Pierwsze spotkanie z dzieckiem - najwa?niejsza godzina
Twoje pierwsze spotkanie z dzieckiem po porodzie, to ukoronowanie d?ugiego czasu oczekiwania i przygotowywania si? na jego przyj?cie. Najwa?niejsz? potrzeb? Twojego nowonarodzonego dziecka jest bliski, nieprzerwany kontakt z mam? i przyssanie si? do piersi. Dziecko - ten "najpi?kniejszy ze ssaków" - ?eby odpocz?? po trudach porodu i ?agodnie przej?? do ?wiata, w którym wszystko jest dla niego nowe (temperatura, odg?osy, ?wiat?o, dotyk), potrzebuje ciep?a Twojego cia?a, g?osu, ?agodnego ko?ysania. Przebieg pierwszych minut i godzin po porodzie ma wp?yw nie tylko na fizyczn? i psychiczn? kondycj? dziecka tu? po porodzie, ale równie? na jego zdrowie w kolejnych miesi?cach, a nawet latach ?ycia.
We wspó?czesnych spo?ecze?stwach, w których miejscem narodzin wi?kszo?ci dzieci jest szpital, popularn?, ale szkodliw? praktyk? jest oddzielanie noworodków od matek tu? po porodzie i oddawanie matkom dzieci dopiero po ich umyciu, ubraniu i wykonaniu wst?pnych ogl?dzin przez personel medyczny.
We wspó?czesnych spo?ecze?stwach, w których miejscem narodzin wi?kszo?ci dzieci jest szpital, popularn?, ale szkodliw? praktyk? jest oddzielanie noworodków od matek tu? po porodzie i oddawanie matkom dzieci dopiero po ich umyciu, ubraniu i wykonaniu wst?pnych ogl?dzin przez personel medyczny.
Niezak?ócony, wczesny kontakt mamy z dzieckiem zaraz po porodzie jest tak wa?ny, ?e jego respektowanie, bazuj?c na licznych doniesieniach naukowych, zaleca ?wiatowa Organizacja Zdrowia:
- Rozpocz?cie kontaktu "skóra do skóry" natychmiast po narodzinach (w ci?gu pierwszych 5 minut),
- nieprzerwane jego trwanie przynajmniej jedn? godzin? (optymalnie do zako?czenia pierwszego karmienia piersi?),
- zach?canie matki do rozpoznania u dziecka gotowo?ci do ssania oraz zaoferowanie jej pomocy w przystawieniu dziecka do piersi, je?li b?dzie tego potrzebowa?a (WHO, 2006).
Co to jest kontakt "skóra do skóry"?
Kontakt "skóra do skóry" oznacza, ?e zaraz po porodzie nagi noworodek po?o?ony jest na nagich piersiach swojej mamy. Mama mo?e go przytuli?, a pó?niej przystawi? do piersi. Je?li dziecko urodzi?o si? o czasie i jest w dobrym stanie, to dok?adne badanie malucha przez pediatr? oraz takie czynno?ci jak wyk?panie, zmierzenie i zwa?enie, powinny by? wykonane po zako?czeniu pierwszego karmienia. Powodem oddzielenia dziecka od mamy nie mo?e by? rodzenie ?o?yska, ogl?dziny krocza i ?o?yska, szycie naci?tego lub p?kni?tego krocza w znieczuleniu miejscowym. Badania naukowe potwierdzaj? wiele korzy?ci, jakie daje niezak?ócony pierwszy kontakt "skóra do skóry":
- blisko?? dziecka u?atwia wyrzut hormonu zwanego oksytocyn?, który powoduje obkurczenie si? macicy i poród ?o?yska;
- dziecko szybciej i lepiej adaptuje si? do nowych warunków;
- dziecko kolonizowane jest bezpieczn? dla niego flor? bakteryjn? matki;
- noworodek otrzymuje swoj? pierwsz? naturaln? "szczepionk?". Zawdzi?cza to siarze - g?stemu, ?ó?temu p?ynowi, znajduj?cemu si? w piersi, zanim pojawi si? mleko w?a?ciwe. Siara zawiera przeciwcia?a, chroni?ce dziecko przed bakteriami chorobotwórczymi;
- przebywanie na brzuchu mamy zapewnia dziecku optymaln? temperatur?, zmniejsza si? ryzyko wych?odzenia organizmu;
- Dziecko uczy si? efektywnego ssania, co w przysz?o?ci pozwala na unikni?cie wielu problemów zwi?zanych z karmieniem piersi?;
- Wczesny kontakt zwi?ksza szans? na d?ugie karmienie piersi?;
- Dzieci, które mia?y wczesny kontakt z matk? krócej i rzadziej p?acz?;
- Rodzi si? szczególna wi?? mi?dzy matk? i dzieckiem, wzmacnia si? instynkt macierzy?ski.
Kiedy kontakt "skóra do skóry" mo?e zosta? opó?niony?
Pewne szczególne sytuacje mog? wp?ywa? na czas rozpocz?cia i przebieg pierwszego kontaktu. S? to:
- poród drog? ci?cia cesarskiego. Je?li odby? si? w znieczuleniu ogólnym, kontakt "skóra do skóry" powinien nast?pi?, gdy mama jest zdolna do nawi?zania ?wiadomego kontaktu z dzieckiem - optymalnie przed up?ywem dwóch godzin od porodu. Je?li w znieczuleniu przewodowym - powinno by? podobnie jak po porodzie si?ami natury. Kontakt z dzieckiem powinien nast?pi? ju? na sali operacyjnej;
- poród mnogi - pierwszy bli?niak powinien by? po urodzeniu u?o?ony w kontakcie "skóra do skóry". W trakcie porodu drugiego dziecka kontakt pierwszemu zapewnia ojciec lub umieszczone jest ono czasowo pod promiennikiem. Po zako?czonym porodzie oba noworodki powinny by? u?o?one na piersiach mamy;
- okre?lone interwencje po?o?nicze w III i IV okresie porodu - dotyczy to zabiegów przeprowadzanych w trybie pilnym a wymagaj?cych krótkotrwa?ego znieczulenia ogólnego (np. r?czne wydobycie ?o?yska, szycie rozleg?ych obra?e? krocza). Kontakt "skóra do skóry" powinien by? wznowiony i kontynuowany w chwili, gdy matka mo?e ponownie nawi?za? ?wiadomie kontakt z dzieckiem.
- poród zabiegowy.
Przeciwwskazaniem do kontaktu "skóra do skóry" nie jest tak?e:
- wada rozwojowa u dziecka, je?li nie zagra?a ?yciu i nie wymaga natychmiastowej interwencji po porodzie;
- nosicielstwo wirusa HIV, gdy? trzymanie dziecka w ramionach nie powoduje transmisji wirusa.
Pierwszy kontakt matki z dzieckiem po porodzie nie powinien by? zaburzony ani przerwany z przyczyn organizacyjnych czy dla wygody personelu.
Co to jest Szpital Przyjazny Dziecku?
Inicjatywa "Szpitala Przyjaznego Dziecku" zosta?a stworzona i wprowadzona przez WHO i UNICEF. Bazuje na zbiorze zasad, których realizacja ma na celu promocj?, ochron? i wsparcie karmienia dziecka wy??cznie piersi? ju? od chwili jego narodzin. Celem tej ogólno?wiatowej inicjatywy jest przywrócenie prawid?owego ?ywienia dzieci.
Szpitale, promuj?ce karmienie piersi? i spe?niaj?ce 10 kryteriów programu nazwanych "10 krokami do udanego karmienia piersi?", mog? ubiega? si? o tytu? "Szpitala Przyjaznego Dziecku". Jednym z kryteriów (tzw. Krok 4) jest zapewnienie przez personel medyczny matkom i dzieciom nieprzerwanego kontaktu "skóra do skóry" zaraz po porodzie. Tytu? "Szpitala Przyjaznego Dziecku" przyznano ju? ponad 60 placówkom w Polsce (wi?cej na: www.laktacja.pl). Dyrekcja i personel tych placówek, poprzez przyj?cie tytu?u, podj?li zobowi?zanie przestrzegania kryteriów programu. Je?li urodzi?a? dziecko w szpitalu, posiadaj?cym ten tytu?, masz prawo oczekiwa? aktywnej pomocy i troski personelu o to, aby Twój pierwszy kontakt z dzieckiem przebiega? w niezak?ócony sposób.
W Polsce tylko w 7,5% oddzia?ów po?o?niczych respektuje si? prawo matki i dziecka do niezak?óconego pierwszego kontaktu. W wi?kszo?ci placówek (68%) kontakt ten ogranicza si? do paru minut i zostaje przerwany na badanie, mierzenie i wa?enie dziecka. Po tych zabiegach dziecko wraca do mamy (dane z akcji "Rodzi? po ludzku" 2006).
Co wp?ywa na pierwszy kontakt mamy z dzieckiem?
Pierwszy kontakt z dzieckiem i karmienie mog? zosta? zaburzone przez efekty uboczne zastosowanych w trakcie porodu farmakologicznych ?rodków ?agodzenia bólu.
- ?rodki przeciwbólowe, w szczególno?ci te z grupy opiatów (np. Dolargan) mog? niekorzystnie wp?yn?? na stan noworodka, spowodowa? trudno?ci w oddychaniu, os?abi? jego odruchy szukania piersi i ssania.
- Z kolei zastosowanie znieczulenia zewn?trzoponowego zwi?ksza ryzyko przed?u?enia si? porodu, interwencji operacyjnej i w konsekwencji oddzielenia matki od dziecka po porodzie.
Co mo?esz zrobi?, aby zapewni? sobie i dziecku wczesny kontakt po porodzie?
Wi?kszo?? szpitali w Polsce stosuje procedury, które zak?ócaj? pierwszy kontakt mamy z dzieckiem. Procedury te najcz??ciej podyktowane s? wzgl?dami organizacyjnymi lub wygod? personelu. Je?li zatem zale?y ci na kontakcie z dzieckiem po porodzie musisz wcze?niej zorientowa? si?, jakie s? zwyczaje i pogl?dy osób pracuj?cych w szpitalu, który wybra?a?. To pozwoli oceni? ci szanse na to, aby pierwsze chwile po porodzie rozegra?y si? wed?ug Twojego scenariusza. Poni?ej znajdziesz pomocne pytania, które mo?esz zada? po?o?nej lub lekarzowi:
- Czy noworodek po urodzeniu k?adziony jest na brzuch mamy? Je?li tak, to na jak d?ugo?
- Czy praktykowane jest badanie noworodka przez pediatr? na brzuchu mamy?
- Gdzie i kiedy odbywa si? mierzenie i wa?enie dziecka? Czy w pobli?u matki?
- Czy jest mo?liwe na tym oddziale, aby czynno?ci te zosta?y przesuni?te w czasie (a? do zako?czenia pierwszego karmienia)?
- Czy noworodek zabierany jest od mamy na czas porodu ?o?yska i ewentualnego szycia krocza?
- Czy ojciec mo?e by? obecny przy ogl?dzinach, je?li dziecko musi by? oddzielone od matki?
- Przy jakich wskazaniach medycznych dziecko musi by? zabrane od matki?
Wi?cej o pierwszym kontakcie mamy z dzieckiem bezpo?rednio po porodzie na stronie akcji "Rodzi? po ludzku - Pzowólcie nam si? przywita?": www.pierwszykontakt.org