jedynie w przypadku infekcji bakteryjnych. COVID-19 jest infekcj? wirusow?, wi?c antybiotyki nie s? w tym przypadku skuteczne. Antybiotyki nie powinny by? stosowane w celu zapobiegania zaka?eniu lub leczenia COVID-19. Powinny by? stosowane tylko z przepisu lekarza w przypadku infekcji bakteryjnych.
Ile wynosi czas inkubacji wirusa COVID-19?
Okres inkubacji to czas pomi?dzy zaka?eniem a wyst?pieniem objawów u osoby zaka?onej. Wi?kszo?? danych szacunkowych mówi o okresie inkubacji COVID-19 mi?dzy 1 a 14 dni, najcz??ciej symptomy pojawiaj? si? po 5 dniach. Te szacunki b?d? uaktualniane, w miar? jak dost?pne b?dzie wi?cej danych.
Czy istniej? leki skuteczne w leczeniu lub zapobieganiu zaka?enia COVID-19 lub szczepionka?
Podczas gdy niektóre tradycyjne i domowe sposoby leczenia mog? ?agodzi? objawy i przynosi? ulg? w czasie choroby wywo?anej przez COVID-19 nie ma dowodów na to, ?e wspó?czesna medycyna mo?e zapobiega? lub leczy? chorob? wywo?an? przez COVID-19. Jednak w chwili obecnej w kilku o?rodkach trwaj? próby kliniczne nad lekami tradycyjnymi oraz tak zwanej zachodniej medycyny. WHO b?dzie dostarcza? informacji na ten temat, gdy tylko b?d? dost?pne wyniki tych bada?. W chwili obecnej nie dost?pna jest tak?e szczepionka przeciwko COVID-19, WHO koordynuje prace nad jej powstaniem.
W celu zapobiegania zaka?eniu nale?y stosowa? wy?ej wymienione strategie, w tym: cz?ste i dok?adne mycie r?k, zachowywanie dystansu wzgl?dem osób, u których wyst?puj? objawy zaka?enia, przestrzeganie zasad bezpiecznego kichania oraz kas?ania (zas?anianie ust oraz nosa r?k? zgi?t? w ?okciu lub chusteczk? higieniczn?, któr? nale?y natychmiast wyrzuci?).
instrukcja jak prawid?owo my? r?ce:
Czy COVID-19 to to samo co SARS?
Nie. Wirus powoduj?cy COVID-19 oraz ten odpowiedzialny za zachorowania na zespó? ci??kiej ostrej niewydolno?ci oddechowej (ang. Severe Acute Respiratory Syndrome - SARS) w 2003 roku s? spokrewnione genetycznie, ale powoduj? ró?ne choroby.
SARS charakteryzowa? si? wi?ksz? ?miertelno?ci?, ale du?o mniejsz? szybko?ci? rozpowszechniania ni? COVID-19. Nie zanotowano tak?e na ?wiecie kolejnych przypadków SARS po 2003 roku.
Czy powinnam nosi? maseczk?, ?eby si? chroni? przed zaka?eniem?
No? maseczk? tylko je?li masz symptomy takie jak przy zaka?eniu COVID-19 (zw?aszcza kaszel) lub sprawujesz opiek? nad osob? zaka?on? lub u której podejrzewa si? zaka?enie COVID-19. Jednorazowe maseczki ochronne powinny by? u?ywane tylko raz. Je?li nie jeste? chora lub nie zajmujesz si? osob? chor? marnujesz maseczk? ochronn?. Na ca?ym ?wiecie brakuje maseczek ochronnych, wi?c WHO zaleca u?ywanie ich z rozwag?, by zapobiega? marnowaniu wa?nych zasobów i nieprawid?owemu stosowaniu maseczek ochronnych.
W celu zapobiegania zaka?eniu nale?y stosowa? strategie wymienione wy?ej w tym: cz?ste i dok?adne mycie r?k, zachowywanie dystansu wzgl?dem osób, u których wyst?puj? objawy zaka?enia, przestrzeganie zasad bezpiecznego kichania oraz kas?ania (zas?anianie ust oraz nosa r?k? zgi?t? w ?okciu lub chusteczk? higieniczn?, któr? nale?y natychmiast wyrzuci?). Zobacz tak?e: Co mog? zrobi?, ?eby si? chroni? oraz zapobiega? rozprzestrzenianiu si? choroby?
Jak za?o?y?, nosi?, zdejmowa? i utylizowa? maseczk? ochronn??
Pami?taj, maseczk? ochronn? powinien stosowa? tylko personel medyczny, osoby z objawami takimi jak kaszel i gor?czka oraz ich opiekunowie.
- Zanim dotkniesz maseczki oczy?? r?ce ?rodkiem na bazie alkoholu lub umyj r?ce wod? z myd?em.
- We? maseczk? i sprawd? pod k?tem uszkodze? i dziur.
- Obró? tak aby górny koniec maseczki (z metalowym paskiem) znajdowa? si? na górze.
- Upewnij si?, ?e w?a?ciwa strona maseczki skierowana jest na zewn?trz (kolorowa).
- Umie?? maseczk? na twarzy. Uci?nij odpowiednio metalowy pasek lub sztywn? kraw?d? maseczki palcami tak, aby jej kszta?t dostosowa? si? do Twojego nosa.
- Poci?gnij doln? kraw?d? maseczki tak, aby zakrywa?a Twoje usta i brod?.
- Po u?yciu zdejmij maseczk?; zdejmij elastyczne opaski z uszu trzymaj?c maseczk? z dala od swojej twarzy i ubra?, tak, ?eby unikn?? dotykania potencjalnie ska?onych powierzchni maseczki.
- Jak najszybciej wyrzu? maseczk? do zamkni?tego pojemnika.
- Po dotkni?ciu lub wyrzuceniu maseczki zastosuj zabiegi higieniczne: odka?anie r?k ?rodkiem na bazie alkoholu lub mycie r?k wod? z myd?em, je?li r?ce s? wyra?nie zabrudzone.
Czy ludzie mog? si? zarazi? COVID-19 od zwierz?t?
Koronawirusy to du?a rodzina wirusów wyst?puj?cych powszechnie w?ród zwierz?t. Czasami dochodzi do zara?enia cz?owieka i wirus mo?e si? rozprzestrzenia? pomi?dzy lud?mi. Na przyk?ad SARS-CoV by? wi?zany z cywetami a MERS-CoV jest przenoszony przez wielb??dy dromadery. ?ród?o zwierz?ce COVID-19 nie zosta?o jeszcze potwierdzone.
By chroni? si?, na przyk?ad podczas pobytu na targach ?ywych zwierz?t, unikaj bezpo?redniego kontaktu ze zwierz?tami i powierzchniami, z którymi maj? one bezpo?redni kontakt. Zawsze dbaj o higien? i bezpiecze?stwo przygotowywania posi?ków. Starannie i uwa?nie przetwarzaj surowe mi?so, mleko oraz organy zwierz?ce tak, aby unikn?? ska?enia surowego po?ywienia i unikaj spo?ywania surowych produktów odzwierz?cych.
Czy mog? si? zarazi? od mojego zwierz?cia domowego?
W tej chwili wiemy o jednym przypadku zaka?enia psa stwierdzonym w Hong Kongu, nie ma na chwil? obecn? dowodów na to, ?e pies, kot czy inne zwierze domowe mog? przenosi? COVID-19. COVID-19 przenosi si? g?ównie drog? kropelkow? gdy osoba zara?ona kaszle, kicha lub mówi. By si? chroni? myj r?ce cz?sto i starannie.
Jak d?ugo wirus mo?e przetrwa? na powierzchniach?
W tej chwili nie ma pewno?ci czy wirus powoduj?cy COVID-19 mo?e przetrwa? na powierzchniach przedmiotów, ale wydaje si? prawdopodobne, ?e jest pod tym wzgl?dem podobny do pozosta?ych koronawirusów.
Badania (w tym wst?pne dane dotycz?ce wirusa COVID-19) sugeruj?, ?e koronawirusy mog? przetrwa? na powierzchniach od kilku godzin do kilku dni. Mo?e to zale?e? od warunków (np. typu powierzchni, temperatury i wilgotno?ci otoczenia).
Je?li podejrzewasz, ?e jaka? powierzchnia mo?e by? ska?ona wyczy?? j? prostym ?rodkiem dezynfekuj?cym by zabi? wirusa oraz chroni? siebie i innych. Myj r?ce ?rodkami dezynfekuj?cymi na bazie alkoholu albo wod? z myd?em. Unikaj dotykania oczu, ust i nosa.
Czy odbieranie przesy?ek z terenów, gdzie wyst?puje COVID-19 jest bezpieczne?
Tak. Prawdopodobie?stwo ska?enia towarów przez osob? zaka?on? jest niskie tak, jak prawdopodobie?stwo zaka?enia si? wirusem COVID-19 z przesy?ki, która by?a transportowana, przenoszona i wystawiona na dzia?anie ró?nych warunków i temperatur.
Czy jest co? czego nie powinnam robi??
Poni?sze ?rodki NIE S? efektywne w zwalczaniu COVID-19 i mog? by? szkodliwe:
- palenie;
- noszenie kilku maseczek ochronnych;
WHO monitoruje najnowsze doniesienia zwi?zane z tym i innymi aspektami pandemii COVID-19 i b?dzie publikowa? uaktualnienia gdy tylko b?d? dost?pne nowe informacje
Opracowano na podstawie:
https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses
https://www.ecdc.europa.eu/en/current-risk-assessment-novel-coronavirus-situation
________________________________________________________________________
Dalsze ?ród?a do wykorzystania
Strony ?ród?owe:
https://www.gov.pl/web/koronawirus/porady
https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019
https://www.gov.pl/web/zdrowie/co-musisz-wiedziec-o-koronawirusie
https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/
https://www.ecdc.europa.eu/en/current-risk-assessment-novel-coronavirus-situation
Opracowanie: Anna Kwiatek-Kucharska
konsultacja merytoryczna: dr. Barbara Baranowska