Wiedza o porodzie Karmienie piersi? - skuteczne antidotum na negatywne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Karmienie piersi? - skuteczne antidotum na negatywne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Rozwój cywilizacji niew?tpliwie przyczyni? si? do zdecydowanej poprawy warunków i d?ugo?ci ?ycia wspó?czesnego cz?owieka. Zaczynamy jednak odczuwa? równie? negatywne skutki tego post?pu. Narastaj?ce zanieczyszczenie ?rodowiska naturalnego, stosowanie wysoko przetworzonej ?ywno?ci, nadu?ywanie chemicznych ?rodków do jej konserwacji i ulepszania, a tak?e ograniczenie aktywno?ci fizycznej naszej populacji, to tylko niektóre z przyczyn wzrostu zapadalno?ci na tzw. choroby cywilizacyjne, które staj? si? plag? nowoczesnych spo?ecze?stw. Do tych schorze? zalicza si? m.in. choroby uk?adu sercowo-naczyniowego (nadci?nienie, mia?d?yca wraz z ich konsekwencjami), nowotwory, zaburzenia metaboliczne, w tym cukrzyca, osteoporoza, a tak?e depresja. Wiele z nich jest nast?pstwem nadwagi i oty?o?ci, które dotykaj?, tak?e w naszym kraju, coraz m?odsze grupy wiekowe, w tym, niezale?nie od p?ci, równie? dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Sposób ?ywienia cz?owieka odgrywa znacz?c? rol? w rozwoju tych chorób. Ilo?? po?ywienia, jak? zjada przeci?tnie mieszkaniec uprzemys?owionych krajów ?wiata, do których zalicza si? te? Polska, cz?sto przekracza rzeczywiste zapotrzebowanie danej osoby. Coraz wi?cej kobiet w tych krajach wkracza w okres ci??y ju? z nadwag? czy oty?o?ci?. Z drugiej strony, wzrastaj?ce rozwarstwienie spo?ecze?stwa sprawia, ?e nawet w pa?stwach rozwini?tych, takich jak nasze, wzrasta odsetek ludzi niedo?ywionych. W?ród nich s? te? kobiety w wieku prokreacyjnym.
Zarówno nadmiar spo?ywanego pokarmu, jak te? jego niedobór, szczególnie je?li dotycz? pocz?tkowego etapu rozwoju cz?owieka, nios? za sob? liczne, powa?ne i nieodwracalne konsekwencje. Stan taki prowadzi m.in. do nieprawid?owego programowania metabolicznego ustroju. Tzw. „krytyczne okresy” dla kszta?towania si? procesów przemiany materii intensywnie wzrastaj?cego m?odego organizmu to pierwsze 1000 dni, pocz?wszy od zap?odnienia do uko?czenia drugiego roku ?ycia. Ju? na tym etapie mo?e dochodzi? do zaburze? w regulacji g?odu i syto?ci, co w konsekwencji doprowadzi do nadmiernego ?aknienia u dzieci i ich przekarmiania od pierwszych tygodni po narodzinach. Negatywne skutki zdrowotne pojawi? si? w dalszych okresach ?ycia.
Od wielu lat naukowcy poszukuj? metod zapobiegania tym problemom. Zwraca si? uwag? na prowadzenie tzw. zdrowego stylu ?ycia, w którym wa?n? rol? odgrywa prawid?owe ?ywienie cz?owieka na wszystkich etapach rozwoju, z ukierunkowaniem na naturalne sk?adniki pokarmowe.
W obliczu cywilizacyjnych zagro?e? dla zdrowia cz?owieka, karmienie piersi? okazuje si? sprawdzon? i skuteczn? broni?. To w ludzkim mleku znajduje si? wiele substancji reguluj?cych potrzeby ?ywieniowe i metabolizm karmionego nim dziecka (np.leptyna, grelina, rezystyna, obestatyna, adiponektyna, insulinopodobny czynnik wzrostu). Co wi?cej, zawarto?? sk?adników od?ywczych (w szczególno?ci bia?ka i t?uszczu) w mleku danej matki uzale?niona jest od aktualnych potrzeb ss?cego j? dziecka. Taka reakcja organizmu matki optymalizuje dowóz pokarmu do jej potomstwa, zapobiegaj?c zarówno niedo?ywieniu, jak te? przekarmieniu. Zawarto?? obecnych w pokarmie kobiecym sk?adników biologicznie aktywnych, w tym ?ywych komórek uk?adu bia?okrwinkowego, równie? regulowana jest stanem zdrowia dziecka (wzrasta w przypadku infekcji i wraca do poprzedniego stanu po jego wyzdrowieniu). Co istotne, ani te komórki, ani immunoglobuliny zawarte w mleku nie ulegaj? zniszczeniu ani dezaktywacji w ?o??dku oseska. W aktywnym stanie trafiaj? do jego jelit, a nast?pnie do krwiobiegu, gdzie aktywnie wspieraj? jego niedojrza?y jeszcze uk?ad odporno?ciowy.
Badania ostatnich lat wskazuj? równie? na obecno?? poka?nej ilo?ci komórek macierzystych w mleku kobiecym (od 10 tys. do 1,3 mln/ml). W warunkach laboratoryjnych wykazano, ?e s? one bardzo plastyczne i mog? przekszta?ca? si? w laktocyty produkuj?ce mleko, jak równie? w komórki trzech warstw zarodkowych (neurony, glej, hepatocyty, produkuj?ce insulin? kom. trzustkowe, mi??nia sercowego, osteoblasty, adipocyty i inne). Posiadaj? one te? zdolno?? migracji i integracji funkcjonalnej do narz?dów, w których mog? zapewni? korzy?ci rozwojowe potomstwu karmionemu piersi?. Na modelu zwierz?cym wykazano, ?e nowe komórki powsta?e z komórek macierzystych pochodz?cych z mleka obserwowano u badanych osesków nawet po osi?gni?ciu przez nie okresu doros?o?ci .
W literaturze naukowej znajdujemy coraz wi?cej dowodów na skuteczno?? mleka kobiecego w zapobieganiu wielu chorobom, zarówno u ?ywionego nim dziecka, jak te? u matki karmi?cej. Potwierdza to równie? opublikowana w roku 2014 metaanaliza 25 bada? (z lat 1997-2014, w tym 12 prac europejskich, obejmuj?ca ponad 200 tys. badanych) nad oty?o?ci?. Wykazano w niej protekcyjny efekt karmienia piersi? w zapobieganiu oty?o?ci w wieku dzieci?cym, wzrastaj?cy w badaniach, w których wyszczególniano dodatkowo wy??czne karmienie piersi? od mieszanego (mleko matki+ sztuczne). Ponadto wykazano, ?e przed?u?one karmienie piersi? (? 7 m-cy) jest bezpo?rednio zwi?zane z istotnym statystycznie zmniejszeniem ryzyka oty?o?ci, w stosunku do krótkiego karmienia (? 3 m-cy), które takiej ochrony nie daje.
Potwierdzenie korzystnego wp?ywu karmienia piersi? na rozwój intelektualny dzieci znajdujemy te? w opublikowanych w 2011 r. polskich badaniach przeprowadzonych na Uniwersytecie Jagiello?skim w Krakowie. Jest to ró?nica kilku punktów IQ na korzy?? dzieci karmionych mlekiem kobiecym. W zwi?zku z tym maj? one wi?ksze szanse na uzyskanie lepszego wykszta?cenia, a w konsekwencji wy?szych zarobków i statusu spo?ecznego. Do tego dochodz? jeszcze korzy?ci w sferze emocjonalnej i psychologicznej, wynikaj?ce z kszta?towania jego silnej, pozytywnej wi?zi z najbli?szymi na wczesnym etapie rozwoju, czemu sprzyja karmienie naturalne.
Z kolei, w odniesieniu do publikowanych wcze?niej wyników bada? potwierdzaj?cych protekcyjne dzia?anie karmienia piersi? w takich schorzeniach u kobiet jak choroby uk?adu sercowo-naczyniowego, cukrzyca typu II, nadci?nienie, osteoporoza (po okresie menopauzy) oraz niektóre choroby nowotworowe, wa?ne miejsce zajmuje znowelizowany w 2014r. “Europejski Kodeks Walki z Rakiem”. To dokument zaakceptowany przez Uni? Europejsk?, w którym karmienie piersi? uznano za skuteczn? metod? profilaktyki w raku piersi. Podobnie zreszt? jak w zapobieganiu osteoporozy czy nadci?nieniu u kobiet, skuteczno?? tej metody zale?y wprost proporcjonalnie od d?ugo?ci okresu laktacji.
Jak si? okazuje d?ugi okres naturalnego karmienia dziecka, tj. ponad rok, przy stopniowym rozszerzaniu diety niemowl?cia po szóstym miesi?cu, to tak?e nadal bardzo efektywny i korzystny sposób ?ywienia. Badania sk?adu mleka kobiet karmi?cych ponad rok, prowadzone przez zespó? Banku Mleka Kobiecego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Toruniu wykaza?y, ?e pokarm ten jest nadal bardzo warto?ciowy. Ilo?? zawartego w nim bia?ka i t?uszczu jest zbli?ona do sk?adu mleka wytwarzanego przez matki wcze?niaków, które w mniejszej obj?to?ci otrzymuj? znacznie wi?cej tych cennych sk?adników, ni? dzieci rodzone o czasie.
Argumentów przemawiaj?cych za karmieniem piersi?, równie? tym d?u?szym ni? kilka miesi?cy, jest coraz wi?cej. Jest to niew?tpliwie dobrze sprawdzona (przez tysi?clecia!), wzorcowa metoda ?ywienia niemowl?t i ma?ych dzieci, któr? nale?y upowszechnia?.
Zdecydowana wi?kszo?? (ponad 98%) kobiet w naszym kraju po porodzie rozpoczyna karmienie dziecka swoim mlekiem. Niestety ponad po?owa z nich rezygnuje z tego sposobu ?ywienia ju? miesi?c pó?niej. Najcz??ciej wydarza si? to z powodu braku dost?pu do profesjonalnego, przyst?pnego finansowo poradnictwa laktacyjnego. U cz??? kobiet jest to równie? zwi?zane z niedostatkiem wiedzy i ?wiadomo?ci w tym zakresie. Równie? personel medyczny sprawuj?cy opiek? nad matk? i dzieckiem czasem zbyt pochopnie zaleca dokarmianie sztuczn? mieszank?, bez wsparcia laktacyjnego, a nawet zach?ca matki do rezygnacji z karmienia piersi?.
Spójrzmy na mleko kobiece jako na ?ywno?? funkcjonaln?, czyli nie tylko po?ywienie, ale te? substancj? pozytywnie oddzia?uj?c? zarówno na organizm kobiety, jak i jej potomstwa.Karmienie piersi? rozpatrujmy w kategoriach wa?nej kwestii zdrowia publicznego, a nie tylko dowolnego wyboru stylu ?ycia. Mo?e wtedy nasze decyzje w tej kwestii b?d? bardziej wywa?one.
Lek. Urszula Bernatowicz-?ojko, specjalista neonatolog, konsultant laktacyjny IBCLC
Projekt realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG
