Jest wyrok Trybuna?u w Strasburgu: obecno?? studentów medycyny w czasie porodu jest mo?liwa tylko za wyra?n? zgod? kobiety rodz?cej!
9 pa?dziernika 2014 r. Europejski Trybuna? Praw Cz?owieka wyda? wyrok w sprawie Konovalova przeciwko Rosji (skarga nr 37873/04), w którym zaj?? si? kwesti? dopuszczalno?ci obecno?ci studentów medycyny w czasie porodu.
Obywatelka Rosji, która w 1999 r. rodzi?a w petersburskim szpitalu, w chwili przyj?cia na oddzia?, mia?a otrzyma? broszur? z informacj?, i? jest to szpital akademicki i studenci medycyny mog? bra? udzia? w procedurach medycznych w ramach procesu nauczania. Ci??a kobiety przebiega?a z komplikacjami, poród zosta? zaplanowany na dzie? po przyj?ciu jej do szpitala. Grupa studentów medycyny by?a obecna na sali w czasie porodu, ponadto uzyskali oni szczegó?owe informacje na temat stanu zdrowia pacjentki i procesu jej leczenia. Kobieta zosta?a wprawdzie poinformowana o udziale studentów, ale nie zapytano jej wyra?nie o zgod? na taki udzia?. Przed Trybuna?em kobieta podnios?a, i? taki stan rzeczy naruszy? jej prawo do poszanowania ?ycia prywatnego i rodzinnego, chronionego art. 8 Konwencji o Prawach Cz?owieka.
Trybuna? przychyli? si? do takiej argumentacji. Zauwa?y?, ?e pomimo, i? ówczesne prawo rosyjskie przewidywa?o mo?liwo?? uczestnictwa studentów medycyny w procesie leczenia pacjentów zgodnie z wymogami programu nauczania i pod nadzorem personelu medycznego, to jednak przepisy te mia?y charakter bardzo ogólny i nie dawa?y ?adnych gwarancji proceduralnych, maj?cych na celu ochron? prawa do prywatno?ci pacjentów.
W powy?szej sprawie, Trybuna? wskaza?, i? w przekazanej kobiecie broszurze nie by?y zawarte informacje na temat dok?adnego zakresu i sposobu zaanga?owania studentów w proces leczenia. Ulotka sugerowa?a, i? uczestnictwo studentów jest obowi?zkowe i pacjent/tka nie ma w tym zakresie ?adnego wyboru. Trybuna? podkre?li?, ?e sposób i okoliczno?ci (w trakcie bólów porodowych, pod wp?ywem leków przeciwbólowych i usypiaj?cych) podania tej informacji kobiecie nie gwarantowa? jej mo?liwo?ci podj?cia ?wiadomej decyzji. W konsekwencji Trybuna? uzna?, ?e dosz?o do naruszenia art. 8 Konwencji.
Jak to si? ma do polskiego prawa?
Trzeba pami?ta?, ?e Europejski Trybuna? Praw Cz?owieka orzeka w sprawach dotycz?cych skarg na naruszenie praw cz?owieka zapisanych w Europejskiej Konwencji Praw Cz?owieka i jej Protoko?ach dodatkowych. Trybuna? rozpoznaje konkretne zarzuty stawiane danemu pa?stwu przez skar??cych i jego wyrok jest wi???cy dla tego pa?stwa.
Jednak Trybuna? tworzy jednocze?nie wspólne zasady i standardy w sferze praw cz?owieka, które pa?stwa europejskie zobowi?zane s? zapewni? jednostce w ka?dych warunkach. Dlatego wyrok Trybuna?u wobec innego pa?stwa nie pozostaje bez wp?ywu na sytuacj? w Polsce.
Je?li chodzi o polskie prawo, trzeba przywo?a? tre?? trzech artyku?ów: zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o dzia?alno?ci leczniczej, "studenci zdobywaj?cy kwalifikacje do wykonywania zawodu medycznego oraz uczestnicy studiów doktoranckich mog? bra? udzia? w udzielaniu ?wiadcze? zdrowotnych w ramach kszta?cenia w podstawowej jednostce organizacyjnej uczelni medycznej lub innej uczelni, w której prowadzone jest kszta?cenie w kierunkach medycznych, pod bezpo?rednim nadzorem osób wykonuj?cych zawód medyczny w?a?ciwy ze wzgl?du na tre?? kszta?cenia".
Jednocze?nie jest art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, który mówi m.in., ?e dla uczestnictwa przy udzielaniu ?wiadcze? zdrowotnych innych osób innych ni? wykonuj?ce zawody medyczne niezb?dna jest zgoda pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego oraz osoby wykonuj?cej zawód medyczny, udzielaj?cej ?wiadczenia zdrowotnego.
Jednak mamy tak?e art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który stanowi, ?e "do klinik i szpitali akademii medycznych, medycznych jednostek badawczo-rozwojowych i innych jednostek uprawnionych do kszta?cenia studentów nauk medycznych, lekarzy oraz innego personelu medycznego w zakresie niezb?dnym dla celów dydaktycznych nie stosuje si? art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Co wynika z tych przepisów?
Jest jasno??, ?e w wypadku szpitali klinicznych* nie jest wymagana jakakolwiek zgoda ze strony pacjenta na obecno?? przy udzielaniu ?wiadcze? zdrowotnych studentów medycyny. Jednak pewne w?tpliwo?ci budzi to, czy pacjent/ka przed przyj?ciem do szpitala powinien w ogóle by? poinformowany o mo?liwej obecno?ci studentów przy udzielaniu mu pomocy medycznej, co zauwa?a dr Tomasz Sroka na swoim blogu. W ?wietle powy?szego orzeczenia Trybuna?u w Strasburgu, powstaje zasadnicze pytanie, czy taki sposób uregulowania kwestii udzia?u studentów medycyny w procesie leczenia pacjentów pozostaje w zgodzie ze standardem wynikaj?cym z ww. wyroku.
Chocia? Polska nie jest zobowi?zana dostosowa? swoje prawo do powy?szego wyroku, to jednak wynika z niego pewien standard na przysz?o?? i je?li podobna sytuacja b?dzie mia?a miejsce w Polsce, b?dzie mo?na si? równie? powo?a? na ten wyrok.
Co z tego wynika dla kobiet rodz?cych w Polsce?
Jak zosta?o to podkre?lone wy?ej, je?li kobieta w Polsce wybiera do porodu szpital kliniczny*, musi liczy? si? z tym, ?e zgodnie z prawem nie musi zosta? zapytana o zgod?, ani nawet poinformowana o ewentualnej obecno?ci studentów przy porodzie.
W przypadku szpitali, które nie prowadz? dzia?alno?ci dydaktycznej (wi?kszo?? szpitali w Polsce) konieczne jest uzyskanie zgody pacjenta na obecno?? osób innych, co jest gwarantowane przez prawo pacjenta do intymno?ci, godno?ci osobistej i prywatno?ci.
Tu mo?na znale?? informacje o tym, czym jest to prawo i jakie s? najcz?stsze przyk?ady jego narusze? (klik). W przypadku, kiedy kobieta czuje, ?e to prawo zosta?o z?amane, mo?e, a nawet powinna podj?? konkretne dzia?ania. Tu prezentujemy jakie (klik).
*Szpital kliniczny – szpital III (najwy?szego) poziomu referencyjnego, stanowi?cy baz? naukowo-dydaktyczn? dla uczelni medycznej. Nazw? szpitala klinicznego nosz? równie? niektóre szpitale resortowe posiadaj?ce status instytutów naukowych.
