Aktualno?ci Zalecenia dla kobiet w okresie ci??y, porodu i po?ogu zwi?zane z COVID-19
Zalecenia dla kobiet w okresie ci??y, porodu i po?ogu zwi?zane z COVID-19
Poni?ej prezentujemy informacje i zalecenia dotycz?ce kobiet w ci??y, rodz?cych i w okresie po?ogu w zwi?zku z pandemi? COVID-19. W miar? mo?liwo?ci staramy si? podawa? zalecenia polskie, si?gamy tak?e po rekomendacje zagranicznych i mi?dzynarodowych towarzystw naukowych i organizacji. Zalecenia te mog? si? zmienia? w miar? pojawiania si? nowych danych.
Po pierwsze: je?li masz w?tpliwo?ci co do dobrostanu swojego lub dziecka podczas okresu kwarantanny skontaktuj si? ze swoj? po?o?n? lub praktyk? po?o?nicz?. Oni zapewni? dalsze porady, ??cznie z tym, czy powinna? uda? si? do szpitala.
Zalecenia dla kobiet w okresie ci??y, porodu i po?ogu zwi?zane z COVID-19
CI??A:
Informacje ogólne na temat zaka?enia w okresie ci??y:
Ilo?? danych na temat przebiegu infekcji COVID-19 u kobiet ci??arnych i jej wp?ywu na p?ód jest ograniczona. Nie stwierdzono, aby ci??arne by?y bardziej podatne na zaka?enie si? wirusem. Zagraniczne organizacje takie jak American College Obstetricians and Gynaecologists (ACOG) lub Royal College Obstetricians and Gynecologists (RCOG) wskazuj? na fakt, ?e w przypadku innych infekcji wirusowych mog?cych powodowa? niewydolno?? oddechow? (grypa, SARS) istnieje wi?ksze ryzyko wyst?pienia powik?a? i zgonów w?ród ci??arnych. Dlatego mo?na uzna?, ?e kobiety ci??arne s? w grupie podwy?szonego ryzyka wyst?pienia ci??kiego przebiegu choroby.
Zapobieganie zaka?eniu COVID-19 u ci??arnych:
Tak samo jak wszystkie inne osoby nara?one na kontakt z wirusem powinna? przede wszystkim przestrzega? zasad kwarantanny spo?ecznej, zasad higieny (cz?ste mycie r?k ?rodkiem dezynfekuj?cym na bazie alkoholu lub wod? z myd?em, prawid?owe nawyki zwi?zane z kaszleniem i kichaniem). ?led? na bie??co informacje podawane przez MZ i GIS dotycz?ce zalece? oraz aktualnej sytuacji w Polsce.
Post?powanie w przypadku podejrzenia zaka?enia COVID-19
Opieka nad ci??arn? w placówce medycznej (wg.: Zalece? Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Po?o?nictwa i Ginekologii oraz Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Perinatologii):
? Placówki dedykowane do opieki nad osobami chorymi na COVID-19 powinny zapewni? tak?e specjalne pomieszczenia dla kobiet ci??arnych i rodz?cych zaka?onych wirusem lub z podejrzeniem zaka?enia. Opiek? nad ci??arn? powinien sprawowa? interdyscyplinarny zespó? specjalistów. Hospitalizacja ci??arnej diagnozowanej lub ze stwierdzon? infekcj? wymaga wyznaczenia specjalnego dedykowanego sprz?tu do monitorowania stanu jej i dziecka (np. aparatów KTG i USG) oraz przestrzegania zasad higieny i bezpiecze?stwa tak, jak w przypadku wszystkich osób zaka?onych lub diagnozowanych pod k?tem infekcji COVID-19.
? Ze wzgl?du na ryzyko epidemiologiczne nie zaleca si? odwiedzin na oddzia?ach szpitalnych oraz obecno?ci osób towarzysz?cych podczas porodu (poród rodzinny).
W zaleceniach ogólnych WHO wzgl?dem zaka?onych ci??arnych b?d? takich, u których podejrzewane jest zaka?enie czytamy:
Kobiety ci??arne u których podejrzewa si? zaka?enie, które prawdopodobnie s? zaka?one lub u których stwierdzono zaka?enie COVID-19, tak?e te, które b?d? musia?y sp?dzi? czas w kwarantannie powinny mie? dost?p do opieki skoncentrowanej na potrzebach kobiety (ang. woman-centred care), opartej na szacunku i udzielanej przez do?wiadczony personel, w tym ginekologa-po?o?nika, perinatologa, neonatologa jak równie? uwzgl?dniaj?cej zdrowie psychiczne i wsparcie psychospo?eczne, przystosowanej do wsparcia w sytuacji powik?a? u matki lub dziecka.
Ryzyko dla p?odu w przypadku infekcji kobiety COVID-19 (?ród?o: RCOG):
W chwili obecnej nie ma danych sugeruj?cych podwy?szone ryzyko poronienia zwi?zane z COVID-19. Studia przypadków dotycz?cych SARS i MERS nie dostarczaj? przekonywuj?cych dowodów na zwi?zek mi?dzy infekcjami a zwi?kszonym ryzykiem poronienia lub straty w drugim trymestrze ci??y. Poniewa? nie ma dowodów na infekcj? wewn?trzmaciczn? u p?odu wirusem COVID-19 obecnie uwa?a si? za bardzo ma?o prawdopodobnie, ?e infekcja u matki mo?e powodowa? wyst?pienie wad wrodzonych u dziecka. Zosta?y zaobserwowane przypadki porodów przedwczesnych u kobiet zaka?onych wirusem, jednak nie jest jasne czy te przedwczesne porody mia?y bezpo?redni zwi?zek z infekcj? COVID-19. Zako?czenie ci??y by?o w tych przypadkach podyktowane przede wszystkim stanem matki w zwi?zku z infekcj?, chocia? zaobserwowano stan zagro?enia ?ycia p?odu oraz przedwczesne przerwanie b?on p?odowych w przynajmniej jednym przypadku.
Opieka nad kobiet? w ci??y z podejrzeniem lub potwierdzon? infekcj? COVID-19 (?ród?o: RCOG):
RCOG zaleca w przypadku podejrzenia infekcji COVID-19 kontakt telefoniczny z osob? sprawuj?c? opiek? nad kobiet? w ci??y w celu prze?o?enia zaplanowanych rutynowych wizyt i bada? na okres po kwarantannie (14 dni).
PORÓD:
Miejsce porodu zalecane dla kobiety ci??arnej zaka?onej COVID-19:
Rekomendowanym przez RCOG oraz polskich Konsultantów Krajowych w Dziedzinie Po?o?nictwa i Ginekologii oraz Perinatologii miejscem porodu dla kobiety z podejrzeniem infekcji lub zaka?onej COVID-19 jest szpital, je?li to mo?liwe placówka dedykowana do opieki nad osobami zaka?onymi COVID-19. W takiej placówce jest mo?liwe obj?cie ci??arnej adekwatn? opiek? oraz monitorowanie podczas porodu parametrów p?odu w sposób ci?g?y (np. przy u?yciu kardiotokografu), co jest rekomendowane ze wzgl?du na przypadki objawów stresu u p?odu podczas porodu zanotowane w Chinach (RCOG). W szpitalu jest równie? mo?liwe monitorowanie saturacji matki, która jest wa?nym czynnikiem wp?ywaj?cym na stan p?odu oraz sposób post?powania w czasie porodu i ewentualne jego zako?czenie poprzez cesarskie ci?cie.
Droga porodu w przypadku zaka?enia ci??arnej wirusem COVID-19:
Konsultanci Krajowi w Dziedzinie Po?o?nictwa i Ginekologii, Neonatologii, Prezesa Polskiego Towarzystwa Po?o?ników i Ginekologów oraz Prezesa Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego:
“W przypadku potwierdzonego zaka?enia wirusem COVID-19 nale?y rozwa?y? rozwi?zanie pacjentki ci?ciem cesarskim ze wskaza? epidemiologicznych, poza sytuacj? gdy poród jest zaawansowany, przebiega dynamicznie lub rokuje zako?czenie w przeci?gu krótkiego czasu.”
Uzasadnienie:
“1. istnieje bardzo du?e prawdopodobie?stwo zaka?enia si? noworodka wirusem mog?cym znajdowa? si? w kanale rodnym lub jego okolicach (uk?ad moczowy, przewód pokarmowy). Ilo?? wydalin na kontakt z jakimi nara?one jest dziecko w czasie ci?cia cesarskiego jest nieporównywalnie mniejsza w porównaniu do porodu drogami natury.
2. czas porodu drog? ci?cia cesarskiego jest nieporównywalnie krótszy od czasu porodu drogami natury, a wi?c mniejsze jest te? ryzyko oko?oporodowego zaka?enia wewn?trzmacicznego.
3. poza podwy?szonym ryzykiem transmisji zaka?enia mi?dzy matk? a dzieckiem obecno?? zaka?onej kobiety rodz?cej stwarza istotne zagro?enie dla personelu lekarsko-piel?gniarskiego. Przy znacznie d?u?szym czasie trwania porodu drogami natury (nierzadko obejmuj?cym wi?cej ni? jedn? zmian? personelu) oraz przy istniej?cych ograniczeniach odpowiedniego sprz?tu zabezpieczaj?cego przez zaka?eniem czas potencjalnej ekspozycji jest powa?nym problemem i prowadzi do wi?kszego ryzyka wprowadzenia kwarantanny dla personelu. Znacznie d?u?szy czas zaj?cia stanowisk wyznaczonych dla kobiet zaka?onych lub obserwowanych w kierunku zaka?enia mo?e ograniczy? mo?liwo?? udzielenia pomocy kolejnej pacjentce. Ponadto zespó? lekarsko piel?gniarski jest przez okres znacznie d?u?szy wy??czony z mo?liwo?ci udzielania pomocy innym, zdrowym pacjentkom.”
Stanowisko brytyjskiego Royal College Obstetricians and Gynecologists (RCOG):
Wed?ug obecnego stanu wiedzy nie ma przeciwwskaza?, ?eby poród odby? si? drog? pochwow? czy, ?e by?oby bezpieczniej w ka?dym przypadku wykona? ci?cie cesarskie u zaka?onej lub diagnozowanej kobiety. Twój plan porodu nadal powinien by? brany pod uwag?. Je?li pojawi? si? u Ciebie trudno?ci z oddychaniem, które b?d? wymaga?y szybkiego uko?czenia ci??y lub porodu, mo?e zosta? rekomendowane ci?cie cesarskie.
Stanowisko WHO:
Droga porodu powinna by? dostosowana do konkretnego przypadku na podstawie wskaza? po?o?niczych i preferencji kobiety WHO uznaje za najlepsze wykonywanie ci?? cesarskich jedynie w przypadku wskaza? medycznych. WHO zauwa?a tak?e, ?e decyzja o podj?ciu dzia?a? ratunkowych podczas porodu lub o zako?czeniu ci??y jest decyzj? trudn?, na któr? wp?ywa wiele czynników takich jak wiek ci??owy, stan matki, dobrostan p?odu i jego zdolno?? do prze?ycia.
Kontakt skóra do skóry, izolacja noworodka i sposób karmienia w przypadku zaka?enia lub podejrzenia zaka?enia rodz?cej wirusem COVID-19:
Konsultanci Krajowi w Dziedzinie Po?o?nictwa i Ginekologii, Neonatologii, Prezesa Polskiego Towarzystwa Po?o?ników i Ginekologów oraz Prezesa Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego:
? “Po porodzie w przypadku kobiet obserwowanych w kierunku zaka?enia, pokarm powinien podlega? pasteryzacji i zgodnie z obecn? wiedz? mo?e by? podany dziecku. W przypadku kobiet z potwierdzonym zaka?eniem pokarm powinien by? utylizowany. W przypadku kobiet zaka?onych nie nale?y bez wskaza? hamowa? laktacji. W momencie potwierdzenia ustania ryzyka transmisji zaka?enia b?d? one mog?y karmi? dziecko naturalnie. W przypadku obecno?ci zaka?enia dziecko nale?y izolowa? od matki do chwili zako?czenia mo?liwo?ci transmisji infekcji.”
Na podstawie zalece? CDC (ang. Centers for Disease Control and Prevention, ameryka?ska instytucja rz?dowa dedykowana chorobom zaka?nym i ich zwalczaniu) a tak?e wg. stanowiska Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Neonatologii:
?Zaleca si? czasow? separacj? matki od dziecka (np.: w osobnym pokoju) do momentu potwierdzenia badaniami, ?e matka nie jest zaka?ona COVID-19 lub nie ma ju? zagro?enia zaka?enia noworodka (na podstawie wyników bada? wykonanych w odst?pie 24h godzin). Je?li nie jest mo?liwe odseparowanie noworodka w osobnym pomieszczeniu mo?e si? on znajdowa? w pokoju z matk?, ale w odleg?o?ci minimum 2m oraz z zastosowaniem fizycznych barier ochronnych takich jak zas?ona / parawan mi?dzy matk? a dzieckiem. Preferowanym rozwi?zaniem jest sprawowanie opieki przez zdrowego cz?onka rodziny, je?li jest to niemo?liwe opiek? mo?e sprawowa? matka z zachowaniem zasad higieny i bezpiecze?stwa takich jak cz?ste mycie r?k oraz zastosowanie maseczki ochronnej przez matk? na czas kontaktu z dzieckiem.
Na podstawie zalece? RCOG:
Nie ma przeciwwskaza? do kontaktu skóra do skóry z matk? po porodzie. Chocia? ?ród?a chi?skie podaj?, ?e zastosowano izolacj? dziecka od zaka?onej matki na 14 dni po porodzie, przy podejmowaniu decyzji o izolacji zdrowego noworodka od matki nale?y wzi?? pod uwag? nie tylko ryzyko zaka?enia noworodka podczas kontaktu z matk?, ale tak?e korzy?ci p?yn?ce z karmienia piersi? i rol? pierwszych dni po?ogu w budowaniu wi?zi mi?dzy matk? a dzieckiem. Na podstawie aktualnych, ograniczonych danych, nie zaleca si? rutynowej separacji matki i dziecka po porodzie, je?li noworodek nie wymaga specjalistycznej opieki neonatologicznej. W przypadku dzieci szczególnie zagro?onych powik?aniami powinna zosta? przeprowadzona rozmowa na temat korzy?ci i ryzyka mi?dzy rodzicami a lekarzem neonatologiem. Dzieci matek zaka?onych COVID-19 powinny zosta? poddane szczególnej obserwacji neonatologicznej i leczeniu, je?li b?dzie to konieczne. Dzieci te b?d? wymaga?y równie? kontroli neonatologicznej po wypisaniu ze szpitala.
Kobiety, które chc? karmi? piersi?, powinny to robi? zachowuj?c ?rodki bezpiecze?stwa takiej, jak w przypadku innych infekcji wirusowych:
? mycie r?k, przed kontaktem z dzieckiem, laktatorem lub butelkami;
? unikanie kas?ania lub kichania bezpo?rednio na dziecko podczas karmienia;
? rozwa?enie zastosowania maseczki ochronnej na twarz na czas karmienia, je?li jest ona dost?pna;
? przestrzeganie zalece? higieny sprz?tu s?u??cego do odci?gania pokarmu;
? rozwa?enie podawania odci?gni?tego pokarmu przez inn?, zdrow? osob?.
? Kobiety, które karmi? dziecko mieszank? mlekozast?pcz? lub odci?gni?tym mlekiem powinny szczególnie przestrzega? zalece? sterylizacji sprz?tu. Matkom odci?gaj?cym mleko w szpitalu powinien zosta? zapewniony dedykowany laktator.
Na podstawie zalece? WHO:
? Matki i dzieci powinny mie? mo?liwo?? pozostawania razem, kontaktu skóra do skóry, kangurowania przez matk? oraz przebywania w systemie rooming-in przez ca?? dob?, zw?aszcza zaraz po porodzie podczas inicjacji karmienia piersi? niezale?nie od tego czy u matki lub dziecka jest podejrzewana lub zosta?a potwierdzona infekcja COVID-19.
? WHO podkre?la, ?e jak dot?d nie znaleziono wirusa w próbkach siary i mleka matek zaka?onych COVID-19 wi?c jest bardzo ma?o prawdopodobne, ?e dochodzi do transmisji wirusa poprzez mleko. Karmienie piersi? chroni dziecko przed ?mierci? i ci??kimi powik?aniami w czasie po?ogu, niemowl?ctwa i ca?ego dzieci?stwa. Efekt ochronny jest szczególnie widoczny w odniesieniu do chorób zaka?nych poprzez bezpo?rednie przekazywanie przeciwcia? a tak?e inne przeciwinfekcyjne czynniki oraz d?ugotrwa?y transfer kompetencji i pami?ci immunologicznej.
?Dzieci matek u których podejrzewa si? zaka?enie lub u których potwierdzono infekcj? COVID-19 powinny by? karmione zgodnie z obowi?zuj?cymi zaleceniami karmienia niemowl?t z zastosowaniem zalecanych ?rodków ochrony przed zaka?eniem.
? Karmienie piersi? powinno zosta? zainicjowane w ci?gu pierwszej godziny po porodzie. Wy??czne karmienie piersi? powinno by? kontynuowane do uko?czenia przez dziecko 6 miesi?ca, a potem wraz z odpowiednim do wieku i bezpiecznym wprowadzaniem produktów sta?ych pocz?wszy od 6 miesi?ca ?ycia karmienie piersi? powinno by? kontynuowane do 2 lat lub d?u?ej. Ze wzgl?du na to, ?e produkcja mleka opiera si? na mechanizmie popytu i poda?y, kobiety, które nie mog?y rozpocz?? karmienia piersi? w pierwszej godzinie po porodzie powinny otrzyma? adekwatne wsparcie w celu rozpocz?cia karmienia piersi? gdy tylko to b?dzie mo?liwe. Dotyczy to zw?aszcza kobiet, które rodzi?y poprzez ci?cie cesarskie, z wykorzystaniem znieczulenia lub u których wyst?puj? inne czynniki zdrowotne wykluczaj?ce mo?liwo?? rozpocz?cia karmienia piersi? w pierwszej godzinie od porodu.
Fragmenty zalece? WHO z dnia 13.03.2020 wybór i t?umaczenie mgr farmacji Karolina Morze:
? Zg?oszono stosunkowo niewiele przypadków noworodków z potwierdzonym COVID-19; w?ród tych noworodków infekcja przebiega?a ?agodnie. W p?ynie owodniowym matek chorych na COVID 19, we krwi p?powinowej, w wymazach z gard?a noworodków, które urodzi?y si? przez cesarskie ci?cie test na COVID-19 by? negatywny. Próbki siary równie? nie zawiera?y wirusa wywo?uj?cego COVID 19. (…)
? Kobiety, u których podejrzewa si? infekcj? COVID-19 lub które maj? potwierdzon? infekcj? COVID-19 powinny karmi? zgodnie ze standardowymi wytycznymi, zachowuj?c ?rodki higieny i unikaj?c transmisji.
? W przypadku wszystkich podejrzanych przypadków COVID-19, kobiety, które maj? objawy i karmi? piersi?, maj? kontakt skóra do skóry lub kanguruj? powinny przestrzega? higieny (nosi? mask? podczas karmienia, my? r?ce przed kontaktem z dzieckiem, dezynfekowa? powierzchnie, z którymi matka ma kontakt).
? Je?li objawy mamy s? ci??kie i nie jest w stanie zaj?? si? dzieckiem i karmi? bezpo?rednio piersi?, powinna by? zach?cona do odci?gania mleka z zachowaniem zasad higieny i ostro?no?ci.
? Je?li mama jest w stanie ci??kim i nie jest mo?liwe odci?ganie mleka, zaleca si? podanie dziecku mleka innej mamy, mleka bankowanego, odpowiedniego substytutu. Nie powinno si? promowa? substytutów mleka kobiecego, butelek, smoczków przez personel medyczny.
? Mamy i noworodki powinni mie? zapewniony kontakt skóra do skóry, kangurowanie i pozosta? razem przez ca?? dob?, niezale?nie od tego czy u dzieci podejrzewa si? lub jest potwierdzona infekcja COVID-19.
? W przypadku konieczno?ci separacji od dziecka, kobiety i inni opiekunowie dziecka powinni mie? dost?p do odpowiednio wyszkolonych pracowników medycznych i niemedycznych oferuj?cych wsparcie psychologiczne.
PO?ÓG:
Na podstawie zalece? RCOG:
Opieka nad kobiet? w po?ogu podejrzewan? o zaka?enie lub z potwierdzon? infekcj? COVID-19 powinna by? dostosowana do stanu zdrowia jej i dziecka oraz aktualnych mo?liwo?ci placówek dedykowanych do opieki nad osobami zaka?onymi b?d? z podejrzeniem zaka?enia (hospitalizacja lub kwarantanna domowa). W przypadku, kiedy kobieta czuje, ?e potrzebuje pomocy medycznej powinna skontaktowa? si? z najbli?szym o?rodkiem wyznaczonym do opieki nad osobami zaka?onymi COVID-19.
UWAGA: Przypominamy, ?e w okresie po?ogu kobieta i dziecko s? pod szczególn? opiek? po?o?nej rodzinnej (POZ), jednak w obecnej sytuacji epidemiologicznej wizyty te podlegaj? ograniczeniom. Opieraj?c si? na wytycznych G?ównego Inspektora Sanitarnego dla placówek Podstawowej Opieki Zdrowotnej polecamy w pierwszej kolejno?ci, w przypadku podejrzenia zaka?enia COVID-19 u kobiety w po?ogu, kontakt telefoniczny z placówk? lub bezpo?rednio z w?a?ciw? po?o?n? rodzinn?.
Na podstawie zalece? WHO:
WHO zwraca uwag? na cz?ste w po?ogu wyst?powanie zaburze? nastroju oraz ryzyko wyst?pienia zaburze? psychicznych w okresie ci??y jak i po?ogu. Zaleca si? wprowadzenie na szerok? skal? dzia?a? maj?cych na celu wsparcie psychologiczne kobiet w ci??y i w okresie oko?oporodowym, zarówno w zakresie bezpo?redniej pomocy psychologicznej, jak i zapobieganiu wyst?pieniu zaburze? psychicznych.
?ród?a:
? https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/inpatient-obstetric-healthcare-guidance.html
Post?powanie w przypadku podejrzenia zaka?enia COVID-19:
Brytyjski RCOG zaleca ci??arnym w Wielkiej Brytanii:
? Je?li podejrzewasz, ?e mo?esz by? zaka?ona wirusem COVID-19 i masz objawy infekcji, które mog? wskazywa? na zaka?enie: gor?czk?, kaszel, duszno?ci zosta? wRCOG domu przez 7 dni. Nie wychod? na zakupy, do apteki czy lekarza.
? Skontaktuj si? telefonicznie ze swoim lekarzem lub po?o?n? w celu omówienia post?powania zwi?zanego z zaplanowanymi na najbli?sze 7 dni rutynowymi badaniami i wizytami.
?Skontaktuj si? z infolini? dla osób podejrzewaj?cych zaka?enie COVID-19 zalecany jest w przypadku gdy:
czujesz, ?e nie radzisz sobie z objawami w domu;
czujesz, ?e Twój stan si? pogarsza;
objawy nie ust?puj? w przeci?gu 7 dni
? Je?li masz w?tpliwo?ci co do dobrostanu swojego lub dziecka podczas okresu kwarantanny skontaktuj si? ze swoj? po?o?n? lub praktyk? po?o?nicz?. Oni zapewni? dalsze porady, ??cznie z tym, czy powinna? uda? si? do szpitala.
Przypominamy, ?e w zwi?zku z fal? zachorowa? w Polsce wszystkim zaleca si? pozostanie w domu, niezale?nie od podejrzenia zaka?enia wirusem czy wyst?puj?cych objawów. Dlatego je?li tylko mo?esz pozosta? w domu. Skontaktuj si? ze swoim lekarzem lub po?o?n? w celu ustalenia czy Twój plan rutynowych wizyt i bada? ulegnie zmianie.
Opracowanie: Anna Kwiatek”-Kucharska
konsultacja merytoryczna: dr. Barbara Baranowska
