Pojawiaj?cy si? na kolejnej konferencji temat zwi?zany z porodem domowym mo?e wywo?ywa? ró?ne reakcje - od zaciekawienia do irytacji, ?e znów porusza si? ten marginalny, wed?ug wielu, problem. Pomimo tego, ?e zdaj? sobie spraw? jak trudne stoi przede mn? zadanie, spróbuj? pokusi? si? o ocen? tego, jak maj? si? dzi? porody domowe w Polsce i jaka jest ich przysz?o??.
Pocz?tki
Po raz pierwszy w sposób zamierzony przyj??am poród w domu kilkana?cie lat temu, ale bardzo dobrze pami?tam emocje zwi?zane z tym wydarzeniem. Wszystko odbywa?o si? nieomal w tajemnicy i wi?cej by?o znaków zapytania dotycz?cych tego, jak znale?? si? w tej nietypowej sytuacji, ni? rzeczy, których by?am pewna. Nie chcia?abym jednak opowiada? o rozterkach natury medycznej i moralnej, ale o sytuacji prawnej. By? to bowiem okres, kiedy po?o?ne podejmowa?y si? przyjmowania porodów poza szpitalem na podstawie obowi?zuj?cej wówczas ustawy o wykonywaniu zawodu z lat 30. XX wieku, ignoruj?c pó?niejsze rozporz?dzenia, które nie pozwala?y nam na samodzieln? prac?. Próby znalezienia lekarza, który by?by sk?onny do pomocy w razie potrzeby, by?y w ogromnej wi?kszo?ci skazane na niepowodzenie i nawet zarejestrowanie nowo narodzonego dziecka w USC wymaga?o nie lada zachodu. Reakcje ?rodowiska medycznego oscylowa?y pomi?dzy ?wi?tym oburzeniem a nazywaniem nas kryminalistkami.
Poród w domu dzisiaj
Dzi? z ulg? mog? powiedzie?, ?e wiele zmieni?o si? na lepsze. Po pierwsze mamy dobr? ustaw? o wykonywaniu zawodu po?o?nej, która daje nam pe?n? samodzielno?? w opiece nad zdrow? kobiet? oczekuj?c? dziecka, rodz?c? i nad noworodkiem. Mo?emy wykonywa? swój zawód tak?e poza szpitalem. Niedawno w Naczelnej Izbie Piel?gniarek i Po?o?nych pracowa?y?my nad standardem porodu domowego, a w mojej macierzystej Okr?gowej Izbie w Katowicach w programie kursu kwalifikacyjnego dla po?o?nych rodzinnych jest blok po?wi?cony rodzeniu w domu. Wzmianka o przyj?ciu porodu domowego nie budzi ju? tak gwa?townych negatywnych reakcji, a zdarza si?, ?e spotyka si? z aprobat?. Panie w urz?dach stanu cywilnego nie odsy?aj? ojców zg?aszaj?cych si? z aktem urodzenia podpisanym tylko przez po?o?n?. W czasopismach pojawiaj? si? artyku?y przedstawiaj?ce poród poza szpitalem jako jedn? z opcji urodzenia dziecka.
Je?li jest tak dobrze, to dlaczego jest tak ?le? Dlaczego porody w domu nie staj? si? konkurencyjne dla porodów szpitalnych? Dlaczego nadal nie jest ich wiele? Dlaczego wci?? brakuje po?o?nych, które by?yby gotowe przyjmowa? dzieci poza szpitalem? I czy w ogóle nale?y propagowa? takie kontrowersyjne rozwi?zania, skoro nasze porodówki tak bardzo si? zmieni?y i proponuj? porody rodzinne? Odpowied? na te pytania nie jest ani ?atwa, ani oczywista.
Poród w domu i po?o?ne
Przyjrzyjmy si? najpierw temu, co dzieje si? w ?rodowisku samych po?o?nych. Ustawa daje nam bardzo szerokie uprawnienia, ale jako grupa zawodowa nie jeste?my na tyle pewne siebie, ?eby z nich korzysta?, a cz?sto nie mo?emy tego robi?, poniewa? nie znamy aktów prawnych. Nie jest te?, niestety, w?ród nas powszechne aktywne d??enie do zmiany swojej pozycji zawodowej poprzez doszkalanie si? - a jeste?my do tego prawnie zobligowane. Naszej wiary we w?asne mo?liwo?ci na pewno nie zwi?ksza te? praca w silnie zhierarchizowanym ?rodowisku medycznym, gdzie cz?sto dajemy si? ustawia? na pozycji niewiele wy?szej od personelu pomocniczego. Przed podj?ciem decyzji o towarzyszeniu w czasie porodu domowego powstrzymuje nas tak?e obawa przed zmaganiem si? z wieloma nie do ko?ca uregulowanymi problemami - jak na przyk?ad widmo k?opotów zwi?zanych z ewentualnym przeniesieniem rodz?cej do szpitala je?li zajdzie taka potrzeba, sprawa szczepienia noworodka itd. Bardzo obawiamy si? tak?e reakcji ?rodowiska - innych po?o?nych i lekarzy, oraz zwi?zanych z tym przykro?ci.
Ten problem jest szczególnie dotkliwy w niewielkich miejscowo?ciach, gdzie kole?anki nie maj? mo?liwo?ci znalezienia wsparcia. Nie jeste?my gotowe do przyj?cia na siebie odpowiedzialno?ci za pacjentk? i jej dziecko, cho? pod wzgl?dem prawnym jest to taka sama odpowiedzialno?? jak w czasie pracy na sali porodowej.
Wydaje si? wi?c, ?e mamy w Polsce do czynienia z sytuacj? zupe?nie inn? ni? w wielu znanych mi krajach - w wypadku porodów domowych nasza sytuacja prawna jest znacznie lepsza, ni? psychiczna gotowo?? do zmierzenia si? z now? rol? wolnej po?o?nej. Na pewno brakuje nam rzetelnej wiedzy na temat prawid?owego przygotowania rodziny do porodu w domu, a cz?sto nie mamy odpowiedniej wiedzy, aby przedstawi? oponentom merytoryczne argumenty "za".
Kto chce rodzi? w domu?
Kilka s?ów chcia?abym po?wi?ci? rodzicom, którzy decyduj? si? na urodzenie dziecka w domu. Z w?asnych do?wiadcze? mog? powiedzie?, ?e s? to najcz??ciej ludzie, którzy maj? pe?n? ?wiadomo?? tego, ?e bycie rodzin? zaczyna si? du?o wcze?niej, ni? w momencie przyj?cia dziecka na ?wiat. Poród traktuj? jako wa?ne wydarzenie, s? do niego przygotowani nie tylko merytorycznie, ale tak?e duchowo. Bardzo dobrze wiedz? czego chc?, a czego nie s? w stanie zaakceptowa?. Domowi rodzice to ludzie na tyle dojrzali, ?e decyduj? si? pój?? inn? drog? ni? wszyscy, ?eby zrealizowa? marzenia o tym, jak ich dziecko ma przyj?? na ?wiat. Z ciekawo?ci zrobi?am kiedy? statystyk? dotycz?c? ich zawodów i najwi?cej by?o w?ród "moich" par psychologów, pedagogów, ludzi zwi?zanych z medycyn? tradycyjn? i niekonwencjonaln? oraz artystów. ?adna po?o?na, maj?c do czynienia z takimi indywidualistami nie musi si? obawia? popadni?cia w rutyn?!
Czy narodziny domowe to krok wstecz?
Takie stawianie sprawy wydaje mi si? po prostu nadu?yciem, poniewa? od czasów, kiedy rodzi?o si? w domu z braku innych mo?liwo?ci, zmieni?o si? prawie wszystko. ?adna z po?o?nych "domowych" nie od?egnuje si? od stosowania nowoczesnych metod diagnostycznych u swoich pacjentek. W naszym wspólnym interesie jest prawid?owa ocena stanu mamy i dziecka. Rodzice s? znacznie bardziej ?wiadomi swoich indywidualnych potrzeb, poniewa? sprawy rodzenia dzieci przesta?y by? tabu. To w?a?nie rodzice sk?onili wszystkie znane mi osobi?cie polskie "domowe" po?o?ne do towarzyszenia im w czasie narodzin dziecka.
Poród domowy jest potrzebny nie tylko rodzicom, którzy powinni mie? prawo do wyboru miejsca narodzin swojego dziecka, ale tak?e po?o?nym, po to, aby mog?y podnie?? swój presti? zawodowy, na którego brak tak cz?sto narzekamy, przez przedstawienie rodzicom pe?nej oferty us?ug. Nie wydaje mi si?, ?e rodzenie w domu jest lekiem na wszystkie nasze zmartwienia, ale na pewno jest bardzo znacz?cym krokiem ku prawdziwej niezale?no?ci.
Poród domowy i bezpiecze?stwo
Planowe porody w domu s? dla zdrowych kobiet i ich dzieci porównywalne pod wzgl?dem bezpiecze?stwa z porodami w szpitalu, a na pewno pozwalaj? urodzi? dziecko bez, cz?sto zb?dnych, interwencji medycznych.
|
Poród domowy dla zdrowych kobiet stanowi bezpieczn? alternatyw? dla porodu szpitalnego i prowadzi do zmniejszenia interwencji medycznych. Ole Olsen - badacz z Wydzia?u Medycyny Spo?ecznej (wniosek z bada? nad bezpiecze?stwem porodu domowego przeprowadzonych w 1997 r.)
|
O tym, ?e porody w domu nie s? jedynie potrzeb? niewielkiej grupy fanatyków ?wiadczy wyra?ny wzrost ich liczby w wielu krajach znacznie bogatszych od naszego, a co za tym idzie oferuj?cych us?ugi medyczne na wysokim poziomie. Jednocze?nie zmienia si? w tych krajach stosunek ?rodowiska lekarskiego do porodów przyjmowanych w domach przez po?o?ne. Bardzo mocnym argumentem na korzy?? porodów poza szpitalem okaza?a si? tak?e ich op?acalno?? ekonomiczna, o której u nas na razie si? nie wspomina.
Wiele przemawia za tym, ?e rodzenie w domu nie jest tylko rodzajem mody, ani podkre?laniem niezale?no?ci swoich pogl?dów. Jestem pewna, ?e w ko?cu wszyscy przywykniemy do takiej mo?liwo?ci narodzin, tak samo jak nauczyli?my si? traktowa? jako oczywist? obecno?? ojca przy porodzie. Wiem tak?e, ?e taka zmiana pogl?dów wymaga czasu, dyskusji, przedstawiania argumentów. Na tej drodze na pewno postawi?y?my ju? pierwsze kroki, ale ci?gle jeszcze wiele z nas oci?ga si? z wyruszeniem w obranym kierunku licz?c, ?e kto? podejmie ten trud za nas. A naprawd? nie warto czeka? a? kto? podaruje nam prawdziw? niezale?no??.
1. Porównanie liczby interwencji medycznych w planowanych porodach domowych i w porodach szpitalnych u kobiet z niskim ryzykiem oko?oporodowym
|
Rodzaj interwencji |
Porody domowe |
Porody w szpitalu |
|
ci?cie cesarskie |
6,4% |
18,2% porody pod nadzorem lekarza |
|
elektroniczne monitorowanie FHR |
14.7% |
82,6% |
|
indukcja porodu |
4,3% |
22,3% |
|
przebicie p?cherza p?odowego |
15,8% |
37,0% |
|
epizjotomia |
3,8% |
15,3% |
|
Dystocja |
2,0% |
5,4% |
Materia?y opracowane przez: The Centre for Community Health and Health Evaluation Research, BC Research Institute for Children's and Women's Health, The Department of Midwifery, Children's and Women's Health Centre of British Columbia, The Departmens of Family Practice, Obstetrics&Gynecology and Pediatrics University of British Columbia Vancouver 2002
2. Interwencje w czasie porodu u kobiet z niskim ryzykiem oko?oporodowym w planowanym porodzie w domu i w porodzie w szpitalu
|
Rodzaj interwencji |
Porody domowe |
Porody szpitalne |
|
Indukcja porodu |
4,6% |
16% |
|
Ci?cie cesarskie |
5,2% |
16,9% |
|
?rodki p/bólowe |
17,1% |
48,7% |
|
Inne leki |
20,4% |
35,6% |
|
VE lub kleszcze |
4,4% |
13,0% |
|
Naci?cie bez p?kni?cia |
26% |
76,5% |
|
P?kni?cie |
35,6% |
14,9% |
|
Uszkodzenie krocza i pochwy |
1.1% |
2.2% |
|
Krocze bez obra?e? |
38,4% |
8,7% |
3.?miertelno?? oko?oporodowa
- przy porodach domowych - 2,3/ 1000 porodów
- przy porodach szpitalnych w Zurychu - 7,9/ 1000 porodów
Badania przeprowadzone przez: Institute for Social and Preventive Medicine of the University of Basle, Zurich Canton, Zurich Study Team
|
Nie ma ró?nicy pomi?dzy bezpiecze?stwem planowanego porodu domowego a porodem w szpitalu w wypadku kobiet rodz?cych po raz pierwszy, natomiast w przypadku kobiet rodz?cych kolejne dziecko poród domowy jest znacznie korzystniejszy. Na podstawie bada? przeprowadzonych przez NIVEL |
4. ?miertelno?? oko?oporodowa
2,5 / 1000 dla kobiet, które planowa?y urodzi? w domu
0,9 / 1000 dla kobiet, które urodzi?y w domu
(Rondi E. Anderson, Patricia Aikins Murphy, Journal of Nurse- Midwifery XI/XII 1995, USA)
5. ?miertelno?? oko?oporodowa w zale?no?ci od planowanego miejsca porodu (Wlk. Brytania, Northern Region, lata 1981-94)
|
Kategoria |
Ilo?? |
?miertelno?? oko?oporodowa (liczba zgonów na 1000 urodze?) |
|
Matki, które zaplanowa?y poród domowy i urodzi?y w domu |
3 /1733 |
1,7 |
|
Matki, które zaplanowa?y poród domowy niezale?nie od ostatecznego miejsca porodu |
14 /2888 |
4,8 |
|
Wszystkie porody w regionie |
5405 /558 691 |
9,7 |
Wg. bada? Norhern Region Perinatal Mortality Survey Coordinating Group, Wielka Brytania
Katarzyna Ole?, po?o?na rodzinna, od kilkunastu lat przyjmuje porody domowe
Tekst wyst?pienia z konferencji "Alternatywne miejsca do porodu - czy mog? istnie? w Polsce?", organizowanej przez Fundacj? Rodzi? po Ludzku, Warszawa 2003 r.
