Poród to nie tylko zdarzenie medyczne, a przede wszystkim wydarzenie o wielkim znaczeniu dla psychiki i to?samo?ci kobiety, ogromne prze?ycie emocjonalne, a tak?e wydarzenie rodzinne. Fakt, i? w wi?kszo?ci przypadków poród odbywa si? w szpitalu, nie mo?e wi?za? si? z zaprzeczeniem tym aspektom narodzin dziecka. "Pobyt w szpitalu jest jedynie zmian? miejsca i nie mo?e by? postrzegany jako rodzaj odosobnienia. Prawa cz?owieka oraz naturalne wi?zy rodzinne czy ma??e?skie pacjentki nie zostaj? za bram? szpitaln?" (Dorota Karkowska 2006, Analiza uwarunkowa? opieki oko?oporodowej...). A wi?c pacjentka zachowuje swe prawa do ochrony ?ycia prywatnego i wi?zi rodzinnych, mi?dzy innymi poprzez prawo do wsparcia ze strony osoby bliskiej, przez ni? wybranej. Prawo to tak?e jest powi?zane z prawem do poszanowania godno?ci i intymno?ci oraz prawem do dodatkowej opieki piel?gnacyjnej sprawowanej przez osob? blisk?.
W Polsce przyj??o si? rozumienie "porodu rodzinnego" jako porodu odbywanego w obecno?ci m??a lub partnera, rzadziej innych osób wybranych przez pacjentk?. Jednak niedopuszczalne jest ograniczenie tzw. porodu rodzinnego wy??cznie do m??a lub partnera (ojca dziecka), np. nie wpuszczenie siostry rodz?cej kobiety. "Wybór osoby uczestnicz?cej przy udzielaniu jakiemukolwiek pacjentowi ?wiadcze? medycznych pozostawiony jest zawsze temu pacjentowi, tak wi?c w interesuj?cej nas sytuacji porodu wybór nale?y do samej rodz?cej" (J. Haberko 2006, Prawne aspekty asysty przy porodzie...).
Zdarza si? tak?e umo?liwianie obecno?ci bliskiej osoby od pewnego, arbitralnie okre?lonego, momentu zaawansowania porodu: Mia?am poród rodzinny, by?a ze mn? mama, któr? wpu?cili na 3 godz. przed ko?cem porodu, sp?dzi?a ca?? noc w poczekalni, a ja by?am sama, bo wpuszczaj? od 5 cm rozwarcia. Jest to nieuzasadnione ograniczanie prawa do wsparcia ze strony bliskiej osoby.
Spraw? budz?c? wiele kontrowersji jest obecno?? bliskiej osoby przy porodzie w warunkach wieloosobowej sali porodowej w przypadku, gdy kilka kobiet rodzi jednocze?nie. Obecno?? bliskiej osoby uzale?niona powinna by? od zgody innych rodz?cych. Wieloosobowa sala porodowa powinna by? tak wyposa?ona, aby ryzyko naruszenia prawa innych pacjentek do intymno?ci by?o zminimalizowane. Umo?liwianie odbywania porodów rodzinnych w salach wieloosobowych nale?y uzna? za sytuacj? wyj?tkow?, przej?ciow?, zanim we wszystkich szpitalach mo?liwe b?dzie wprowadzenie jednoosobowych sal porodowych, gwarantuj?cych poszanowanie intymno?ci.
W ?wietle obowi?zuj?cych przepisów nie istniej? podstawy prawne zezwalaj?ce na pobieranie op?at za udzielone ?wiadczenia w trakcie porodu finansowanego ze ?rodków publicznych. Uzasadnianie op?at za poród rodzinny czy sal? pojedyncz? do porodu uznaniem ich przez dyrekcj? szpitala za us?ugi ponadstandardowe jest niew?a?ciwe, jako ?e nie istnieje standard opieki oko?oporodowej, precyzuj?cy do jakich ?wiadcze? finansowanych ze ?rodków NFZ ma prawo pacjentka. Niezgodne z prawem jest tak?e powo?ywanie si? na regulamin porz?dkowy placówki, poniewa? regulaminy, czyli akty wewn?trzne, nie mog? odmiennie regulowa? praw obywatelskich, wynikaj?cych z przepisów powszechnie obowi?zuj?cych, bez wyra?nego upowa?nienia.
Pobieranie op?at za tzw. porody rodzinne i za intymne warunki podczas porodu (sala pojedyncza) przez placówki, które zawar?y z NFZ kontrakt na udzielanie ?wiadcze? medycznych zwi?zanych z porodem, jest sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami szczególnej opieki nad kobiet? w ci??y (art. 68 ust. 3 oraz art. 71 ust. 2), a tak?e z zasad? równego dost?pu do ?wiadcze? opieki zdrowotnej (art.68 ust.2). Stanowisko w tej sprawie zaj??o równie? Ministerstwo Zdrowia, które w odpowiedzi na interpelacje poselsk? stwierdza, ?e pobieranie op?at jest naruszeniem prawa. Praktyki te naruszaj? ustaw? o ?wiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze ?rodków publicznych, ustaw? o zak?adach opieki zdrowotnej oraz wydane na ich podstawie rozporz?dzenia. Ustawa o ?wiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze ?rodków publicznych, reguluj?ca zasady finansowania opieki zdrowotnej przez NFZ, zabrania pobierania przez szpitale op?at bezpo?rednio od pacjentów, je?eli pacjenci maj? prawo do bezp?atnej s?u?by zdrowia, a NFZ zawar? ze szpitalem umow? na wykonywanie udzielanego ?wiadczenia zdrowotnego. NFZ kontraktuje i finansuje opiek? medyczn? w czasie porodu, a prawo do dodatkowej opieki ze strony osoby bliskiej jest jednym z praw pacjenta. Ustawa o zak?adach opieki zdrowotnej wskazuje jednak, ?e szpital nie mo?e ponosi? kosztów opieki sprawowanej przez osob? blisk?. Wynika z tego, ?e dopuszczalne s? op?aty bezpo?rednio zwi?zane z obecno?ci? bliskiej osoby, np. za obuwie czy strój ochronny lub dodatkowy posi?ek. Ich wysoko?? nie mo?e by? ustalana w sposób dowolny i stanowi? bariery w korzystaniu z praw pacjenta. Mówi o tym tak?e art. 35 ustawy o prawach pacjenta i Rzaczniku Praw Pacjenta, który wskazuje, ?e wysoko?? tych op?at ustala kierownik podmiotu leczniczego, które musz? uwzgl?dnia? rzeczywiste koszty realizacji prawa pacjenta, a ponadto informacja o wysoko?ci tych op?at jest jawna i musi by? dost?pna w lokalu danego podmiotu leczniczego.
Praktyka pobierania op?at za pobyt i poród w sali "ponadstandardowej" równie? jest nielegalna. Warunki sanitarne i wyposa?enie takich sal okre?lone s? w rozporz?dzeniu Ministra Zdrowia, do którego odwo?uje si? NFZ zawieraj?c umow? ze szpitalem. Wymagania w stosunku do nich stanowi? wi?c cz??? umowy pomi?dzy szpitalem a NFZ, co oznacza ?e pobyt w takiej sali jest obj?ty kontraktem i szpital nie mo?e pobiera? za niego dodatkowej op?aty. Ponadto, pojedyncza sala do porodu gwarantuje poszanowanie prawa kobiety do intymno?ci w czasie porodu. Realizacja tego prawa, tak jak innych praw pacjenta, nie mo?e by? ograniczona ze wzgl?dów finansowych. W przypadku naruszania przez szpitale prawa poprzez pobieranie wy?ej wymienionych op?at, nale?y poinformowa? o tym NFZ, poniewa? praktyka ta jest niezgodna z umow? ??cz?c? Fundusz ze szpitalem. Mo?e to skutkowa? na?o?eniem kary na szpital. Ponadto pobieranie op?at za realizacj? prawa pacjenta do opieki sprawowanej przez osob? blisk?, przekraczaj?cych wysoko?? kosztów poniesionych przez szpital, mo?e stanowi? podstaw? do wniesienia pozwu do s?du cywilnego w celu zado??uczynienia pieni??nego za doznan? krzywd?.