Wi?? mi?dzy matk? a dzieckiem
O wi?zi mi?dzy matk? a noworodkiem zacz?to mówi?, kiedy badacze M. Klaus i J. Kennell zaprezentowali swoj? koncepcj? przywi?zania w klasycznej ju? dzi? ksi??ce „Maternal – infant bonding” („Wi?? mi?dzy matk? a dzieckiem”). Badacze za?o?yli, ?e u ludzi, tak jak u innych ssaków, tu? po porodzie istnieje, trwaj?cy kilkadziesi?t minut, „okres wra?liwo?ci”. Wtedy to matka otwiera si? emocjonalnie na dziecko, a noworodek z kolei prezentuje stan „aktywnego czuwania”, który jest odpowiednikiem stanu skupionej uwagi u doros?ego cz?owieka . Dziecko nie p?acze, lecz patrzy, obserwuje twarz i oczy matki.
Wg koncepcji Klausa i Kennella prawid?owa wi?? mi?dzy matk? a dzieckiem mo?e si? rozwin?? tylko pod warunkiem, ?e mia? miejsce mi?dzy nimi kontakt „skóra do skóry” we wczesnym okresie po porodzie (Klaus et al. 1972).Kolejne badania wykaza?y, ?e w tym szczególnym czasie oksytocyna (hormon obecny w czasie porodu i odpowiedzialny za skurcze macicy) osi?ga najwy?szy poziom we krwi matki, co wg niektórych badaczy ma wp?yw na tworzenie wi?zi (Carter, 1998, Klaus, 1998; Kennell, Klaus, 1998).
Krytycy tej koncepcji zwracaj? jednak uwag?, ?e budowanie wi?zi u ludzi ma charakter d?ugotrwa?y i wieloczynnikowy, niemo?liwe jest wi?c, aby tak kompleksowy i z?o?ony proces jakim jest stawanie si? rodzicem, zale?a? wy??cznie od wyrzutu hormonów w okre?lonym, bardzo krótkim czasie ich ?ycia (Lamb, 1983). Ostatecznie Klaus i Kennell przyznali, ?e wi?? mi?dzy matk? a dzieckiem nie jest wynikiem wczesnego kontaktu „skóra do skóry”, ale ?e wczesny kontakt u?atwia proces tworzenia wi?zi.
Okres wra?liwo?ci
„Okres wra?liwo?ci” po porodzie najpierw odkryto i badano u zwierz?t. Liczne badania potwierdzi?y jego istnienie równie? u ludzi. Ludzki noworodek, tak jak i noworodki innych ssaków, posiada wewn?trzny program, który ka?e mu odnale?? matczyn? brodawk? i ssa? pier? dok?adnie w tym samym czasie, kiedy jego matka jest bardzo wra?liwa na dotyk dziecka i ju? w tym wczesnym okresie prezentuje zachowania opieku?cze wobec niego.
Zachowania matki, odpowiadaj?ce za budowanie wi?zi z dzieckiem (trzymanie, g?askanie, wpatrywanie si? w twarz dziecka, ca?owanie), analizowano na podstawie 10 prac w grupach matek z wczesnym kontaktem „skóra do skóry” i bez takiego kontaktu (Anderson GC et al. 2003, Anisfeld E, Lipper E 1983, Carlsson SG et al. 1978, Craig S, Tyson JE, Samson J, Lasky RE 1982,Curry MA 1982, De Chateau P, Wilberg B 1977, Hales DJ, Lozoff B, Sosa R, Kennell JH 1977, Mc Clellan MS, Cabianca WA 1980, Punthmatharith B 2001, Svejda MJ, Campos JJ, Emde RN 1980).
Analizowane parametry wykazywa?y istotne statystycznie ró?nice na korzy?? wczesnego kontaktu „skóra do skóry”. Zaobserwowano, ?e matki maj?ce szans? do?wiadczy? wczesnego kontaktu „cia?o do cia?a”, osi?gaj? wi?cej punktów w testach psychologicznych, oceniaj?cych wi?? z dzieckiem oraz liczb? i rodzaj uczuciowego dotyku (affectionate/love touch) w trakcie karmienia piersi?, w 1.-2. dniu oraz w 28.-32. dniu po porodzie. W 3. miesi?cu po porodzie nie obserwowano ju? ró?nic istotnych statystycznie mi?dzy porównywanymi grupami. W jednym badaniu (De Chateau 1977), przy ponownej ocenie po roku od porodu stwierdzono, ?e bardziej pozytywne odbieranie dziecka i wi?cej uczuciowego dotyku utrzymuje si? w grupie matek z wczesnym kontaktem „skóra do skóry”.
Niemniej, pami?ta? nale?y, ?e okres tu? po porodzie nie jest jedynym okresem, w którym matka i dziecko przywi?zuj? si? do siebie. Dlatego te?, je?li z jakich? przyczyn wczesny kontakt matki z dzieckiem nie jest mo?liwy, matka znajduje inne mo?liwo?ci i sytuacje, które pozwalaj? jej na stworzenie wi?zi z dzieckiem.
Mówi? o tym badania dotycz?ce karmienia piersi?. W jednym z nich wykazano, ?e matki, które karmi?y swoje dzieci piersi? wyra?niej odpowiada?y na potrzeby swoich dzieci (Wiesenfeld et al. 1985). Matki karmi?ce cz??ciej dotyka?y swoich dzieci w trakcie karmienia i zabawy (Bernal & Richards, 1970; Kuzela, Stifter, & Worobey, 1990). Kolejne badania pokaza?y, ?e matki karmi?ce piersi? i ich dzieci sp?dza?y znacz?co wi?cej czasu na patrzeniu na siebie ni? matki karmi?ce dzieci butelk?. Te odkrycia pokazuj?, ?e karmienie piersi? mo?e stanowi? wa?ny element w procesie tworzenia wi?zi.
Biliografia
dr. Barbara Baranowska
Artyku? powsta? przy wsparciu:
Projekt zrealizowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej (Środki Przejściowe 2004 i 2005) oraz przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.
© 2011 Fundacja Rodzić po Ludzku