Indukcja porodu – wskazania i metody
Jedno z zalece? ?wiatowej Organizacji Zdrowia z 1985 roku „Poród nie jest chorob?” brzmi: „Nie powinno si? wywo?ywa? porodów dla wygody. W ?adnym rejonie geograficznym odsetek takich porodów nie powinien przekracza? 10%” (WHO 1985r).
W opublikowanym 25 lat pó?niej dokumencie (WHO, 2011) ?wiatowa Organizacja Zdrowia stwierdza: „W krajach rozwini?tych ponad 25% porodów w donoszonej ci??y rozpoczyna si? poprzez zastosowanie indukcji”. Przy tak wysokim odsetku trudno jest obroni? tez?, ?e dzieje si? to z przyczyn wy??cznie medycznych, dla skorygowania porodu, przebiegaj?cego w sposób nieprawid?owy. Nale?y raczej stwierdzi?, ?e znaczna cz??? tego odsetka jest wyrazem medykalizacji porodu fizjologicznego i prób? dopasowywania jego tempa, dynamiki i czasu trwania do ustalonych ram procedur szpitalnych, potrzeb personelu lub te? sposobu organizacji oddzia?ów po?o?niczych. Tendencj? unikania prowadzenia porodów w godzinach nocnych, podczas weekendów i ?wi?t poprzez wywo?ywanie ich lub przyspieszanie nazwano „po?o?nictwem w ?wietle dziennym” (Paccaud 1984; MacFarlane 1978). Indukcja porodu staje si? te? coraz cz??ciej indukcj? „na ?yczenie” kobiet, które chcia?yby urodzi? dziecko w wybranym przez siebie dniu lub manifestuj? niech?? do przed?u?aj?cej si?, w ich mniemaniu, ci??y. Jako dzia?anie nie pozbawione skutków ubocznych indukcja powinna jednak?e by? zarezerwowana dla sytuacji, w których jej dzia?anie ma walor terapeutyczny.
Wskazania do indukcji porodu
Indukcja porodu jest wskazana, gdy istnieje prawdopodobie?stwo, ?e wywo?anie porodu przyniesie wi?ksze korzy?ci zdrowotne dla matki i dziecka ni? czekanie na jego samoistne rozpocz?cie. Wywo?ywanie porodu w sytuacji braku wska?ników zagro?enia p?odu lub braku wysokiego prawdopodobie?stwa ich wyst?pienia jest dzia?aniem jatrogennym. Indukcja powinna by? rozwa?ana jedynie w sytuacji, gdy poród mo?e si? odby? drogami i si?ami natury. Istnieje wiele rozbie?no?ci w kwestii zarówno wskaza? do indukcji jak i momentu w jakim mo?e by? wykonana. W zaleceniach ?wiatowej Organizacji Zdrowia stwierdza si?, ?e wywo?anie porodu powinno wykonywa? si? u kobiet o których wiadomo z ca?? pewno?ci?, ?e osi?gn??y 41 tydzie? (>40 tygodni + 7 dni) ci??y, a „indukcja porodu u kobiet w prawid?owej ci??y i wieku ci??owym mniejszym ni? 41 tygodni nie jest zalecana.” (WHO, 2011). Rekomendacje ?wiatowej Organizacji Zdrowia dotycz?ce wywo?ywania porodu nie s? jedynymi – towarzystwa naukowe, a tak?e poszczególne kraje tworz? w?asne protoko?y post?powania, a badania dotycz?ce tej interwencji i jej wp?ywu na matk? i dziecko wci?? trwaj?, b?d?c przedmiotem sporów naukowców. Zalecenia mog? by? istotn? wskazówk? dla klinicystów lecz decyzja o indukcji powinna by? podejmowana indywidualnie, ze wzgl?du na sytuacj? konkretnej pacjentki.
Polskie Towarzystwo Ginekologiczne równie? opracowa?o list? sytuacji w których nale?y rozwa?y? indukcj? porodu (PTG, 2009). Nale?? do nich:
• Przedwczesne odp?ywanie p?ynu owodniowego
• nadci?nienie indukowane ci??? / stan przedrzucawkowy,
• nadci?nienie przewlek?e,
• cukrzyca,
• przewlek?e schorzenia ci??arnej (niezaawansowane, ustabilizowane),
• zaka?enie wewn?trzmaciczne,
• konflikt serologiczny,
• hipotrofia p?odu (IUGR),
• nieprawid?owe wyniki bada? mog?ce sugerowa? zagra?aj?ce niedotlenienie wewn?trzmaciczne,
• obumarcie wewn?trzmaciczne donoszonego p?odu w wywiadzie,
• wady rozwojowe p?odu,
• przedwczesne p?kni?cie p?cherza p?odowego,
• w rzadkich sytuacjach inne wskazania elektywne
Polskie Towarzystwo Ginekologiczne nie zajmuje stanowiska co do terminu wywo?ywania porodu, cho? to wydaje si? by? wa?nym elementem do rozwa?enia ze wzgl?du na zagro?enie wcze?niactwem. W przegl?dowej pracy naukowców z Uniwersytetu Medycznego w ?odzi przedstawiono wyniki bada? z których wynika, ?e „niew?tpliwie korzystna dla p?odu i matki jest indukcja porodu przeprowadzona w przypadku ci??y powik?anej PROM w okresie oko?oporodowym oraz w ci??y po terminie, tzn. po 41. t.c. W pozosta?ych opisanych wskazaniach do indukcji porodu w ci??y powik?anej PPROM, IUGR, PIH/preeklampsja czy cukrzyc? wa?n? rol? odgrywa termin przeprowadzenia indukcji porodu. Zbyt wczesne wykonanie indukcji porodu niesie ze sob? szereg powik?a? zwi?zanych z wcze?niactwem. Wydaje si?, ?e w miar? mo?liwo?ci najlepiej by?oby, gdyby ci??e powik?ane IUGR, PIH/preeklampsj? czy cukrzyc? rozwi?zywa? w 38. tygodniu ci??y, pami?taj?c o zindywidualizowanej ocenie korzy?ci i powik?a? w poszczególnych przypadkach.” (M. Kostrzewa, J. Kalinka, 2012).
Metody indukcji porodu
Wspó?cze?nie po?o?nictwo dysponuje skutecznymi i ró?norodnymi metodami indukcji. Nie wszystkie one s? jednak bezpiecznymi i w?a?ciwymi sposobami wywo?ywania porodu. Poniewa? fenomen narodzin ludzkiego dziecka nie jest procesem medycznym, tylko procesem naturalnym, w pierwszej kolejno?ci nale?y jedynie wesprze? jego naturalny przebieg. Wa?ne jest, aby wspomóc naturalny proces inicjacji porodu, zostawiaj?c naturze dalsze dzia?anie. Odebranie specyficznym hormonalnym mechanizmom, sk?adaj?cym si? na fizjologiczny proces porodu, udzia?u w procesie narodzin i zast?pienie go ci?g?? poda?? sztucznych, syntetyzowanych substancji cz?sto powoduje dalsze powik?ania.
I. Indukcja farmakologicza
Oksytocyna
Oksytocyna jest najcz??ciej u?ywan? substancj? do stymulacji porodu. Aktywuj?c ?cie?k? fosfolipaza C-inozytol, powoduje wzrost jonów wewn?trzkomórkowego wapnia, prowadz?cy do wzmocnienia skurczy miometrium (Arias 2000). Przegl?d systematyczny, obejmuj?cy badania dotycz?ce ponad 11 tys. kobiet pokaza?, ?e u kobiet z niedojrza?? szyjk? macicy i zachowan? ci?g?o?ci? b?on p?odowych oksytocyna jest mniej efektywna ni? PGE2 (prostaglandyny). W?ród pacjentek z niedojrza?? szyjk? macicy, u których zastosowano PGE2, wi?kszy odsetek osi?ga? ponad 5-punktow? ocen? dojrza?o?ci szyjki w skali Bishopa, ponadto rzadziej zastosowano cesarskie ci?cie. U kobiet, u których mimo niedojrza?ej szyjki dosz?o do p?kni?cia b?on p?odowych oraz u kobiet z dojrza?? szyjk? macicy oksytocyna okaza?a si? mniej skuteczn? metod? w stosunku do PGE2 w rozpoczynaniu porodu w ci?gu 24 h. Wytyczne NICE, opieraj?c si? na wynikach przegl?dów Cochrane’a nie zalecaj? u?ycia samej oksytocyny jako metody indukcji porodu (NICE clinical guideline 70; Kelly, Tan 2001).
Prostaglandyny
Prostaglandyny wzniecaj? czynno?? skurczow? na poziomie wielu ró?nych mechanizmów - uruchamiaj? zewn?trzkomórkowe substancje podstawne szyjki, PGE2, powoduj? wzrost aktywno?ci kolagenozy, pobudzaj?cej elastaz?, glikozamnoglikany i kwas hialuronowy w szyjce. Dzi?ki prostaglandynom dochodzi do relaksacji mi??ni g?adkich, co u?atwia rozwieranie szyjki macicy. Wzrost poziomu Ca wewn?trzkomórkowego, wywo?any dzia?aniem prostaglandyn, wp?ywa na czynno?? skurczow? miometrium (Witter 2000; Arias 2000). Przeprowadzono wiele bada?, dotycz?cych skuteczno?ci i bezpiecze?stwa stosowania prostaglandyn oraz ró?nych sposobów ich podawania. W porównaniu do grup otrzymuj?cych placebo, zastosowanie PGE2 wp?ywa?o istotnie na wywo?anie porodu pochwowego w ci?gu 24 h, przy czym odsetek ci?? cesarskich by? w obu grupach podobny, wzrós? jednak odsetek hiperstymulacji i zaburze? w czynno?ci serca p?odu (Kelly, Kavanagh, Thomas 2002). Ryzyko powodowane u?yciem prostaglandyn dotyczy hiperstymulacji macicy i efektów ubocznych u matki, zwi?zanych g?ównie z uk?adem pokarmowym: nudno?ci, wymiotów, rozwolnienia, biegunki i gor?czki. Prostaglandyny podawane doustnie s? mniej skuteczne ni? dopochwowe i doszyjkowe. Nie zauwa?ono ró?nic w odniesieniu do stanu matki i dziecka, ale cz??ciej dochodzi?o u kobiet do nudno?ci i wymiotów. Wytyczne NICE nie rekomenduj? u?ycia prostaglandyn drog? per os. U?ycie prostaglandyn doszyjkowych i doowodniowych jest skuteczn? metod? indukcji porodu, jednak?e ze wzgl?du na sw? inwazyjno?? i dost?pno?? PGE2 dopochwowych nie jest zalecane (Hutton, Mozurkewich 2001; Boulvain, Kelly, Irion 2008).
Kontrowersje wokó? mizoprostolu
Mizoprostol (Cytotec) jest syntetycznym analogiem PGE1. Lek ten przeznaczony jest wy??cznie do leczenia wrzodów ?o??dka i dwunastnicy. Zgodnie z zaleceniami producenta nie nale?y stosowa? go u kobiet ci??arnych i karmi?cych. Pomimo i? indukcja porodu nie znajduje si? na li?cie wskaza? do jego u?ycia, a ci??a wyklucza jego stosowanie, cytotec w wielu miejscach na ?wiecie, w tym tak?e w Polsce, zak?adany jest dopochwowo w celu wywo?ania czynno?ci porodowej. W rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego z 2002 r. mo?na jednak przeczyta? „maj?c na uwadze stan pracy zwi?zanej ze stosowaniem omawianego leku oraz prawie dwuletnie obserwacje w?asne i dane bibliograficzne uwa?amy, i? mizoprostol mo?e by? stosowany jedynie w przypadku preindukcji ci?? obumar?ych i indukcji poronie? lub porodów p?odów niezdolnych do ?ycia. W ka?dym innym zastosowaniu jednostka powinna otrzyma? zgod? odpowiednich komisji bioetycznych” (PTG 2002). Niebezpiecze?stwo zwi?zane z wywo?ywaniem porodu mizoprostolem polega przede wszystkim na braku kontroli nad czynno?ci? skurczow? macicy.
Mimo tych zastrze?e? u?ycie mizoprostolu znalaz?o si? w zaleceniach zagranicznych towarzystw naukowych. Ameryka?skie Kolegium Po?o?ników i Ginekologów (ACOG, 2010) zaleca stosowanie dopochwowo tabletek z mizoprostolem u kobiet z nieprzygotowan? szyjk? macicy. Dawka jednorazowa nie powinna przekracza? 25 mikrogramów i mo?e by? powtórzona po 3-6 godzinach. ACOG nie zaleca podawania mizoprostolu kobietom po wcze?niejszym cesarskim ci?ciu, ze wzgl?du na zagro?enie p?kni?cia macicy. Podobn? dawk? zaleca Kanadyjskie Towarzystwo Ginekologów i Po?o?ników (SOGC, 2013) kobietom bez blizn na macicy i zachowanym p?cherzem p?odowym. Natomiast NICE uwa?a, ?e mizoprostol powinien by? u?ywany jedynie do indukcji porodu martwego dziecka (NICE clinical guideline 70). ?wiatowa Organizacja Zdrowia w zaleceniach dotycz?cych indukcji porodu dopuszcza u?ycie mizoprostolu w niskich dawkach w sytuacji ci??y po terminie a tak?e w przypadku wewn?trzmacicznego obumarcia p?odu. Mizoprostol nie jest natomiast zalecany w przypadku kobiet po wcze?niejszym ci?ciu cesarskim (WHO, 2011).
Mifepristone (RU 486)
Jest syntetycznym steroidem o dzia?aniu antagonistycznym do progesteronu, wp?ywaj?cym na aktywno?? skurczow? miometrium. Przegl?d systematyczny, dotycz?cy zastosowania mifepristonu w celu indukcji porodu, nie dostarczy? odpowiednich dowodów co do skuteczno?ci i bezpiecze?stwa jego stosowania (Neilson 2002). Dodatkowo Zhang i wsp. opisali powa?ne skutki uboczne u dzieci wywo?ane zastosowaniem leku u matki (Zhang, Leng, Zhang 2006).
II. Indukcja mechaniczna
Amniotomia
Badania prowadzone w?ród kobiet z niedojrza?? szyjk? macicy poddanych sztucznemu przebiciu b?on p?odowych, nie potwierdzi?y, ?e zabieg ten wywo?uje poród. Dodatkowo wykonanie amniotomii, b?d?cej inwazyjn? procedur? po?o?nicz?, zwi?ksza zagro?enie wypadni?ciem lub wewn?trzmacicznym zaci?ni?ciem p?powiny, infekcj? u dziecka i matki, deceleracjami, krwawieniem w przypadku ?o?yska przoduj?cego lub nisko usadowionego, oraz uszkodzeniem tkanek dziecka. Przegl?d systematyczny, prowadzony przez Cochrane’a, wykaza? zwi?kszon? potrzeb? stymulacji oksytocyn? po amniotomii wykonanej u kobiet z dojrza?? szyjk? macicy w stosunku do kobiet po dopochwowym podaniu PGE2. Nale?y przy tym zaznaczy?, ?e nie odnotowano znacz?cych ró?nic w odleg?ych rokowaniach, odnosz?cych si? od stanu noworodków (Bricker, Luckas 2000). W sytuacji, gdy nie istniej? przeciwwskazania medyczne do u?ycia PGE2, amniotomia nie jest zalecana jako wy??czna metoda indukcji porodu.
Dowody, pochodz?ce z bada?, pokazuj?, ?e u kobiet z niedojrza?? szyjk? macicy zastosowanie amniotomii z równoczesnym wlewem kroplowym z oksytocyny przynosi podobne nast?pstwa zdrowotne dla matki i dziecka, jak zastosowanie PGE2, natomiast wywo?uje s?abszy efekt indukcyjny. U kobiet z dojrza?? szyjk? zastosowanie tej metody wi??e si? z wi?kszym odsetkiem krwotoków po?ogowych i wi?kszym dyskomfortem w porównaniu z PGE2. W porównaniu z poda?? samej oksytocyny, kobiety cz??ciej rodzi?y w ci?gu 24 h od wlewu do?ylnego (Howarth, Botha 2001). Wytyczne NICE nie zalecaj? u?ycia amniotomii z równoczesnym wlewem oksytocynowym jako podstawowej metody indukcji porodu, chyba ?e istniej? przeciwwskazania do u?ycia dopochwowej PGE2, na przyk?ad szczególne ryzyko hiperstymulacji macicy (NICE clinical guideline 70).
Odklejenie dolnego bieguna p?cherza p?odowego (ODBPP)
Metoda ta polega na delikatnym odklejeniu podczas badania wewn?trznego kosmówki od doczesnej. Nale?y odró?ni? to dzia?anie od forsownego „masowania szyjki”, bolesnej i szkodliwej interwencji, wykonywanej przed lub w trakcie porodu. Nie jest to bezpo?redni sposób indukcji porodu, ale metoda pomocnicza, sprzyjaj?ca dojrzewaniu szyjki macicy. Mechanizm jej dzia?ania polega prawdopodobnie na pobudzeniu miejscowej produkcji prostaglandyny F2a (PGF2a) i wzro?cie aktywno?ci fosfolipazy A2. Warunkiem do zastosowania tej metody jest rozwarcie kana?u szyjki co najmniej na palec. Liczne badania naukowe potwierdzaj? zwi?zek pomi?dzy wykonaniem ODBPP a zmniejszeniem odsetka ci??, trwaj?cych powy?ej 41. tygodnia (Cammu, Haitsma 1998; de Miranda et al. 2006, Magann et al. 1998; Magann et al. 1999). Zastosowanie ODBPP u kobiet w 38-42 tygodniu ci??y z niedojrza?? szyjk? macicy zdecydowanie zmniejsza potrzeb? wykonania w?a?ciwej indukcji porodu, szczególnie u wieloródek (Allott, Palmer 1993; el-Torkey, Grant 1992; Boulvain et al. 1998; Dare, Oboro 2002). Zgodnie z doniesieniami przegl?du Cochrane’a, odklejenie dolnego bieguna p?cherza p?odowego, poprzedzaj?ce inne metody indukcji porodu, pozwala na u?ycie ni?szych dawek oksytocyny w trakcie stymulacji czynno?ci skurczowej oraz osi?gni?cie wy?szego odsetka porodów normalnych. Porównuj?c grupy kobiet wobec których zastosowano ODBPP oraz grupy kobiet wobec których nie zastosowano ?adnej interwencji, nie stwierdzono istotnych ró?nic w odsetku znieczulenia zewn?trzoponowego, ci?cia cesarskiego, porodów zabiegowych, stanu dziecka w skali Apgar w 5. minucie urodzenia, umieszczeniu dziecka na oddziale intensywnego nadzoru medycznego oraz odsetku ?miertelno?ci oko?oporodowej matki i dziecka. W porównaniu z grup? bez interwencji, kobiety cz??ciej odczuwa?y dyskomfort podczas badania wewn?trznego, krwawienie i nieregularn? czynno?? skurczow? (Boulvain, Stan, Iron 2005). Jednak?e badanie de Miranda i wsp., dotycz?ce odczu? bólowych, pokaza?o, ?e wi?kszo?? badanych kobiet nie uzna?a ODBPP za metod? bolesn?, a z grupy osób, zg?aszaj?cych odczucia bólowe, 88% podda?aby si? jej w kolejnej ci??y (de Miranda et al. 2006).
Porównanie ODBPP, poda?y oksytocyny oraz prostaglandyn u kobiet z niedojrza?? szyjk? macicy nie wykaza?o znamiennych ró?nic w liczbie indukcji porodu, odsetku ci?? cesarskich oraz stanie klinicznym matek i dzieci (Boulvain, Stan, Iron 2005).
Cewnik Foley’a
Do metod mechanicznej indukcji porodu zalicza si? wprowadzanie cewnika Foleya do kana?u szyjki oraz przestrzeni pozaowodniowej. Miejscowe ci?nienie wywierane na tkanki prowadzi do uwolnienia prostaglandyn. Badania pokaza?y, ?e w przypadku kobiet z niedojrza?? szyjk? macicy, zastosowanie cewnika Foleya lub cewnika z prostaglandynami w zestawieniu z poda?? domaciczn? prostaglandyn wywo?uje porównywalny efekt preindukcyjny i wywiera podobny wp?yw na stan matki i dziecka (Lin, Kupferminc, Dooley 1995; Rouben, Arias 1993; Sherman et al. 2001; Goldman, Wigton 1999; Guinn et al. 2000; Schreyer et al. 1989). Do zagro?e?, zwi?zanych z zastosowaniem mechanicznych metod indukcji porodu, nale?? infekcje, krwawienia, p?kni?cie b?on p?odowych oraz odklejenie ?o?yska (NICE clinical guideline 70). Istnieje ograniczona liczba dowodów na temat skuteczno?ci za?o?enia cewnika Foleya do kana?u szyjki macicy lub pozaowodniowo pod wzgl?dem wyst?pienia porodu w ci?gu 24 h oraz redukcji wska?nika ci?? cesarskich w porównaniu z zastosowaniem prostaglandyn. Nie istniej? wystarczaj?ce dowody, pozwalaj?ce rekomendowa? metody mechaniczne w celu indukcji porodu w sytuacji, gdy szyjka macicy nie jest dostatecznie dojrza?a. Metody te mo?na rozwa?a? w sytuacji zagro?enia p?kni?ciem macicy np. rozej?cia si? blizny po uprzednim ci?ciu cesarskim. Wytyczne NICE w zakresie indukcji porodu pokazuj?, ?e chocia? metody te wi??? si? z ni?szym prawdopodobie?stwem wyst?pienia hiperstymulacji macicy, to ich stosowanie zwi?ksza ryzyko wyst?pienia infekcji u dziecka (NICE clinical guideline 70).
III. Metody niefarmakologiczne
Istnieje wiele tradycyjnych metod indukcji porodu efektywnie stosowanych przez po?o?ne. Z powodu istnienia jedynie prac kazuistycznych i braku przegl?dów systematycznych, na dzie? dzisiejszy nie ma rozstrzygaj?cych dowodów, które mog?yby by? podstaw? wytycznych, dotycz?cych ich stosowania. Wynika to mi?dzy innymi z tego, ?e alternatywne metody indukcji s? spersonalizowane i nie wypadaj? dobrze kiedy oceniane s? za pomoc? narz?dzi badawczych zachodniej medycyny. Pami?ta? te? trzeba, ?e cz??? metod medycznej indukcji równie? nie zosta?a zbadana we wnikliwy sposób. Na dowód tego mo?na przyjrze? si? sile rekomendacji i jako?ci dowodów naukowych przytoczonych w zaleceniach dotycz?cych indukcji porodu ?wiatowej Organizacji Zdrowia. Oznacza to, ?e równie? medyczne metody indukcji tak powszechnie u?ywane w szpitalach po?o?niczych bazuj? na stosunkowo s?abo udokumentowanym materiale naukowym.
Niektóre z niefarmakologicznych metod indukcji porodu zalecanych przez po?o?ne i ich przypuszczalny wp?yw na stan macicy.
• Preparaty zio?owe o dzia?aniu naskurczowym
olej z wiesio?ka
pluskawica groniasta
kalina ?liwolistna
li?cie maliny czerwonej
• Preparaty homeopatyczne o dzia?aniu naskurczowym
Caulophyllum thalictroides
• Akupunktura
Stymulacja nerwowa, wi???ca si? z uwolnieniem prostaglandyn i oksytocyny
• Stosunek seksualny
Wzniecanie porodu zarówno poprzez dostarczenie do dróg rodnych kobiety nasienia, bogatego ?ród?a prostaglandyn, jak i wp?yw uwolnienia endogennej oksytocyny w wyniku orgazmu.
• Dra?nienie brodawek sutkowych
Wydzielanie oksytocyny
Bibliografia:
Allott H.A., Palmer C.R. 1993, Sweeping the membranes: a valid procedure in stimulating the onset of labour?, BJOG, 100(10):898–903
American College of Obstetricians and Gynecologists 1999, Induction of labor with misoprostol, ACOG committee opinion 228, Washington
Arias F. 2000, Pharmacology of oxytocin and prostaglandins, Clin Obstet Gynecol, 43:455-68
Bailit J.L. et al. 2005, Outcomes of women presenting in active versus latent phase of spontaneous labor, Obstet Gynecol, 105:77-79
Boulvain M. et al. 1998, Does sweeping of the membranes reduce the need for formal induction of labour? A randomized controlled trial, BJOG, 105:34–40
Boulvain M., Kelly A., Irion O. 2008, Intracervical prostaglandins for induction of labour, Cochrane Database Syst Rev, (1):CD006971
Boulvain M., Stan C., Irion O. 2005, Membrane sweeping for induction of labour, Cochrane Database Syst Rev, (1):CD000451
Bricker L., Luckas M. 2000, Amniotomy alone for induction of labour, Cochrane Database Syst Rev, (4):CD002862
Cammu H., Haitsma V. 1998, Sweeping of the membranes at 39 weeks in nulliparous women: a randomised controlled trial, BJOG, 105(1):41–44
Dare F.O., Oboro V.O. 2002, The role of membrane stripping in prevention of post-term pregnancy: a randomised clinical trial in Ile-lfe, Nigeria, J Obstet Gynaecol, 22(3):283–286
de Miranda E. et al. 2006, Membrane sweeping and prevention of post-term pregnancy in low-risk pregnancies: a randomised controlled trial, BJOG, 113(4):402–408
el-Torkey M., Grant J.M. 1992, Sweeping of the membranes is an effective method of induction of labour in prolonged pregnancy: a report of a randomized trial, Br J Obstet Gynaecol, 99(6):455–458
Goldman J.B., Wigton T.R. 1999, A randomized comparison of extra-amniotic saline infusion and intracervical dinoprostone gel for cervical ripening, Obstet Gynecol, 93:271-274
Guinn D.A. et al. 2000, Extra-amniotic saline, laminaria, or prostaglandin E(2) gel for labor induction with unfavorable cervix: a randomized controlled trial, Obstet Gynecol, 96:106-112
Howarth G.R., Botha D.J. 2001, Amniotomy plus intravenous oxytocin for induction of labour, Cochrane Database Syst Rev, (3):CD003250
Hutton E., Mozurkewich E. 2001, Extra-amniotic prostaglandin for induction of labour, Cochrane Database Syst Rev, (2):CD003092
Kelly A.J., Kavanagh J., Thomas J. 2002, Vaginal prostaglandin (PGE2 and PGF2a) for induction of labour at term, Cochrane Database Syst Rev, (2):CD003101
Kelly A.J., Tan B. 2001, Intravenous oxytocin alone for cervical ripening and induction of labour, Cochrane Database of Syst Rev, (3):CD003246
Kostrzewa M., Kalinka J. 2012, Indukcja porodu. Cz??? 1. Kontrowersje i korzy?ci wynikaj?ce ze wskaza? do indukcji porodu, Perinatologia, Neonatologia, i Ginekologia, tom 5, zeszyt 4, 185-189
Lin A., Kupferminc M., Dooley S.L. 1995, A randomized trial of extra-amniotic saline infusion versus laminaria for cervical ripening, Obstet Gynecol, 86:545-549
Magann E.F. et al. 1998, Can we decrease postdatism in women with an unfavorable cervix and a negative fetal fibronectin test result at term by serial membrane sweeping?, Am J Obstet Gynecol, 179(4):890–894
MacFarlane A. 1978, Variations in number of births and perinatal mortality by day of week in England and Wales, Br Med J, 2(6153):1670–1673
Magann E.F. et al. 1999, Membrane sweeping versus dinoprostone vaginal insert in the management of pregnancies beyond 41 weeks with an unfavorable cervix, J Perinatol, 19(2):88–91
Neilson J.P. 2002, Mifepristone for induction of labour, Cochrane Database Syst Rev, (2):CD002865
NICE clinical guideline Developed by the National Collaborating Centre for Women’s and Children’s Health
Paccaud F. 1984, Weekend Births, Lancet, (2):470
Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 2002, Mizoprostol w po?o?nictwie – rola, zastosowanie, kontrowersje Stanowisko Zarz?du G?ównego
Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 2009, Rekomendacje zespo?u ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotycz?ce opieki oko?oporodowej i prowadzenia porodu, Ginekol Pol. 2009, 80, 548-557
Rouben D., Arias F. 1993, A randomized trial of extra-amniotic saline infusion plus intracervical Foley catheter balloon versus prostaglandin E2 vaginal gel for ripening the cervix and inducing labor in patients with unfavorable cervices, Obstet Gynecol, 82:290-294
Rowlands S., Royston P. 1993, Estimated date of delivery from last menstrual period and ultrasound scan: which is more accurate?, Br J Gen Pract, 43(373):322–325
Schreyer P. et al. 1989, Ripening the highly unfavorable cervix with extra-amniotic saline instillation or vaginal prostaglandin E2 application, Obstet Gynecol, 73:938-942
Sherman D.J. et al. 2001, Balloon cervical ripening with extra-amniotic infusion of saline or prostaglandin E2: a double-blind, randomized controlled study, Obstet Gynecol, 97:375-80
SOGC, Induction of labor, SOGC clinical practice guidelines, nr 296, September 2013.
WHO 1985a, Poród nie jest chorob?, Fortaleza, Brazylia
WHO 2011, Recommendations for induction of labor, Geneva
Witter F.R. 2000, Prostaglandin E2 preparations for preinduction cervical ripening, Clin Obstet Gynecol, 43:469-474
Zhang A., Leng W., Zhang X. et al. 2006, Effect of mifepristone on ultrastructure of fetal kidney in second trimester of pregnancy, J Jilin Univ, 32(5):854–857
dr. Barbara Baranowska
Tekst powsta? dzi?ki wsparciu:
