Karmienie naturalnie niew?tpliwie pozwala na najlepsze i najbardziej optymalne ?ywienie niemowl?cia i ma?ego dziecka. Stanowi nie tylko ?ród?o idealnie dopasowanego po?ywienia, ale te? stwarza optymalne warunki dla rozwoju flory bakteryjnej uk?adu pokarmowego i rozwoju uk?adu immunologicznego, ma te? korzystny wp?yw na stan zdrowia matki. Kobiety karmi?ce piersi? s? mniej nara?one mi?dzy innymi na nadmierne krwawienie w okresie poporodowym, ale te? d?ugoterminowo zmniejsza si? ich ryzyko zachorowania na cukrzyc? typu II, nowotwory jajnika i piersi, oraz osteoporoz? w okresie oko?o menopauzalnym. Wiadomo, ?e przedwczesne przerwanie karmienia naturalnego wi??e si? ze zwi?kszeniem ryzyka zachorowania przez dziecko na niektóre choroby infekcyjne, np. infekcje ucha, ale te? niezaka?ne choroby takie jak np. cukrzyca typu II, oraz zwi?kszeniem ryzyka nadwagi u dziecka. Wiadomo, ?e zarówno dla matki jak i dla dziecka najbardziej korzystnym rozwi?zaniem jest karmienie piersi?. Zalecenia ?wiatowej Organizacji Zdrowia (WHO), Ameryka?skiej Akademii Pediatrii (AAP), a tak?e polskiego Ministerstwa Zdrowia (MZ) jasno mówi?, ?e zaleca si? karmienie wy??cznie mlekiem matki przez ca?e pierwsze pó?rocze ?ycia dziecka i kontynuowanie karmienia przy jednoczesnym wprowadzaniu posi?ków uzupe?niaj?cych co najmniej do ko?ca pierwszego (wg AAP) lub drugiego (WHO, MZ) roku ?ycia dziecka. W zale?no?ci od woli matki i dziecka karmienie piersi? mo?e te? trwa? d?u?ej, nie istnieje górna granica wieku dziecka, powy?ej której wskazane by?o by zako?czenie karmienia piersi?.
W Polsce wi?kszo?? kobiet rozpoczyna karmienie piersi? nied?ugo po porodzie. Wed?ug dost?pnych danych inicjacja karmienia naturalnego w pierwszych godzinach lub dobach po porodzie dotyczy oko?o 98% par matka-dziecko. Niestety ponad po?owa dzieci nie jest ju? karmiona naturalnie po zaledwie sze?ciu – o?miu tygodniach od narodzin. Nieco lepiej sytuacja wygl?da w województwach, w których dzia?aj? programy wsparcia laktacyjnego finansowane ze ?rodków regionalnych, np. województwie Kujawsko-Pomorskim czy w Gda?sku. (dane wed?ug raportu Centrum Nauki o Laktacji www. http://www.kobiety.med.pl/cnol). Wed?ug ró?nych danych, do ko?ca pierwszego roku ?ycia karmionych piersi? jest tylko oko?o 10% polskich dzieci.
Dlaczego tak wiele kobiet przerywa karmienie piersi? w pierwszych miesi?cach po narodzinach dziecka? Podobna tendencja obserwowana jest na ca?ym ?wiecie, a kraje europejskie s? tymi, w których sytuacja karmienia naturalnego wygl?da najgorzej w porównaniu do reszty ?wiata.
Jednym z czynników powoduj?cych spadek wska?ników karmienia naturalnego jest niew?tpliwie pr??nie dzia?aj?cy marketing produktów, które mog? by? stosowane zamiast mleka matki. Mowa o mieszankach modyfikowanych, ale te? ?ywno?ci specjalnego przeznaczenia ?ywieniowego przedstawianej jako w?a?ciwa dla dzieci przed uko?czeniem szóstego miesi?ca ?ycia, mimo ?e w tym okresie zalecane jest karmienie wy??cznie mlekiem matki. Dzia?ania marketingowe producentów mieszanek i ?ywno?ci dla niemowl?t s? bardzo powszechne i widoczne w?a?ciwie w ka?dym obszarze zwi?zanym z okresem ci??y i opieki nad niemowl?ciem i ma?ym dzieckiem. Reklamy i akcje promocyjne s? obecne w portalach internetowych, czasopismach, na wydarzeniach i spotkaniach skierowanych dla rodziców, ale te? dla profesjonalistów. Dost?pne s? aplikacje internetowe, grupy wsparcia, infolinie i ró?nego rodzaju materia?y reklamowe sponsorowane przez producentów. Wystarczy kilka minut w Internecie aby zamówi? próbki ró?nych mieszanek mleka modyfikowanego lub ?ywno?ci dla niemowl?t z dostaw? do domu. Podobne dzia?ania podejmuj? równie? producenci butelek i smoczków do karmienia, chocia? niew?tpliwie najpr??niej w tym zakresie dzia?aj? producenci mleka modyfikowanego i ?ywno?ci specjalnego przeznaczenia ?ywieniowego.
Nie ulega w?tpliwo?ci, ?e istniej? sytuacje, w których zachodz? przeciwwskazania dla karmienia piersi?, jednak s? one bardzo rzadkie i nawet je?eli we?miemy pod uwag?, ?e niektórzy rodzice ?wiadomie decyduj? si? na przej?cie na sztuczne karmienie swojego dziecka, to trudno uwierzy?, ?e ponad po?owa polskich dzieci musi by? karmiona w sposób mieszany lub mieszank? ju? po drugim miesi?cu ?ycia. Istnieje du?a obawa, ?e si?a dzia?a? marketingowych produktów zast?puj?cych mleko kobiece jest tak du?a, ?e ulegaj? jej zarówno rodzice jak i profesjonali?ci zajmuj?cy si? opiek? nad matk? i dzieckiem.
Problem marketingu produktów zast?puj?cych mleko kobiece dostrze?ony zosta? ju? dawno przez ?wiatow? Organizacj? Zdrowia i stanowi jeden z obszarów zainteresowania organizacji promuj?cych zdrowie na ?wiecie. W 1981 roku Zgromadzenie ?wiatowej Organizacji Zdrowia przyj??o Kodeks Marketingu Produktów Zast?puj?cych Mleko Kobiece, który mia? by? u?atwieniem i narz?dziem ograniczaj?cym nieuczciwe praktyki marketingowe negatywnie wp?ywaj?ce na wska?niki karmienia piersi?. Polska jako jeden z krajów cz?onkowskich WHO równie? zobowi?za?a si? do przestrzegania zasad okre?lonych w kodeksie.
Celem powo?ania Kodeksu jest stworzenie takich warunków, aby ka?de dziecko mia?o mo?liwo?? by? ?ywione w sposób bezpieczny i w?a?ciwy. Aby te warunki stworzy? konieczna jest promocja karmienia piersi? i stworzenie takiego systemu wsparcia aby zmaksymalizowa? szanse na karmienie naturalne dla wszystkich dzieci W przypadku, gdy karmienie naturalne nie jest mo?liwe konieczne jest stworzenie dost?pu do produktów zast?puj?cych mleko kobiece poprzez odpowiedni? informacj?, dystrybucj? i marketing, ale w taki sposób, który nie koliduje z promocj? i ochron? karmienia naturalnego.
Kodeks jest dokumentem stanowi?cym zbiór rekomendacji i zalece? dotycz?cych dzia?a? marketingowych produktów:
• Przedstawianych jako przeznaczonych do ?ywienia dzieci w pierwszym pó?roczu ?ycia (do uko?czenia przez dziecko szóstego miesi?ca ?ycia)
• Wszystkich produktów przedstawianych jako przeznaczone do ?ywienia dzieci po szóstym miesi?cu ?ycia, przedstawianych jako substytut mleka matki
• Butelek i smoczków
Kodeks nie jest obowi?zuj?cym prawem, ale zbiorem rekomendacji, zasad i praktyk, które pozwalaj? pa?stwom na stworzenie najbardziej optymalnych warunków dla prawid?owego ?ywienia dzieci. Niestety, implementacja w faktycznym prawie pozostaje w r?kach ka?dego pa?stwa, które przyj??o Kodeks, czego efektem s? du?e ró?nice w faktycznym jego wdro?eniu w poszczególnych pa?stwach ?wiata. Wed?ug danych IBFAN (International Baby Food Action Network) z 2011 roku spo?ród 197 krajów cz?onkowskich tylko 33 kraje zaimplementowa?y prawie wszystkie postanowienia Kodeksu. 34 kraje zaimplementowa?y znaczn? cz??? zalece?, ale nie wszystkie. W tej kategorii znajduj? si? tylko dwa kraje europejskie – Norwegia i Luksemburg. Zdecydowana wi?kszo?? krajów europejskich, w tym Polska, implementowa?a tylko niektóre zapisy Kodeksu, w oparciu o unijn? dyrektyw? 2006/141/WE z 2006 roku. S? one zawarte przede wszystkim w Ustawie o Bezpiecze?stwie ?ywno?ci i ?ywienia oraz Rozporz?dzeniu Ministra Zdrowia w sprawie ?rodków spo?ywczych specjalnego przeznaczenia ?ywieniowego.
Najwa?niejsze postanowienia Kodeksu (za: G.Palmer „Polityka karmienia piersi?”) to:
1. Zakaz reklamy produktów zast?puj?cych mleko kobiece (wszystkich przedstawianych jako zamiennik mleka matki), butelek i smoczków.
2. Zakaz dystrybucji darmowych próbek i zakaz dostarczania darmowych produktów lub produktów w obni?onych cenach.
3. Zakaz promocji produktów w placówkach opieki zdrowotnej i za ich po?rednictwem.
4. Zakaz kontaktowania si? przedstawicieli marketingu po?rednio lub bezpo?rednio z matkami i przysz?ymi matkami.
5. Zakaz dawania próbek i prezentów pracownikom s?u?by zdrowia i ich rodzinom.
6. Etykiety produktów powinny by? przet?umaczone na j?zyk lokalny, nie powinny przedstawia? napisów i wizerunków idealizuj?cych sztuczne metody karmienia.
7. Pracownicy s?u?by zdrowia mog? otrzymywa? jedynie informacje o cechach produktu dowiedzionych naukowo.
8. Rz?dy s? odpowiedzialne za dostarczenie spójnych i bezstronnych informacji na temat karmienia niemowl?t i ma?ych dzieci.
9. Informacje na temat karmienia butelk?, równie? te na etykietach produktów, powinny zwraca? uwag? na zalety karmienia piersi? oraz konsekwencje karmienia sztucznego
10. Zakaz promowania produktów nieprzeznaczonych dla niemowl?t i szkodliwych
11. Wszystkie produkty powinny zapewnia? najwy?sz? jako?? i by? dostosowane do warunków klimatycznych i warunków przechowywania w danym kraju
12. Producenci i dostawcy powinni przestrzega? zasad Kodeksu niezale?nie od rz?dowych decyzji o jego implementacji w faktycznym prawie
Postanowienia wdro?one w polskim prawie dotycz? g?ównie produktów do pocz?tkowego ?ywienia niemowl?t, a wi?c dla dzieci w wieku do ko?ca szóstego miesi?ca ?ycia i pozostawiaj? bardzo du?? przestrze? do dzia?a? marketingowych producentów produktów zast?puj?cych mleko kobiece. Nie obejmuj? te? praktycznie wcale smoczków i butelek.
Przepisy Kodeksu, które zosta?y w oparciu o unijn? dyrektyw? wdro?one do polskiego prawa reguluj? nast?puj?ce kwestie (Ustawa i Rozporz?dzenie MZ):
1. Reklama preparatów do pocz?tkowego ?ywienia niemowl?t jest dozwolona tylko w publikacjach popularnonaukowych zwi?zanych z tematyk? ?ywienia niemowl?t i w publikacjach naukowych. Musi by? ograniczona tylko do informacji potwierdzonych badaniami naukowymi. Nie mo?e sugerowa? ?e karmienie sztuczne jest równowa?ne lub korzystniejsze od karmienia naturalnego.
2. Zabroniona jest reklama preparatów do pocz?tkowego ?ywienia niemowl?t w miejscu sprzeda?y, prowadzenie dzia?alno?ci promocyjnej zach?caj?cej do zakupu tych preparatów oraz przedmiotów s?u??cych do karmienia niemowl?t np. promocji, kuponów rabatowych, specjalnych wystaw itp.
3. Zabronione jest dostarczanie przez producentów lub dystrybutorów preparatów do pocz?tkowego ?ywienia niemowl?t i przedmiotów s?u??cych do karmienia niemowl?t, próbek i innych przedmiotów tego typu o charakterze promocyjnym – konsumentom, w szczególno?ci kobietom w ci??y, rodzicom niemowl?t i ich rodzinom. Dotyczy to dostarczania bezpo?redniego lub po?redniego przez placówki opieki zdrowotnej i zarówno dostarczania bezp?atnego jak i po obni?onej cenie.
4. Okre?laj? szczegó?owo sk?ad i sposób oznakowania mieszanek mleka modyfikowanego. S? one du?o bardziej restrykcyjne w przypadku mleka pocz?tkowego (dla dzieci w pierwszym pó?roczu ?ycia) ni? nast?pnego (po szóstym miesi?cu ?ycia).
5. Opakowania, oraz prezentacja (reklama, ulotki, prezentacje itp.) mieszanek modyfikowanych nie mog? zawiera? okre?le? sugeruj?cych podobie?stwo mieszanki do mleka matki, w szczególno?ci zabronione s? okre?lenia typu: „umatczynione”, „humanizowane” i podobne. Prezentacja musi zawiera? informacje o w?a?ciwym stosowaniu preparatów, jednocze?nie niezniech?caj?ce do karmienia naturalnego.
6. Oznakowanie preparatów do pocz?tkowego ?ywienia niemowl?t musi zawiera? informacje o wy?szo?ci karmienia piersi? nad sztucznym, informacj? o konieczno?ci skonsultowania decyzji o wprowadzeniu preparatu mleko zast?pczego ze specjalist? w dziedzinie ?ywienia niemowl?cia oraz nie mo?e zawiera? wizerunków niemowl?t ani ?adnych wizerunków lub tekstów idealizuj?cych karmienie sztuczne.
7. Okre?lone s? wymagania dotycz?ce materia?ów informacyjnych i edukacyjnych kierowanych do matek niemowl?t i ma?ych dzieci. Nie mog? one zawiera? nazw preparatów do pocz?tkowego ?ywienia niemowl?t, a jedynie nazw? podmiotu dzia?aj?cego na rynku spo?ywczym. Mo?e si? wi?c w nich znale?? nazwa producenta, ale nie produktu. Materia?y te musz? podkre?la? korzy?ci p?yn?ce z karmienia naturalnego oraz informowa? o skutkach wprowadzenia preparatów mleko zast?pczych do diety niemowl?cia. Nie mog? zawiera? wizerunków i opisów idealizuj?cych karmienie sztuczne.
Podsumowuj?c, polskie prawo wdra?a tylko niektóre zapisy Kodeksu i dotycz? one g?ównie preparatów do pocz?tkowego ?ywienia niemowl?t. Wszystkie pozosta?e zapisy pozostaj? kwesti? etyki i niestety nie s? realizowane.
opracowa?a Ma?gorzata Jackowska
?ród?a
http://www.mz.gov.pl/__data/assets/pdf_file/0016/24811/Miedzynarodowy-Kodeks-Marketingu-Produktow-Zastepujacych-Mleko-Kobiece.pdf
http://ibfan.org/code-monitoring
http://www.ibfan-icdc.org/
http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA67/A67_15-en.pdf
Gabrielle Palmer „Polityka karmienia piersi?” (2011) wyd. Mamania
WHO & UNICEF 2003: Feeding and nutrition of infants and young children. Guidelines for the WHO European region, with emphasis on the former Soviet countries. WHO regional publications. European series; no 87, 2003
Mikiel-Kostyra (red.) 2007: ?ywienie niemowl?t i ma?ych dzieci: standard post?powania dla Unii Europejskiej
La Leche League International 2012: The womanly art of breastfeeding. Printer & Martin, Londyn 2012
http://www.kobiety.med.pl/cnol/index.php?option=com_content&view=article&id=153&Itemid=51&lang=pl
http://www.mz.gov.pl/zdrowie-i-profilaktyka/zdrowie-matki-i-dziecka/karmienie-piersia/komunikat/komunikat-w-zakresie-karmienia-piersia-jako-wzorcowego-sposobu-zywienia-niemowlat-oraz-preparatow-zastepujacych-mleko-kobiece-sztucznych-mieszanek
Bernatowicz-?ojko U, Weso?owska A., 2012: Udzia? pokarmu kobiecego w ?ywieniu dzieci do drugiego roku ?ycia w Polsce na przyk?adzie województwa kujawsko-pomorskiego. Standardy Medyczne 2012; 2: s. 27-34
Projekt realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG
