Aktualno?ci WNIOSEK DO MINISTRA ZDROWIA O PODJ?CIE INICJATYWY PRAWODAWCZEJ I DZIA?A? NADZORCZYCH ZWI?ZANYCH Z OPIEK? NAD PACJENTKAMI W PRZYPADKACH PORONIE? I MARTWYCH URODZE?
WNIOSEK DO MINISTRA ZDROWIA O PODJ?CIE INICJATYWY PRAWODAWCZEJ I DZIA?A? NADZORCZYCH ZWI?ZANYCH Z OPIEK? NAD PACJENTKAMI W PRZYPADKACH PORONIE? I MARTWYCH URODZE?
Dzia?amy na rzecz poprawy opieki nad kobietami do?wiadczaj?cymi sytuacji szczególnych: poronienia, narodzin chorego lub martwego dziecka.
Warszawa, 20 sierpnia 2021 r., FRPL/182/2021/JP
WNIOSEK O PODJ?CIE INICJATYWY PRAWODAWCZEJ I DZIA?A? NADZORCZYCH
ZWI?ZANYCH Z OPIEK? NAD PACJENTKAMI W PRZYPADKACH PORONIE? I MARTWYCH URODZE?
W imieniu Fundacji Rodzi? po ludzku (dalej: „Fundacja”), w zwi?zku z opublikowanymi 10 grudnia 2020 r. wynikami kontroli przeprowadzonej przez Najwy?sz? Izb? Kontroli, której przedmiotem by?a ocena panuj?cych w Polsce standardów „Opieki nad pacjentkami w przypadkach poronie? i martwych urodze?” (LKI.430.003.2020, nr ewid. 46/2020/P/20/063/LKI, dalej: „Wyniki”), wnosz? do Ministerstwa Zdrowia o podj?cie nast?puj?cych pilnych inicjatyw prawodawczych i nadzorczych:
1. podj?cie inicjatywy prawodawczej w celu opracowania jednolitych i wi???cych wszystkie szpitale publiczne i niepubliczne standardów (instrukcji) post?powania ze zw?okami dzieci martwo urodzonych i po poronieniu;
2. podj?cie inicjatywy prawodawczej w celu opracowania, jako za??cznika do Rozporz?dzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki oko?oporodowej, ustandaryzowanej broszury informacyjnej dla kobiet przyjmowanych do szpitali publicznych i niepublicznych w tzw. sytuacjach szczególnych, w tym w przypadku poronie? i porodów martwych dzieci – w celu przekazania im w ka?dym przypadku podstawowych informacji na temat ich praw jako pacjentek, prawa do pochówku oraz praw do ?wiadcze? socjalnych;
3. podj?cie inicjatywy prawodawczej w celu wyeliminowania przypadków nadmiernie d?ugiej, przekraczaj?cej wymiar 12 godzin na dob?, pracy lekarzy, piel?gniarek i po?o?nych zatrudnionych w szpitalach na podstawie umów cywilnoprawnych – w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu opieki medycznej na oddzia?ach ginekologicznych i po?o?niczych;
CHCESZ ABY TWOJE PRAWA BY?Y CHRONIONE
A RODZENIE PO LUDZKU NIE BY?O KWESTI? PRZYPADKU
WSPIERAJ NAS LUB W??CZ SI? W INNE DZIA?ANIA
4. zmian? Rozporz?dzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie ?wiadcze? gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego poprzez wprowadzenie obowi?zku zatrudniania równie? na oddziale ginekologiczno-po?o?niczym o pierwszym i drugim poziomie referencyjno?ci psychologa w wymiarze co najmniej 0,5 etatu – w celu umo?liwienia ka?dej pacjentce w sytuacji szczególnej odbycia niezw?ocznej, jeszcze w czasie pobytu na oddziale, konsultacji z psychologiem;
5. podj?cie dzia?a? nadzorczych wobec szpitali publicznych i niepublicznych w celu zapewnienia ka?dej pacjentce roni?cej lub rodz?cej martwe dziecko mo?liwo?ci skorzystania niezw?ocznie z pomocy psychologa dy?uruj?cego w szpitalu;
6. zmian? Rozporz?dzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania poprzez opracowanie i do??czenie do rozporz?dzenia ujednoliconego wzoru o?wiadczenia dla pacjentek, które poroni?y lub urodzi?y martwe dziecko, dokumentuj?cego ich decyzj? o skorzystaniu z prawa do pochówku dziecka lub rezygnacji z tego prawa oraz na?o?enie na personel medyczny obowi?zku do??czania tego o?wiadczenia do indywidualnej dokumentacji medycznej pacjentki – w celu wyeliminowania z u?ytku w szpitalach w Polsce wzorów o?wiadcze? wprowadzaj?cych pacjentki w b??d i utrudniaj?cych ?wiadome podj?cie decyzji o losach p?odu lub martwego dziecka;
7. zmian? ust. 3 pkt 3 cz??ci XV za??cznika do Rozporz?dzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki oko?oporodowej poprzez wprowadzenie bezwzgl?dnego zakazu umieszczania kobiet po poronieniu lub martwym urodzeniu w salach szpitalnych razem z kobietami w okresie ci??y b?d? kobietami w po?ogu, których ci??a zako?czy?a si? urodzeniem zdrowego dziecka – w celu zapobiegania pog??bianiu traumy pacjentek i zapewnienia im warunków do jak najszybszej rekonwalescencji;
8. zmian? cz??ci XV za??cznika do Rozporz?dzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki oko?oporodowej poprzez dodanie do niego postanowienia zobowi?zuj?cego szpitale do zapewnienia pacjentkom roni?cym i rodz?cym martwe dzieci oraz ich rodzinom osobnego pomieszczenia umo?liwiaj?cego godne prze?ycie porodu i po?egnanie si? z dzieckiem – w celu zapewnienia warunków prze?ycia poronienia lub martwego urodzenia w sposób godny i z poszanowaniem prywatno?ci;
9. podj?cie inicjatywy ustawodawczej w celu zmiany art. 54 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego z dnia 28 listopada 2014 r. w ten sposób, aby w przypadku, kiedy poronienie nast?pi?o w stadium ci??y, na którym nie by?o mo?liwe ustalenie p?ci p?odu, karta martwego urodzenia, umo?liwiaj?ca uzyskanie aktu martwego urodzenia, nie musia?a obligatoryjnie zawiera? informacji o p?ci p?odu – w celu umo?liwienia pacjentkom roni?cym na wczesnym etapie ci??y mo?liwo?ci skorzystania z opieki socjalnej, w tym zasi?ku macierzy?skiego i zasi?ku pogrzebowego, potrzebnego kobiecie niezale?nie od wieku ci??y, w którym dosz?o do sytuacji szczególnej.
10. podj?cie dzia?a? edukacyjnych i promocyjnych ze strony Ministerstwa Zdrowia, Konsultanta krajowego ds. ginekologii i po?o?nictwa, Narodowego Funduszu Zdrowia skierowanych do dyrekcji szpitali, dotycz?cych konieczno?ci zapewnienia kobietom w sytuacji szczególnej mo?liwo?ci korzystania z obecno?ci osoby bliskiej równie? w okresie pandemii.
UZASADNIENIE
Podstaw? wniosku s? Wyniki oraz informacje o osobistych do?wiadczeniach kobiet roni?cych i rodz?cych w Polsce martwe dzieci. Fundacja od wielu lat wspiera kobiety w sytuacjach szczególnych takich jak poronienie, narodziny martwego lub chorego dziecka, co pozwala jej prawid?owo diagnozowa? najwa?niejsze problemy w obszarze opieki oko?oporodowej w tych szczególnych sytuacjach.
Jeste?my przekonani, ?e ze wzgl?du na traum?, jaka wi??e si? z utrat? ci??y, kobieta roni?ca lub rodz?ca martwe dziecko powinna by? otaczana dostostosowan? do sytuacji opiek? po?o?nicz? i psychologiczn?. Trudne do?wiadczenia szpitalne zwi?zane z opiek? oko?oporodow?, która nie zako?czy?a si? szcz??liwym wypisem z dzieckiem do domu, niejednokrotnie negatywnie wp?ywaj? w przysz?o?ci na decyzje o ponownym rodzicielstwie.
Przedk?adany wniosek zawiera 9 najistotniejszych zdaniem Fundacji postulatów zmian w opiece oko?oporodowej, które w sposób bezpo?redni przyczyni?yby si? do poprawy stanu zdrowia, w tym psychicznego, pacjentek i ich rodzin oraz pozwoli?yby zapobiega? nieprawid?owo?ciom w szpitalach, których ofiarami padaj? kobiety roni?ce i rodz?ce martwe dzieci.
Jeste?my przekonani, ?e spe?nienie postulatów Fundacji doskonale wpisze si? w aktualn? polityk? rz?du na rzecz poprawy dzietno?ci w Polsce.
Ad. 1. – post?powanie ze zw?okami dzieci martwo urodzonych i po poronieniu
Wyniki kontroli ujawni?y, ?e w ponad ¼ skontrolowanych szpitali dokumentacja medyczna pacjentek, które utraci?y ci???, nie zawiera?a o?wiadczenia o korzystaniu z prawa do pochówku lub rezygnacji z tego prawa. Chaos organizacyjny miewa? swoje konsekwencje w braku mo?liwo?ci ustalenia losu szcz?tek martwo urodzonych dzieci i nieprawid?owym przechowywaniu i zabezpieczaniu zw?ok – pomimo i? powinny znajdowa? do nich zastosowanie przepisy Ustawy o cmentarzach i chowaniu zmar?ych z dnia 31 stycznia 1959 r. Braki w dokumentacji szpitalnej niejednokrotnie powodowa?y, ?e NIK nie by?a w stanie ustali?, czy zw?oki dzieci martwo urodzonych zosta?y pochowane w zbiorowych mogi?ach, wydane rodzicom, czy zutylizowane (co w jednostkowych przypadkach równie? mia?o miejsce).
Zasady humanitarnego traktowania szcz?tek ludzkich oraz obowi?zek poszanowania woli rodziców dziecka wymagaj?, jak si? wydaje, wprowadzenia jednolitych i restrykcyjnych zasad post?powania ze zw?okami dzieci martwo urodzonych i po poronieniu i egzekwowania przyj?tych instrukcji przez Ministerstwo. Nale?y zapewni? kompletno?? dokumentacji medycznej. Rodzice martwo urodzonych dzieci powinni uzyska? pewno??, ?e decyzja o organizacji samodzielnego pochówku nie jest jedyn?, która zapewni humanitarne traktowanie zw?ok ich dziecka lub poronionego p?odu.
Ad. 2. – szeroka i ujednolicona informacja o prawach pacjentek
Do?wiadczenia podopiecznych Fundacji pokazuj?, ?e wiele pacjentek przyjmowanych do szpitali w celu indukcji poronienia albo porodu martwego dziecka nie jest dobrze poinformowane o przys?uguj?cych im prawach – zarówno tych, które mog?yby egzekwowa? w warunkach szpitalnych, jak i uprawnieniach socjalnych, które b?d? im przys?ugiwa?y po utracie ci??y. Obserwuje si? bardzo niski poziom ?wiadomo?ci pacjentek (cz?sto zaskakiwanych nag?? trudn? sytuacj?) o tym, co je czeka w szpitalu i po wyj?ciu z niego. Niejednokrotnie jedynym ?ród?em szczegó?owych informacji o przebiegu poronienia, o prawach do zasi?ku pogrzebowego i zasi?ku macierzy?skiego, o problemach z zatrzymaniem laktacji i o po?ogu jest Internet – oferuj?cy zwykle dane niekompletne, nierzetelne i niezweryfikowane przez lekarza.
Personel szpitala nie jest cz?sto w stanie sprosta? zadaniu przekazania wyczerpuj?cej wiedzy na temat sytuacji, w jakiej znalaz?a si? pacjentka.
Zdaniem Fundacji i jej podopiecznych przynajmniej cz??ciowym remedium na problem niedoinformowania pacjentek o procedurach medycznych, objawach i prawach socjalnych mog?aby sta? si? ekspercka broszura informacyjna. Jej wzór, opracowany przez specjalistów (ginekologów i prawników) i zatwierdzony przez Ministerstwo, powinien zosta? do??czony do standardów opieki oko?oporodowej. Broszura mog?aby by? dystrybuowana w ka?dym szpitalu przy przyj?ciu na oddzia? pacjentek w przypadkach sytuacji szczególnych. Z pewno?ci? zwi?kszy?oby to poczucie bezpiecze?stwa kobiet w tej trudnej sytuacji i u?atwi?o proces oswajania si? z konsekwencjami utraty ci??y.
Fundacja deklaruje wsparcie w przygotowaniu wzoru wspomnianego dokumentu.
Ad. 3. – odpowiedni czas pracy lekarzy, piel?gniarek i po?o?nych
Wyniki ujawni?y, ?e a? w 68% skontrolowanych podmiotów leczniczych czas pracy lekarzy zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych znacznie przekracza? 24 godziny. W podobnie trudnych warunkach pracuj? piel?gniarki i po?o?ne. Zm?czenie, jakie towarzyszy tym osobom na dy?urze, negatywnie wp?ywa na jako?? opieki oko?oporodowej, jak? otaczane s? pacjentki w najtrudniejszych przypadkach – poronie? i martwych urodze?. Na konieczno?? wyeliminowania problemu licznych nadgodzin w s?u?bie zdrowia NIK zwraca?a uwag? ju? kilkukrotnie. Przychylamy si? do tego postulatu. Problem ten poruszany by? tak?e w raporcie NIK z 2016 r. „Opieka oko?oporodowa na oddzia?ach po?o?niczych”
Ad. 4. i 5. – niezw?oczny dost?p do psychologa
Do?wiadczenia, jakimi dziel? si? z Fundacj? pacjentki roni?ce i rodz?ce martwe dzieci, pozwalaj? zlokalizowa? powa?ny problem z dost?pem do opieki psychologicznej tych osób i ich rodzin. W przypadku wielu szpitali w Polsce, co potwierdzi?y równie? Wyniki, dost?pno?? psychologa na oddzia?ach ginekologicznych i po?o?niczych jest bardzo ograniczona. W konsekwencji, cz??ci kobiet po poronieniu lub urodzeniu martwego dziecka konsultacj? z psychologiem proponuje si? dopiero po kilku dniach od prze?ycia tragedii (co wi??e si? z konieczno?ci? ponownej wizyty pacjentki w szpitalu po wypisie, w trudnym okresie po?ogu) lub nie proponuje si? jej wcale. Otoczenie pacjentki troskliw? opiek? psychologiczn? bezpo?rednio po utracie ci??y pozwoli z?agodzi? pó?niejsze trudne do wyleczenia skutki traumy, takie jak np. zespó? stresu pourazowego (PTSD). ?eby to by?o mo?liwe, konieczne jest zapewnienie sta?ych dy?urów psychologów na oddzia?ach ginekologicznych i po?o?niczych. Postulowane zmiany Rozporz?dzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie ?wiadcze? gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego powinny zosta? poprzedzone przeprowadzon? przez Ministerstwo ocen? skali problemu w zakresie szerszym, ni? dokona?a tego NIK, w jednostkach szpitalnych w ca?ej Polsce.
Warto podkre?li?, ?e zgodnie z Wynikami brak sta?ej opieki psychologicznej w przypadku pacjentek do?wiadczaj?cych sytuacji szczególnych by? najcz??ciej wskazywanym problemem przez konsultantów wojewódzkich w dziedzinie po?o?nictwa i ginekologii (s. 37 Wyników).
?
Ad. 6. – potrzeba ujednolicenia wzoru o?wiadczenia o skorzystaniu z prawa do pochówku dziecka lub rezygnacji z tego prawa
Brak jednolitego wzoru o?wiadczenia o skorzystaniu z prawa do pochówku dziecka lub rezygnacji z tego prawa, odbieranego w przypadkach sytuacji szczególnych mo?e powodowa? w konsekwencji wprowadzenie pacjentek w b??d co do efektów podj?tej decyzji. Taka sytuacja mia?a miejsce m.in. w skontrolowanym przez NIK szpitalu Artmedik w J?drzejowie, gdzie podj?cie decyzji o kremacji szcz?tek dziecka powodowa?o w efekcie – bez ?wiadomo?ci rodziców – zutylizowanie szcz?tek wraz z odpadami medycznymi. Szpital wbrew tre?ci wzoru o?wiadczenia nie dysponowa? bowiem mo?liwo?ci? spopielenia szcz?tek (s. 45 Wyników).
Postulujemy wprowadzenie jednolitego wzoru o?wiadczenia zawieraj?cego dodatkowo krótk? informacj? na temat konsekwencji podj?tej przez rodziców decyzji (skrótowy opis procedury, jaka wi??e si? z ka?d? z opcji pochówku, pouczenie o sposobie pochowania zw?ok w wypadku braku decyzji o organizacji pochówku samodzielnie).
Ad. 7. – osobne sale szpitalne dla pacjentek roni?cych i rodz?cych martwe dzieci
Do 30 grudnia 2018 r. ust. 3 pkt 3 cz??ci VII za??cznika do Rozporz?dzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie standardów post?powania medycznego przy udzielaniu ?wiadcze? zdrowotnych w dziedzinie po?o?nictwa i ginekologii z zakresu oko?oporodowej opieki po?o?niczo-ginekologicznej, sprawowanej nad kobiet? w okresie ci??y, porodu, po?ogu, w przypadkach wyst?powania okre?lonych powik?a? oraz opieki nad kobiet? w sytuacji niepowodze? po?o?niczych przewidywa?, ?e „pacjentka po niepowodzeniu po?o?niczym nie powinna przebywa? w sali razem pacjentkami ci??arnymi, b?d? w po?ogu, których ci??a zako?czy si? urodzeniem zdrowego dziecka; nale?y zadba? o to, aby w czasie pobytu w oddziale, pacjentka po urodzeniu martwego dziecka nie mia?a sta?ego kontaktu z pacjentkami, które urodzi?y zdrowe dzieci”. Od 1 stycznia 2019 r. stan prawny uleg? zmianie na niekorzy?? pacjentek. Odr?bn? od szcz??liwych matek sal? zapewnia si? im tylko „w miar? mo?liwo?ci”.
Dla psychiki kobiet, które w?a?nie straci?y dziecko, konsekwencje przebywania w jednej sali z noworodkami i ?wie?o upieczonymi matkami lub kobietami oczekuj?cymi na szcz??liwe rozwi?zanie s? powoduj? ponown? traumatyzacj?. Osoby, które prze?y?y takie do?wiadczenie, przyrównuj? je do psychicznych tortur. Wydaje si? wi?c konieczne dla poszanowania godno?ci pacjentek roni?cych i rodz?cych martwe dzieci, by zobligowa? szpitale w Polsce do izolowania ich od kobiet ci??arnych i m?odych matek.
Ad. 8. – tzw. pokoje po?egna?
Poszanowanie godno?ci i prywatno?ci to podstawowe prawa pacjenta. Ich nieposzanowanie w sytuacji tak szczególnej, jak poronienie lub urodzenie martwego dziecka, pog??biaj? cierpienie i traum? rodziców zwi?zan? z utrat? dziecka. W sytuacji, w której zapewnienie odpowiednio intymnej atmosfery na czas porodu jest obowi?zuj?cym w Polsce standardem, ignorowanie przez cz??? polskich szpitali tych warunków wobec kobiet tak?e prze?ywaj?cych poród, ale dziecka martwego, szokuje. Wydaje si? bowiem, ?e odpowiednie wsparcie psychologiczne rodzin w tym trudnym momencie powinno przejawia? si? w zaoferowaniu im jeszcze bardziej dogodnych warunków prze?ycia kulminacyjnego punktu tragedii, jak? prze?ywaj?.
Wnioskujemy, aby dobry przyk?ad szpitali, które oferuj? pacjentkom tzw. „pokoje po?egna?”, w których kobiety mog? prze?y? ostatnie chwile ze zw?okami swojego martwego dziecka albo poroni?, sta? si? obowi?zuj?c? wszystkie jednostki zasad?.
Ad. 9. – zasi?ki socjalne dla kobiet roni?cych na wczesnym etapie ci??y
Prawo do zasi?ku pogrzebowego, urlopu macierzy?skiego oraz do otrzymania aktu urodzenia nie powinno zale?e? od cech fizycznych martwo urodzonego dziecka, a tak jest w aktualnym stanie prawnym. W przypadku, gdy poronienie nast?pi?o na wczesnym etapie ci??y, bez przeprowadzenia kosztownych bada? genetycznych na koszt pacjentki nie jest mo?liwe zdeterminowanie p?ci dziecka, a w konsekwencji uzyskanie aktu urodzenia martwego dziecka w Urz?dzie Stanu Cywilnego. W efekcie kobieta po wczesnym poronieniu, tj. nawet do ko?ca 4 miesi?ca ci??y, jest pozbawiana prawa do zasi?ku macierzy?skiego i zasi?ku pogrzebowego – cho? fizjologicznie i psychicznie tak samo, jak kobieta po utracie ci??y na pó?niejszym etapie, potrzebuje czasu na rekonwalescencj?.
Postulujemy obj?cie opiek? po utracie dziecka wszystkich pacjentek, w sposób niedyskryminuj?cy ze wzgl?du na wiek ci??y, kiedy dosz?o do poronienia. S?u?y? temu mo?e w?a?nie proponowana przez Fundacj? zmiana w Ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego. Nie jest to propozycja nowa – by?a przedmiotem petycji nr BKSP-145-108/16 z?o?onej do Sejmu przez pana Paw?a Baczy?skiego 4 sierpnia 2016 r. Petycja ta zosta?a pozytywnie zaopiniowana przez Biuro Analiz Sejmowych, a jej efektem by?o wniesienie projektu zmian wspomnianej ustawy do Sejmu przez Komisj? ds. Petycji. Niestety, nie dosz?o do przyj?cia poprawki do ustawy.
Ad. 10 mo?liwo?? uczestnictwa osoby bliskiej w sytuacji szczególnej podczas pobytu w szpitalu w sytuacji pandemii COVID-19
Sytuacja epidemiczna w kraju zmusza szpitale do wprowadzenia odpowiednich procedur gwarantuj?cych bezpiecze?stwo medyczne pacjentom i pracownikom placówek. Odgórne zalecenia kierowników placówek zakazuj?ce odwiedzin lub obecno?ci osób bliskich podczas ?wiadcze? medycznych w sytuacji wyj?tkowo trudnej emocjonalnie wydaj? si? nie mie? uzasadnienia. Ograniczenie tego prawa pacjentek mo?e spowodowa? ponown? traum?, a poczucie osamotnienia mo?e pot?gowa? bardzo silne uczucia, jakie pojawiaj? si? w sytuacji poronienia, narodzin martwego lub chorego dziecka. Stan epidemii nie powinien wp?ywa? na humanitarne traktowanie kobiety w takiej sytuacji. Zwracamy si? do Ministerstwa Zdrowia o podj?cie dzia?a? u?wiadamiaj?cych dyrekcje szpitali o konieczno?ci respektowania tych podstawowych praw pacjentek.
Fundacja oferuje si? do dyspozycji Ministerstwa we wszelkich sprawach, które mog?yby przys?u?y? si? wdro?eniu powy?szych postulatów i oferuje w??czenie si? w proponowane projekty prawodawcze.
Z powa?aniem
Joanna Pietrusiewicz
1. Pismo do Ministerstwa Zdrowia - 20.08.21 r.
2. Odpowied? Ministerstwa - 20.09. 21 r.
Projekt realizowany z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy, finansowanego z Funduszy EOG
