Komentarz do raportu Najwy?szej Izby Kontroli
Wnioski z raportu Najwy?szej Izby Kontroli dotycz?cego opieki oko?oporodowej na oddzia?ach po?o?niczych zbie?ne s? z wnioskami zawartymi w raporcie z monitoringu oddzia?ów w woj. mazowieckim przeprowadzonym przez Fundacj? Rodzi? po Ludzku w 2013 roku. Oba dokumenty zwracaj? uwag?, ?e Rozporz?dzenie Ministra Zdrowia okre?laj?ce Standardy Opieki Oko?oporodowej, obowi?zuj?ce od ponad 4 lat „nie zosta?y w pe?ni wdro?one w ?adnej z monitorowanych placówek (monitoring FRpL, 2013), a zapisy Rozporz?dzenia „nie by?y w pe?ni przestrzegane przez personel medyczny wszystkich skontrolowanych placówek medycznych” (raport NIK, 2016).
W raporcie NIK czytamy o zaniechaniach we wprowadzaniu zmian zgodnych z obowi?zuj?c? medyczn? wiedz? ?wiatow?, przymykaniu oczu na ?amanie prawa i procedur, braku nadzoru merytorycznego nad realizacj? opieki oko?oporodowej, co jest zbie?ne z tym, o czym alarmowa?a Fundacja od kilkunastu lat. Odpowiedzialno?? za wieloletnie zaniedbania spoczywa na decydentach wielu szczebli –Ministrze Zdrowia, Konsultancie Krajowym i Konsultantach Wojewódzkich w dziedzinie Ginekologii i Po?o?nictwa, dyrektorach placówek, ordynatorach oddzia?ów i w równym stopniu obci??a wszystkie ekipy sprawuj?ce w Polsce w?adz? od zmiany ustroju w 1989 roku.
Standardy opieki oko?oporodowej dotycz?ce ci??y, porodu fizjologicznego, po?ogu oraz opieki nad noworodkiem powsta?y po to, aby zahamowa? alarmuj?cy wzrost interwencji medycznych w porodach fizjologicznych i dramatyczne zwi?kszenie liczby ci?? cesarskich. Wprowadzenie procedur eliminuj?cych nadmiern? medykalizacj? w porodzie fizjologicznym, po?o?enie nacisku na podmiotowo?? rodz?cej i przys?uguj?ce jej prawa mia?y odwróci? ten niekorzystny dla matek i dzieci trend. Badania naukowe, rekomendacje ?wiatowych towarzystw naukowych wskazuj? na powa?ne konsekwencje zdrowotne zwi?zane z nadu?ywaniem procedury cc. W zwi?zku z tymi nie daj?cymi si? podwa?y? dowodami, w wielu krajach europejskich podj?to intensywne kroki naprawcze, co zaowocowa?o zmniejszeniem odsetka cc. W Polsce obserwujemy zjawisko przeciwne, a decydenci nie podejmuj? nawet próby analizy jego przyczyn. W wyst?pieniach medialnych lekarze obarczaj? win? kobiety, które „wymuszaj? cc”. Nawet je?li to prawda, to nikt nie postawi? pytania „Dlaczego?”. Gdy nie wiemy gdzie tkwi przyczyna, nie mo?emy stworzy? strategii naprawczej.
29% ankietowanych przez kontrolerów NIK kobiet zadeklarowa?o, ?e cesarskie ci?cie odby?o si? na ich „?yczenie”. A przecie? NFZ nie refunduje procedury „cc na ?yczenie”, dla jej wykonania musz? istnie? przes?anki medyczne. Co wi?cej zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego odno?nie cesarskiego ci?cia wyra?nie mówi?: dopuszczenie do powa?nego zabiegu operacyjnego zb?dnego w ?wietle wiedzy medycznej i do?wiadczenia lekarskiego wype?nia znamiona przest?pstwa. Ponadto wyra?enie przez lekarza zgody na przeprowadzenie zabiegu cesarskiego na ?yczenie mo?e skutkowa? odpowiedzialno?ci? lekarza za naruszenie zasad wykonywania zawodu, a nawet odpowiedzialno?ci? karn? i cywilna”. Mo?na wi?c podejrzewa?, ?e w placówkach po?o?niczych, i to na du?? skal?, fa?szowana jest dokumentacja medyczna!
Kolejnym problemem poruszanym w raporcie s? konsekwencje finansowe dla szpitali zwi?zane z nadmiernym stosowaniem cesarskiego ci?cia. W zwi?zku z tym, ?e kwota refundowana przez NFZ jest identyczna dla porodu fizjologicznego i cc, ka?de nieuzasadnione u?ycie tej procedury oznacza zmniejszenie dochodu szpitala, a w?a?ciwie powi?kszanie straty bilansowej. W tej sytuacji wykazany przez NIK brak analizy realnych kosztów zwi?zanych z przeprowadzeniem cesarskiego ci?cia jest zastanawiaj?cy w kontek?cie s?abej kondycji finansowej wi?kszo?ci polskich placówek medycznych.
O podj?cie dzia?a? zwi?zanych z promowaniem karmienia piersi? Fundacja, wraz z innymi organizacjami pozarz?dowymi apelowa?a od lat. Karmienie piersi? jest tanim i skutecznym narz?dziem profilaktyki wielu schorze?, dlatego dzia?ania pa?stwa w tym zakresie powinny by? zdecydowane. Dzi? ?atwiej jest kobiecie uzyska? dost?p do mieszanki mleka modyfikowanego ni? do porady laktacyjnej. Koszty zdrowotne i ekonomiczne tego kolejnego zaniedbania dadz? o sobie zna? w ci?gu paru – parunastu lat i b?d? bardzo wysokie.
Niezwykle wa?nym problemem, któremu raport NIK po?wi?ca ma?o uwagi jest kwestia niskich norm zatrudnienia po?o?nych. Monitoring FRpL w 2013 roku wskazuje, ?e jedn? z wa?niejszych barier we wdra?aniu Standardów jest zbyt ma?a liczba po?o?nych, które w zwi?zku z tym nie s? w stanie odpowiada? na wa?ne potrzeby rodz?cych i m?odych matek. Uwa?amy, ?e konieczna jest powa?na dyskusja na ten temat i zweryfikowanie obowi?zuj?cych norm.
NIK przyznaje w swoim raporcie, ?e ”Standardy (...) nie by?y skutecznym narz?dziem s?u??cym ograniczeniu interwencji medycznie nieuzasadnionych”. Same zapisy w Rozporz?dzeniu nie spowoduj? zmiany na polskich porodówkach. Zaraz po wej?ciu w ?ycie Rozporz?dzenia Fundacja Rodzi? po Ludzku rekomendowa?a Ministerstwu Zdrowia przeprowadzenie kampanii edukacyjnej skierowanej do personelu medycznego i opracowanie dok?adnych instrukcji dla osób odpowiedzialnych za wdra?anie SOO w szpitalach. Postulowali?my tak?e opracowanie systemu monitorowania realizacji standardów w szpitalach. ?aden z naszych postulatów nie zosta? zrealizowany.
Mamy nadziej?, ?e raport NIK spowoduje zmian? stosunku decydentów, w szczególno?ci Ministerstwa Zdrowia, do obowi?zuj?cych standardów i zaowocuje zdecydowanymi dzia?aniami na rzecz poprawy warunków rodzenia w Polsce.
W zwi?zku z przedstawionym raportem NIK Fundacja Rodzi? po Ludzku zaapeluje do Ministra Zdrowia o:
- przedstawienie planu wdro?enia Standardów Opieki Oko?oporodowej oraz okre?lenia sposobu monitorowania realizacji SOO,
- zbieranie i analizowanie danych dotycz?cych stosowanych procedur na oddzia?ach po?o?niczych,
- dokonanie analizy przyczyn wysokiego odsetka cc,
- podj?cie dzia?a? edukacyjnych wobec personelu medycznego o zapisach SOO,
- okre?lenia norm zatrudnienia po?o?nych odpowiadaj?cym wymogom SOO.
Fundacja skieruje pisma z wnioskiem o wyja?nienia przedstawionych w raporcie NIK nieprawid?owo?ci do:
- Ministra Zdrowia z pro?b? o zaj?cie stanowiska wobec konkluzji i rekomendacji zawartych w raporcie NIK, i informacj? o planowanych krokach naprawczych.
- Naczelnej Rady Lekarskiej w wnioskiem o zaj?cie stanowiska w zakresie przekraczania czasu pracy przez lekarzy, a tak?e podj?ciem stanowiska ws. doniesie? dotycz?cych przeprowadzania zabiegów niezgodnie ze sztuk? lekarsk? i wytycznymi PTG oraz wnioskiem o stanowisko ws. ujawnionych nieprawid?owo?ci w raporcie NIK.
- PTG z pro?b? o zaj?cie stanowiska w zwi?zku z informacjami zawartymi w raporcie NIK dotycz?cymi zabiegu cesarskiego ci?cia na ?yczenie kobiety.
