Apelujemy o zmiany w organizacji opieki podczas pandemii
W odpowiedzi na pismo z dnia 21. maja 2020 r. o numerze ZPR.6721.117.2020.JK Fundacja ponownie zwraca uwag? na naruszenia podstawowych praw pacjenta jakich do?wiadczaj? kobiety i tym samym zwraca si? o podj?cie natychmiastowych dzia?a? ze strony Ministerstwa Zdrowia oraz osób decyduj?cych i maj?cych wp?yw na organizacj? opieki na polskich oddzia?ach po?o?niczych.
Po raz kolejny wys?a?y?my pismo do Ministerstwa Zdrowia, w którym apelujemy o:
- pilne uporz?dkowanie zalece? dotycz?cych mo?liwo?ci odbywania porodów rodzinnych w warunkach stanu epidemii COVID-19;
- aktualizacj? zalece? post?powania medycznego w opiece nad noworodkiem w sytuacji zaka?enia kobiety w ci??y wirusem COVID-19 lub podejrzenia zaka?enia;
- podj?cie dzia?a? przez Ministra Zdrowia na rzecz umo?liwienia obecno?ci rodzica w sytuacji hospitalizacji dziecka. Zwracamy uwag? na dramatyczn? sytuacj? w jakiej znalaz?y si? noworodki, ze szczególnym uwzgl?dnieniem wcze?niaków oraz ich rodzice.
Pocz?tek korespondencji z Ministerstwem Zdrowia dotycz?cym sytuacji w organizacji opieki oko?oporodowej podczas pandemii znajdziesz tu.
Tre?? pisma:
Z informacji przekazywanych przez kobiety, a tak?e przez personel medyczny wynika, ?e w szpitalach ?wiadcz?cych us?ugi z zakresu ginekologii i po?o?nictwa panuje du?y chaos i dezinformacja w kwestii porodów z osob? towarzysz?c?. Krytycznie oceniamy dzia?ania Ministerstwa Zdrowia, które w naszej opinii jeszcze dodatkowo pog??biaj? niedopuszczaln? sytuacj?, wprowadzaj? w b??d opini? publiczn? i placówki medyczne. Szczególnie jaskrawym przyk?adem, prowadz?cym do naruszenia prawa do informacji, jest dzia?anie polegaj?ce na nieumieszczeniu na stronie Ministerstwa Zdrowia najnowszych zalece? dotycz?cych porodów rodzinnych. W zak?adce Ministerstwa Zdrowia “Wytyczne dla poszczególnych zakresów i rodzajów ?wiadcze?” zamieszczone s? nieaktualne rekomendacje Krajowych konsultantów ds. ginekologii i po?o?nictwa oraz perinatologii z dn. 05.05.2020 r. (1).
Potrzebujemy Waszego wsparcia, aby by? niezale?ne i patrze? instytucjom i w?adzy na r?ce, sprawdza? 400 porodówek, interweniowa?, dawa? Wam wsparcie i dostarcza? informacji. Teraz, w okresie pandemii musimy by? silne i skuteczne, pr??nie dzia?a? dla Was i zmienia? porodówki. Jak mo?ecie wspiera? nasze dzia?ania?
??kaw? czyli przekazuj?c Fundacji raz w miesi?cu darowizn? nr konta: 79 1560 0013 2353 7811 8000 0001, https://gdzierodzic.info/wspieram/
mo?esz wesprze? darowizn? nasz? zbiórk? "Na pomoc matkom" www.facebook.com/donate/567155160902294/
organizuj?c zbiórk? na Facebooku z okazji narodzin dziecka lub swoich urodzin
www.facebook.com/fundacjarodzicpoludzku/fundraisers/
przekazuj?c raz w roku 1% swojego podatku KRS: 0000 150 773
Je?eli to w jakich warunkach rodz? si? dzieci w Polsce, a kobiety zostaj? matkami jest dla Ciebie wa?ne, dorzu? cegie?k?, wp?ywaj na zmiany!
Co wi?cej, rekomendacje Konsultantów ju? dwukrotnie zosta?y zmieniane od czasu publikacji, w dn. 14.05.2020 r. i dn. 22.05.2020. Na stronie Ministerstwa wci?? jednak widniej? stare zalecenia, które wprowadzaj? w b??d kobiety i ich bliskich, a tak?e osoby odpowiedzialne za organizacj? ?wiadcze? w zakresie opieki oko?oporodowej, personel medyczny i opini? publiczn?. Sytuacja ta skutkuje tym, ?e cz??? szpitali za obowi?zuj?ce zalecenia uznaje Stanowisko Konsultantów z dn. 5 maja br., które widnieje na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia. Podwa?a to tak?e wiarygodno?? zamieszczonych tam innych zalece? i wp?ywa na coraz wi?ksz? frustracj? i niepokój kobiet rodz?cych. Takie wprowadzanie w b??d opinii publicznej uwa?amy za niedopuszczalne, poniewa? ka?dy obywatel ma prawo wiedzie?, jakie obowi?zuj? zalecenia dla poszczególnych obszarów medycznych; powinny one by? na bie??co publikowane, a zalecenia nieaktualne archiwizowane, w taki sposób, by mo?na by?o do nich dotrze?. Instytucje publiczne zgodnie z ustaw? o dost?pie do informacji publicznej powinny na swoich stronach publikowa? aktualne informacje dla obywateli. Dotyczy to w takim samym stopniu urz?dów gmin, jaki i instytucji rz?dowych. Brak jawno?ci i ba?agan informacyjny na stronach rz?dowych, ministerialnych powoduje brak powszechnego dost?pu do informacji publicznej dla obywateli.
Jeste?my te? zaniepokojone faktem, ?e Fundacja Rodzi? po Ludzku, jako najwi?ksza organizacja w Polsce zajmuj?ca si? opiek? oko?oporodow?, nie otrzymuje od Ministerstwa aktualnych zalece?. Wielokrotnie apelowa?y?my o to w korespondencji wskazuj?c, ?e teraz jednym z zada? Fundacji jest edukowanie kobiet i dostarczanie im bie??cych informacji o organizacji opieki oko?oporodowej w czasie pandemii.
? ??damy pilnego uporz?dkowania zalece? dotycz?cych mo?liwo?ci odbywania porodów rodzinnych w warunkach stanu epidemii COVID-19, poniewa? mog? obowi?zywa? co najmniej dwa ró?ne zalecenia, które wp?ywaj? na ograniczanie praw kobiet. W pierwszej sytuacji szpitale uznaj? zalecenia nieaktualne, ale opublikowane na stronie Ministerstw Zdrowia. W drugiej sytuacji szpitale stosuj? si? do zaktualizowanych zalece?, przes?anych przez Konsultantów. Równie prawdopodobne jest, ?e cz??? szpitali w zwi?zku z panuj?cym chaosem ustala swoje regu?y post?powania. Tym samym zarówno ochrona praw kobiet oraz ich ograniczenia w Polsce mog? by? na nierównym poziomie. Przypominamy, ?e niedopuszczalnym jest stosowanie nierównych poziomów ochrony praw cz?owieka w demokratycznym pa?stwie prawa.
Jednocze?nie wskazujemy, i? zalecenia dost?pne na stronie ministerialnej, w naszej opinii naruszaj? prawa kobiet jako pacjentek, na co zwracali?my uwag? w poprzednim pi?mie. Fundacja Rodzi? po Ludzku stoi na stanowisku, ?e ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz Rozporz?dzenie Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki oko?oporodowej s? nadal obowi?zuj?cymi aktami prawnymi. Wynika z nich bezpo?rednio, ?e kobieta ma prawo do obecno?ci osoby towarzysz?cej. Jakkolwiek, w przypadku zagro?enia epidemicznego lub ze wzgl?du na bezpiecze?stwo zdrowotne pacjentów, przepisy ustawy zezwalaj? kierownikom podmiotów udzielaj?cych ?wiadcze? zdrowotnych na mo?liwo?? ograniczenia praw pacjentom do korzystania z obecno?ci osoby bliskiej przy udzielaniu ?wiadcze? zdrowotnych, to jednak w najnowszych zaleceniach Konsultantów Krajowych z dn 22 maja 2020 r. w dziedzinie po?o?nictwa i ginekologii okre?lono niezb?dne minimum, jakie nale?y spe?ni? w sytuacji porodu rodzinnego i nie zawiera ono zalecenia posiadania testu PCR od osoby towarzysz?cej - badania wci?? wymaganego przez wiele szpitali w Polsce. Wymaganie przez niektóre placówki medyczne od osoby towarzysz?cej testu w kierunku COVID-19 nie ma naszym zdaniem ?adnego uzasadnienia; nie znajduje oparcia we wskazaniach zgodnych z aktualn? wiedz? medyczn?, a tym samym z zasadami Evidence-Based Medicine (EBM), a tak?e nie ma uzasadnienia prawnego. Uwa?amy, ?e je?eli w szpitalu zosta?a wprowadzona procedura dotycz?ca mo?liwo?ci uczestnictwa osoby towarzysz?cej podczas porodu w czasie epidemii, to powinna ona by? finansowana w ramach powszechnego ubezpieczenia. Zmiany w tym zakresie wymagaj? odpowiedniej ?cie?ki legislacyjnej. Regulamin szpitala, czy te? wewn?trzne zarz?dzenie, nie mo?e w ?aden sposób ogranicza? praw okre?lonych w Konstytucji RP i ustawach.
Oczekujemy od Ministerstwa Zdrowia podj?cia dzia?a? informacyjnych wobec placówek wymagaj?cych od osób towarzysz?cych testów w kierunku COVID-19.
? Po raz kolejny apelujemy o aktualizacj? zalece? post?powania medycznego w opiece nad noworodkiem w sytuacji zaka?enia kobiety w ci??y wirusem COVID-19 lub podejrzenia zaka?enia. Pierwsze zalecenia Konsultant Krajowej w dziedzinie neonatologii dotycz?ce opieki nad noworodkiem urodzonym przez matk? z podejrzeniem lub z potwierdzonym COVID-19 ukaza?y si? 10 marca br, na wczesnym etapie epidemii w Polsce (2). Kolejne takie zalecenia Konsultant Krajowej w dziedzinie neonatologii ukaza?y si? z dat? 4 maja (1). Pomi?dzy ukazaniem si? tych dwóch dokumentów mia?a miejsce publikacja cz??ci zalece? na stronie Ministerstwa Zdrowia (3) oraz ukaza?y si? zalecenia podpisane przez grup? konsultantów, w tym tak?e Konsultant Krajow? w dziedzinie neonatologii, ale niestety bez daty ich publikacji. Te ostatnie zalecenia zawiera?y procedur? pasteryzacji i utylizacji mleka, które to procedury nie zosta?y opisane w ?adnych publikacjach naukowych i wytycznych mi?dzynarodowych oraz zaleceniach zagranicznych towarzystw. Mi?dzy 10 marca i 5 maja min??o 8 tygodni, podczas których nie mia?a miejsca ?adna aktualizacja wspomnianych zalece? Konsultant Krajowej w dziedzinie neonatologii. W tym czasie ukaza?y si? wytyczne WHO(4) oraz by?o dost?pne stanowisko w?oskich neonatologów (SIN) w po?owie marca przet?umaczone na j?zyk angielski i poparte przez Europejsk? Uni? Towarzystw Neonatologicznych i Perinatologicznych (UENPS) (5), stanowisko to nast?pnie z pocz?tkiem kwietnia zosta?o opublikowane w czasopi?mie naukowym Mother and Child Nutrition (6). Równie? ameryka?ska agencja CDC, na zaleceniach które w du?ej mierze oparte by?y zalecenia z 10. marca dokona?a aktualizacji swojego stanowiska, o czym Fundacja pisa?a w pi?mie z 21. kwietnia (7).
W maju WHO opublikowa?a aktualizacj? wytycznych - organizacja podtrzyma?a swoje zalecenia w zakresie wspierania wczesnego kontaktu matki z dzieckiem niezale?nie od statusu epidemiologicznego obojga oraz nadal zaleca bezpo?rednie karmienie piersi? z zachowaniem ?rodków ostro?no?ci, je?li stan kliniczny matki i dziecka na to pozwalaj?. WHO wprost stwierdza, ?e korzy?ci z karmienia piersi? przewy?szaj? ewentualne ryzyko wi???ce si?z zachorowaniem noworodka (8). Pojawi?y si? kolejne chi?skie analizy serii przypadków, autorzy tych publikacji nadal zalecaj? izolacj? dziecka od matki, ale jednocze?nie warto zauwa?y?, ?e karmienie piersi? nie jest w ogóle wymieniane w?ród ?rodków wspomagaj?cych leczenie u noworodka i w przeciwie?stwie do wielu innych autorów publikacji oraz wytycznych, autorzy analiz chi?skich nie odnosz? si? w ogóle do dobrze poznanych korzy?ci wynikaj?cych z karmienia piersi? (9,10). W tej chwili zarówno w Polsce, jak i w innych krajach, prowadzone s? badania dotycz?ce obecno?ci przeciwcia? w mleku matek, które przesz?y infekcj?. Badacze ameryka?scy przedstawili jak dot?d zaledwie wyniki badania pilota?owego (11), nale?y jednak pami?ta?, ?e w przesz?o?ci przeciwcia?a przeciwko koronawirusowi SARS-CoV, wirusowi RSV czy wirusowi grypy A by?y obserwowane w mleku matki (12–14). Ju? ten jeden przypadek stwierdzenia przeciwcia? w mleku matki chorej na SARS wystarczy? w?oskim specjalistom do zalecenia wsparcia karmienia piersi? w oparciu o za?o?enie, ?e tak?e w przypadku COVID-19 przeciwcia?a b?d? obecne w mleku matki (6).
Co wi?cej, mamy ju? dost?p do opisów pojedynczych przypadków (15,16) (Lowe and Bopp, 2020, Piersigilli et al. 2020) i analiz grup przypadków ci??arnych z COVID-19 i ich noworodków nie tylko z Chin, ale tak?e z krajów takich, jak USA czy Wielka Brytania, gdzie nie wprowadzono na szerok? skal? izolacji noworodków od zaka?onych matek i zalecane jest wsparciew bezpo?rednim karmieniu piersi? lub, je?li nie jest ono mo?liwe, w karmieniu odci?gni?tym mlekiem matki. Autorzy tych publikacji stwierdzaj?, ?e ilo?? zaka?e? w?ród noworodków jest niewielka, a przebieg infekcji w wi?kszo?ci przypadków ?agodny (15,17–19), tak?e w przypadku dzieci przedwcze?nie urodzonych (16). Pragniemy równie? zauwa?y?, ?e pojawiaj? si? kolejne publikacje dotycz?ce przebiegu COVID-19 u dzieci, które mog? rzuca? ?wiat?o na skal? ryzyka zwi?zanego z zachorowaniem tak?e u noworodków. 10 czerwca na ?amach czasopisma Pediatric Pulmonology ukaza?a si? metaanaliza 551 przypadków zachorowa? na COVID-19 w?ród dzieci, w tej grupie u 9 dzieci stwierdzono ci??ki przebieg choroby (wszystkie te dzieci mia?y choroby wspó?istniej?ce), 6 dzieci wymaga?o wsparcia oddechowego, a jedno dziecko, 10-miesi?czne niemowl? cierpi?ce jednocze?nie na wg?obienie, zmar?o. Autorzy tej publikacji wskazuj?, ?e u dzieci, u których wcze?niej nie wyst?powa?y problemy zdrowotne, COVID-19 przebiega? ?agodnie, a infekcja ta mo?e stanowi? zagro?enie przede wszystkim dla pacjentów, u których wyst?puj? jednocze?nie inne problemy zdrowotne (20).
W ostatnim miesi?cu ukaza?y si? tak?e dwa przegl?dy systematyczne dost?pnych publikacji na temat zachorowania na COVID-19 w ci??y oraz wyników po?o?niczych i statusu epidemiologicznego noworodków. W publikacji autorstwa Huntley’a i innych znale?? mo?na analiz? bada? zawieraj?cych minimum 10 przypadków z trzech krajów: Chin, USA i W?och. Autorzy stwierdzaj?, ?e uspokajaj?cy jest niski wska?nik umieralno?ci matek i noworodków oraz brak potwierdzenia wertykalnej transmisji wirusa. Zaobserwowany wysoki wska?nik przyj?? noworodków do oddzia?ów intensywnej terapii autorzy publikacji ??cz? z du?? ilo?ci? przedwczesnych porodów i ci?? cesarskich, na które to wp?yn??y ich zdaniem procedury stosowane w danym kraju, a nie stan zdrowia matki czy dziecka spowodowany infekcj? (odnosi si? to zw?aszcza do Chin); autorzy spodziewaj? si?, ?e wska?nik liczby noworodków matek z potwierdzonym COVID-19 przyjmowanych do oddzia?ów intensywnej terapii i urodzonych przez cesarskie ci?cie b?dzie spada? (21). Drugi przegl?d systematyczny zbiera dane z kilkunastu krajów, w sumie dotycz?ce 666 noworodków i 655 matek, autorzy tej publikacji do?o?yli wszelkich stara? aby wykluczy? mo?liwe powtórzenia raportowanych przypadków, zw?aszcza pochodz?cych z publikacji chi?skich. W?ród tej grupy dla 149 noworodków znany by? sposób opieki po porodzie i wi?kszo?ci z tych dzieci wykonano test w kierunku zaka?enia wirusem. W?ród 107 noworodków, które przebywa?y z matkami u 4 stwierdzono obecno?? wirusa, jedno dziecko z tej grupy nie zosta?o przebadane. W grupie noworodków izolowanych, razem 42 przypadki, u 6 dzieci stwierdzono obecno?? wirusa, 14 noworodków z tej grupy nie by?o badanych. Na tej podstawie autorzy stwierdzaj?, ?e izolowanie noworodka od matki z potwierdzonym zaka?eniem nie zmniejsza ryzyka jego zachorowania, w publikacji czytamy: “Noworodki mog? zarazi? si? w pierwszych godzinach ?ycia, ale poniewa? dla bardzo niewielu oznacza to powa?ne skutki zdrowotne, jest prawdopodobne, ?e korzy?ci z kontaktu z matk? oraz mo?liwo?ci karmienia piersi? przewy?szaj? potencjalne korzy?ci z izolacji” (22). 16 czerwca ukaza? si? tak?e artyku? pt.: “Odpowiednia opieka nad noworodkami urodzonymi przez matki z chorob? COVID-19” w czasopi?mie Acta Paediatrica, jego autorzy wymieniaj? mi?dzy innymi mo?liwe ryzyka zwi?zane z izolacj? noworodka od matki takie, jak: negatywny wp?yw na gotowo?? do rozpocz?cia karmienia piersi? szkodliwych procedur medycznych: wczesnego odp?pnienia, rutynowego odsysania, wczesnej k?pieli (cz??? z nich jest zalecanych aktualnie w Polsce) czy zwi?kszone ryzyko transmisji wirusa od personelu medycznego na dziecko podczas jego pobytu oddziale noworodkowym, zw?aszcza, ?e zazwyczaj nie jest mo?liwa opieka jednej piel?gniarki czy po?o?nej nad tylko jednym noworodkiem i jest on nara?ony na bliski kontakt z wi?ksz? liczb? ludzi, ni? gdyby przebywa? pod opiek? matki. We wnioskach autorzy wskazuj? na to, ?e “w ?wietle dost?pnych obecnie danych przed?u?ony kontakt skóra do skóry i wcze?nie rozpocz?te, wy??czne karmienie piersi? pozostaj? najlepszymi strategiami redukcji ryzyka ci??kich powik?a? i zgonów zarówno w?ród matek z COVID-19 jak i ich dzieci” (23).
Autorzy wszystkich publikacji zaznaczaj? relatywnie skromn? ilo?? danych i konieczno?? dalszego zbadania przebiegu COVID-19 w?ród ci??arnych i noworodków, my równie? zdajemy sobie z tego spraw?. Natomiast chcemy podkre?li?, ?e dla nas, jako organizacji dbaj?cej o jako?? opieki oko?oporodowej jak? otoczone s? rodz?ce w Polsce, niezwykle wa?ne jest, aby zalecenia, które maj? na t? opiek? bezpo?redni wp?yw, powstawa?y na bazie aktualnego stanu wiedzy, zarówno na temat infekcji COVID-19, jak i lepiej przebadanych obszarów opieki oko?oporodowej takich jak szeroko poj?ta fizjologia porodu, korzy?ci i ryzyka zwi?zane z ci?ciem cesarskim czy karmienie piersi? i wczesny kontakt z matk? oraz ich rola w rozwoju dziecka. Oczekujemy, ?e opieka oko?oporodowa w Polsce b?dzie kszta?towana nie tylko w odpowiedzi na bezpo?rednie zagro?enia wynikaj?ce z rozprzestrzeniania si? nowego koronawirusa, ale tak?e z uwzgl?dnieniem d?ugofalowych skutków podejmowanych dzia?a?.
? Chcemy tak?e ponownie zaapelowa? o pilne podj?cie dzia?a? przez Ministra Zdrowia na rzecz umo?liwienia obecno?ci rodzica w sytuacji hospitalizacji dziecka. Zwracamy uwag? na dramatyczn? sytuacj? w jakiej znalaz?y si? noworodki, ze szczególnym uwzgl?dnieniem wcze?niaków oraz ich rodzice. W wielu placówkach rodzic nie ma mo?liwo?ci kontaktu ze swoim dzieckiem przez wiele tygodni, a dziecko pozbawione wsparcia jedynej osoby jak? zna?o jeszcze z ?ycia p?odowego, prze?ywa jedn? z najwi?kszych traum swojego ?ycia. Ogromny stres prze?ywaj? tak?e rodzice nowo narodzonych dzieci, co wp?ywa tak?e na ich stan psychiczny.
Hospitalizacja i zabiegi oraz procedury medyczne s? w oczywisty sposób niezb?dne dla zdrowia i prze?ycia dzieci, jednak zwi?zany z nimi stres i nadmierna stymulacja spowodowana np. do?wiadczanym bólem, inwazyjnymi procedurami medycznymi, a tak?e brak adekwatnej stymulacji na skutek oddzielenia od matki mog? prowadzi? do negatywnych konsekwencji w ?yciu doros?ym (24). Wed?ug wspó?czesnej wiedzy rodzic jest istotnym elementem zespo?u lecz?cego dziecko. Kangurowanie nie tylko zwi?zane jest z mniejsz? ilo?ci? bezdechów, szybszym przybieraniem na wadze i, w konsekwencji, szybszym wypisem. Badania skupiaj?ce si? na wp?ywie stresu na rozwijaj?cy si? mózg pokazuj?, ?e wczesne oddzielenie od matki powoduje wzrost czynnika uwalniaj?cego kortykotropin? (CRF) w ciele migda?owatym. Kortyzol, sterydowy hormon, zwany równie? hormonem stresu, wydzielany jest przez nadnercza w odpowiedzi na fizyczny lub psychologiczny stres. Badania wskazuj?, ?e dla wcze?niaka z bardzo nisk? mas? urodzeniow? zwyk?e czynno?ci piel?gnacyjne, takie jak np. zmiany pieluch czy wa?enie, uruchamiaj? reakcj? stresow?. Wed?ug analiz (25) ju? podczas przyj?cia na Oddzia? Intensywnej Opieki Neonatologicznej noworodek poddawany jest ?rednio 60 procedurom, z których cz??? okre?li? mo?na jako bolesne i inwazyjne.
W zwi?zku z wynikami bada?, na oddzia?ach intensywnej terapii noworodków oraz patologii noworodka wprowadzane s? dzia?ania, których celem jest zmniejszenie stresu odczuwanego przez noworodki. Mo?liwo?? kontaktu z rodzicem, muzykoterapia (26), kangurowanie (27), podawanie wcze?niakom glukozy przed pobraniem krwi – dzia?ania te prowadz? do zmniejszenia poziomu stresu u przedwcze?nie urodzonych dzieci – nale?y pami?ta?, ?e zmniejszenie stresu chorego dziecka nie jest “fanaberi?”, ale czynnikiem chroni?cym niedojrza?y uk?ad nerwowy dziecka.
W ci?gu „zwyk?ego” dnia na oddziale Intensywnej Opieki Neonatologicznej wcze?niaki, ?rednio, do?wiadczaj? 14 bolesnych procedur medycznych dziennie (28,29) – wed?ug bada? stres dziecka jest mniejszy, gdy mo?e na przyk?ad by? trzymane na r?kach lub “kangurowanie” przez rodzica. Czemu jest to tak wa?ne? Badania na modelach zwierz?cych pokazuj?, ?e je?li o? podwzgórze – przysadka– nadnercza aktywizowana jest zbyt cz?sto, aktywno?? receptorów w hipokampie ulega hamowaniu, co prowadzi do zmniejszenia liczby receptorów. Konsekwencj? tego jest wi?ksza trudno?? w samoregulacji oraz, d?ugoterminowo, ograniczenie zdolno?ci adaptacyjnych. Nara?enie na intensywny i sta?y stres w czasie dynamicznego rozwoju mózgu oraz w okresie jego szczególnej wra?liwo?ci nie pozostaje równie? bez wp?ywu na rozwój ludzkich noworodków.
Do krótkoterminowych konsekwencji przed?u?onego odczuwania bólu i dyskomfortu nale?? m.in. zmiany w interakcjach noworodka z otoczeniem: zmniejszenie jego zdolno?ci do anga?owania si? i podtrzymywania kontaktu z rodzicami. D?ugoterminowo, wysoki poziom stresu towarzysz?cy bólowi (np. du?a ilo?? zabiegów naruszaj?cych barier? skóry) zwi?zana jest ze zmniejszonym rozwojem istoty bia?ej w mózgu oraz oko?o korowej istoty szarej (30), opó?nionym rozwojem ruchowym i poznawczym u przedszkolaków, zmienion? aktywno?ci? osi podwzgórze przysadka nadnercza (31) oraz zaburzeniami zachowania o charakterze internalizacyjnym w okresie szkolnym (32).
Przedstawione wyniki bada? pozwalaj? na jednoznaczne stwierdzenie, i? umo?liwienie jednemu z rodziców kontaktu z urodzonym przedwcze?nie noworodkiem ma z perspektywy dziecka warto?? terapeutyczn?.
W zwi?zku z powy?szym apelujemy o szybk? reakcj? Ministra Zdrowia w umo?liwieniu chorym dzieciom kontaktu z przynajmniej jednym rodzicem. Ka?dego dnia w Polsce prawie tysi?c kobiet rodzi swoje dziecko, ka?dy dzie? jest tu na wag? z?ota, aby zminimalizowa? stres i d?ugofalowe skutki izolacji dziecka od rodzica.
Do wiadomo?ci:
1. Rzecznik Praw Pacjenta
2. Rzecznik Praw Obywatelskich
Pismo do Ministra Zdrowia - 18.06.2020 r.
Pi?miennictwo:
1. Wytyczne dla poszczególnych zakresów i rodzajów ?wiadcze? - Ministerstwo Zdrowia - Portal Gov.pl [Internet]. Ministerstwo Zdrowia. [cytowane 18 czerwiec 2020]. Dost?pne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/wytyczne-dla-poszczegolnych-zakresow-i-rodzajow-swiadczen
2. Rekomendacje dotycz?ce sposobu post?powania w opiece nad matk? i noworodkiem w przypadku podejrzenia lub potwierdzenia zaka?enia wirusem COVID-19 [Internet]. SIPIP - Szczeci?ska Izba Piel?gniarek i Po?o?nych. 2020 [cytowane 9 czerwiec 2020]. Dost?pne na: https://sipip.szczecin.pl/rekomendacje-dot-sposobu-postepowania-w-opiece-nad-matka-i-noworodkiem-w-przypadku-podejrzenia-lub-potwierdzenia-zakazenia-wirusem-covid-19/
3. Zalecenia dla kobiet w okresie oko?oporodowym w zwi?zku z og?oszonym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanem epidemii w zwi?zku z zaka?eniami wirusem SARS-CoV-2 - Ministerstwo Zdrowia - Portal Gov.pl [Internet]. Ministerstwo Zdrowia. [cytowane 9 czerwiec 2020]. Dost?pne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/zalecenia-dla-kobiet-w-okresie-okoloporodowym-w-zwiazku-z-zakazeniami-sars-cov-2
4. WHO. Clinical management of severe acute respiratory infection when COVID-19 is suspected [Internet]. 2020 [cytowane 29 marzec 2020]. Dost?pne na: https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1272156/retrieve
5. SARS-Cov-2 infection: SIN recommendations endorsed by UENPS [Internet]. Union of European Neonatal and Perinatal Societies – UENPS. 2020 [cytowane 4 kwiecie? 2020]. Dost?pne na: https://www.uenps.eu/2020/03/16/sars-cov-2-infection-sin-recommendations-endorsed-by-uenps/
6. Davanzo R, Moro G, Sandri F, Agosti M, Moretti C, Mosca F. Breastfeeding and coronavirus disease-2019: Ad interim indications of the Italian Society of Neonatology endorsed by the Union of European Neonatal & Perinatal Societies. Matern Child Nutr. 3 kwiecie? 2020;e13010.
7. 2020_04_21-134-Mz-wniosek_o_aktualizacj?_rekomendacji.pdf [Internet]. [cytowane 18 czerwiec 2020]. Dost?pne na: https://www.rodzicpoludzku.pl/images/rzecznictwo/2020_04_21-134-Mz-wniosek_o_aktualizacj%C4%99_rekomendacji.pdf
8. WHO. Clinical management of COVID-19 [Internet]. 2020 [cytowane 9 czerwiec 2020]. Dost?pne na: https://www.who.int/publications/i/item/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected
9. Yu Y, Chen P. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) in Neonates and Children From China: A Review. Front Pediatr [Internet]. 15 maj 2020 [cytowane 9 czerwiec 2020];8. Dost?pne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7243210/
10. Wu Y, Liu C, Dong L, Zhang C, Chen Y, Liu J, i in. Coronavirus disease 2019 among pregnant Chinese women: case series data on the safety of vaginal birth and breastfeeding. BJOG Int J Obstet Gynaecol [Internet]. [cytowane 18 czerwiec 2020];n/a(n/a). Dost?pne na: https://obgyn.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1471-0528.16276
11. Fox A, Marino J, Amanat F, Krammer F, Hahn-Holbrook J, Zolla-Pazner S, i in. Evidence of a significant secretory-IgA-dominant SARS-CoV-2 immune response in human milk following recovery from COVID-19. medRxiv. 8 maj 2020;2020.05.04.20089995.
12. Downham MA, Scott R, Sims DG, Webb JK, Gardner PS. Breast-feeding protects against respiratory syncytial virus infections. Br Med J. 31 lipiec 1976;2(6030):274–6.
13. Robertson CA, Lowther SA, Birch T, Tan C, Sorhage F, Stockman L, i in. SARS and Pregnancy: A Case Report. Emerg Infect Dis. luty 2004;10(2):345–8.
14. Schlaudecker EP, Steinhoff MC, Omer SB, McNeal MM, Roy E, Arifeen SE, i in. IgA and Neutralizing Antibodies to Influenza A Virus in Human Milk: A Randomized Trial of Antenatal Influenza Immunization. PLoS ONE [Internet]. 14 sierpie? 2013 [cytowane 16 czerwiec 2020];8(8). Dost?pne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3743877/
15. Lowe B, Bopp B. COVID?19 vaginal delivery – A case report. Aust N Z J Obstet Gynaecol [Internet]. 28 maj 2020 [cytowane 18 czerwiec 2020]; Dost?pne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7262173/
16. Piersigilli F, Carkeek K, Hocq C, Grambezen B van, Hubinont C, Chatzis O, i in. COVID-19 in a 26-week preterm neonate. Lancet Child Adolesc Health. 1 czerwiec 2020;4(6):476–8.
17. Martínez-Perez O, Vouga M, Melguizo SC, Acebal LF, Panchaud A, Muñoz-Chápuli M, i in. Association Between Mode of Delivery Among Pregnant Women With COVID-19 and Maternal and Neonatal Outcomes in Spain. JAMA [Internet]. 8 czerwiec 2020 [cytowane 16 czerwiec 2020]; Dost?pne na: https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2767206
18. Knight M, Bunch K, Vousden N, Morris E, Simpson N, Gale C, i in. Characteristics and outcomes of pregnant women hospitalised with confirmed SARS-CoV-2 infection in the UK: a national cohort study using the UK Obstetric Surveillance System (UKOSS) [Internet]. Obstetrics and Gynecology; 2020 maj [cytowane 5 czerwiec 2020]. Dost?pne na: http://medrxiv.org/lookup/doi/10.1101/2020.05.08.20089268
19. Breslin N, Baptiste C, Gyamfi-Bannerman C, Miller R, Martinez R, Bernstein K, i in. Coronavirus disease 2019 infection among asymptomatic and symptomatic pregnant women: two weeks of confirmed presentations to an affiliated pair of New York City hospitals. Am J Obstet Gynecol Mfm. maj 2020;2(2):100118.
20. Zhang L, Peres TG, Silva MVF, Camargos P. What we know so far about Coronavirus Disease 2019 in children: A meta-analysis of 551 laboratory-confirmed cases. Pediatr Pulmonol. 10 czerwiec 2020;
21. Huntley BJF, Huntley ES, Di Mascio D, Chen T, Berghella V, Chauhan SP. Rates of Maternal and Perinatal Mortality and Vertical Transmission in Pregnancies Complicated by Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-Co-V-2) Infection: A Systematic Review. Obstet Gynecol [Internet]. 11 czerwiec 2020 [cytowane 16 czerwiec 2020];Publish Ahead of Print. Dost?pne na: https://journals.lww.com/gree njournal/Abstract/9000/Rates_of_Maternal_and_Perinatal_Mortality_and.97336.aspx
22. Walker KF, O’Donoghue K, Grace N, Dorling J, Comeau JL, Li W, i in. Maternal transmission of SARS-COV-2 to the neonate, and possible routes for such transmission: A systematic review and critical analysis. BJOG Int J Obstet Gynaecol [Internet]. [cytowane 16 czerwiec 2020];n/a(n/a). Dost?pne na: https://obgyn.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1471-0528.16362
23. Tran HT, Nguyen PTK, Li HT, Le CHM, Giang HTN, Thu PNT, i in. Appropriate care for neonates born to mothers with COVID-19 disease. Acta Paediatr [Internet]. [cytowane 18 czerwiec 2020];n/a(n/a). Dost?pne na: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/apa.15413
24. Ku?akowska Z, Konera W. Wczesne uszkodzenie dojrzewaj?cego mózgu: od neurofizjologii do rehabilitacji. Lublin: Folium; 2003.
25. Barker DP, Rutter N. Exposure to invasive procedures in neonatal intensive care unit admissions. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed. stycze? 1995;72(1):F47-48.
26. Bieleninik ?, Ghetti C, Gold C. Music Therapy for Preterm Infants and Their Parents: A Meta-analysis. Pediatrics. 2016;138(3).
27. El-Farrash RA, Shinkar DM, Ragab DA, Salem RM, Saad WE, Farag AS, i in. Longer duration of kangaroo care improves neurobehavioral performance and feeding in preterm infants: a randomized controlled trial. Pediatr Res. 2020;87(4):683–8.
28. Johnston C, Barrington KJ, Taddio A, Carbajal R, Filion F. Pain in Canadian NICUs: have we improved over the past 12 years? Clin J Pain. kwiecie? 2011;27(3):225–32.
29. Simons SHP, van Dijk M, Anand KS, Roofthooft D, van Lingen RA, Tibboel D. Do we still hurt newborn babies? A prospective study of procedural pain and analgesia in neonates. Arch Pediatr Adolesc Med. listopad 2003;157(11):1058–64.
30. Brummelte S, Grunau RE, Chau V, Poskitt KJ, Brant R, Vinall J, i in. Procedural pain and brain development in premature newborns. Ann Neurol. marzec 2012;71(3):385–96.
31. Grunau RE, Cepeda IL, Chau CMY, Brummelte S, Weinberg J, Lavoie PM, i in. Neonatal Pain-Related Stress and NFKBIA Genotype Are Associated with Altered Cortisol Levels in Preterm Boys at School Age. PLOS ONE. 16 wrzesie? 2013;8(9):e73926.
32. Ranger M, Chau CMY, Garg A, Woodward TS, Beg MF, Bjornson B, i in. Neonatal pain-related stress predicts cortical thickness at age 7 years in children born very preterm. PloS One. 2013;8(10):e76702.