Opieka nad kobiet? w czasie porodu normalnego

Jesteś tutaj: Home

Wiedza o porodzie

�

Znajd? nas na:

Opieka nad kobiet? w czasie porodu normalnego

Normalny por�d zaczyna si? w spos�b spontaniczny; niskie ryzyko wyst?puje na pocz?tku i utrzymuje si? do ko?ca porodu. Dziecko rodzi si? spontanicznie w u?o?eniu g?�wkowym, pomi?dzy 37. a 42. tygodniem ci??y. Po porodzie matka i dziecko s? w dobrym stanie zdrowia.
Raport grupy roboczej ?wiatowej Organizacji Zdrowia, 1997 r. (fragmenty)
Pe?en tekst niniejszego raportu, w j?zyku angielskim i francuskim, jest dost?pny na stronie ?wiatowej Organizacji Zdrowia.

Autorzy niniejszego raportu nie zamierzaj? wyznacza? konkretnego miejsca, w kt�rym powinien odbywa? si? por�d, poniewa? bior? pod uwag? fakt, ?e istnieje szeroki zakres odpowiednich miejsc - od domu a? po specjalistyczne o?rodki - w zale?no?ci od dost?pu i potrzeb. Celem raportu jest okre?lenie tego, co stanowi dobr? opiek? przy normalnym porodzie, bez wzgl?du na to, gdzie ma on miejsce.

1.4 Definicja normalnego porodu

Aby zdefiniowa? por�d normalny nale?y wzi?? pod uwag? dwa czynniki: stopie? zagro?enia ci??y oraz przebieg porodu. Jak ju? zauwa?ono, przewidywany stopie? zagro?enia nie sprawdza si? w 100% - kobieta, kt�rej ci??a wykazuje na pocz?tku niskie ryzyko, mo?e mie? ostatecznie por�d z komplikacjami. Z drugiej strony, u wielu kobiet w ci??y o wysokim ryzyku, por�d przebiega bez powik?a?. Ten raport odnosi si? przede wszystkim do licznej grupy ci?? o niskim stopniu zagro?enia.

Normalny por�d zaczyna si? w spos�b spontaniczny; niskie ryzyko wyst?puje na pocz?tku i utrzymuje si? do ko?ca porodu. Dziecko rodzi si? spontanicznie w u?o?eniu g?�wkowym, pomi?dzy 37. a 42. tygodniem ci??y. Po porodzie matka i dziecko s? w dobrym stanie zdrowia.

Poniewa? por�d u wielu kobiet z ci??? wysokiego ryzyka przebiega w spos�b normalny, niekt�re zalecenia zawarte w tym raporcie dotycz? tak?e opieki nad tymi kobietami.

Ile porod�w mo?na uzna? za normalne stosuj?c powy?sz? definicj??

Zale?e? to b?dzie w du?ym stopniu od regionalnej i lokalnej oceny ryzyka oraz odsetka skierowa? do opieki specjalistycznej. Badania nad "alternatywn? opiek? po?o?nicz?" w krajach rozwini?tych wykazuj?, ?e ?redni odsetek skierowa? podczas porodu do specjalistycznych plac�wek wynosi 20%, podczas gdy taka sama liczba kobiet zosta?a skierowana do opieki specjalistycznej ju? podczas ci??y. Odsetek skierowa? jest du?o ni?szy w?r�d wielor�dek ni? w?r�d pierwiastek (MacVicar et al. 1993, Hundley et al. 1994, Waldenstr�m et al. 1996). W omawianych badaniach stopie? ryzyka oceniany jest zwykle bardzo skrupulatnie, co oznacza, ?e skierowanie otrzymuje wiele kobiet, u kt�rych por�d b?dzie mia? ostatecznie normalny przebieg. W innych miejscach liczba skierowa? mo?e by? ni?sza. Stwierdzono, ?e w Kenii 84.8% porod�w przebiega bez powik?a? (Mati et al. 1983). Og�lnie, mo?na uzna?, ?e u 70 - 80% wszystkich kobiet ci??arnych na pocz?tku porodu wyst?puje niski stopie? zagro?enia.

1.5 Cel opieki przy normalnym porodzie i zadania osoby sprawuj?cej opiek?

Celem opieki jest zapewnienie dobrego stanu zdrowia matki i dziecka, przy jak najmniejszym u?yciu interwencji, spe?niaj?cej wymogi bezpiecze?stwa.

Z tego podej?cia wyp?ywa wniosek, ?e: Zak?�cenie naturalnego przebiegu normalnego porodu jest mo?liwe tylko w uzasadnionych przypadkach. Osoba sprawuj?ca opiek? spe?nia cztery podstawowe rodzaje zada?:

wspiera kobiet?, jej partnera i rodzin? podczas porodu, w momencie rodzenia dziecka i po porodzie.
obserwuje rodz?c? kobiet?, monitoruje stan p?odu oraz stan noworodka po urodzeniu, ocenia czynniki ryzyka, wcze?nie wykrywa problemy.
w razie konieczno?ci wykonuje pomniejsze interwencje, takie jak przebicie p?cherza p?odowego i naci?cie krocza oraz opiekuje si? noworodkiem po porodzie.
kieruje kobiet? na wy?szy stopie? opieki, je?li ujawni? si? czynniki ryzyka lub pojawi? si? komplikacje uzasadniaj?ce takie skierowanie.

Powy?szy opis zak?ada, ?e skierowanie na wy?szy stopie? opieki jest ?atwe do zrealizowania. Poniewa? w wielu krajach sytuacja wygl?da inaczej, konieczne s? specjalne przepisy, kt�re pozwalaj? pracownikom podstawowej opieki medycznej przeprowadza? czynno?ci niezb?dne dla ratowania ?ycia. Poci?ga to za sob? konieczno?? zapewnienia dodatkowych szkole? i dostosowania prawodawstwa, kt�re pomaga?oby pracownikom plac�wek medycznych w realizacji tych zada?. Wymaga to tak?e od pracownik�w porozumienia co do zakresu ich obowi?zk�w (Kwast 1992, Fathalla 1992).

1.6 Osoby sprawuj?ce opiek? przy normalnym porodzie

Osoba przyjmuj?ca por�d powinna by? w stanie wype?nia? zadania sformu?owane powy?ej. Osoba ta powinna przej?? odpowiednie szkolenia i dysponowa? szeregiem umiej?tno?ci po?o?niczych odpowiadaj?cych przyj?temu poziomowi us?ug.

Posiadane kwalifikacje powinny pozwoli? osobie sprawuj?cej opiek? co najmniej na: ocen? czynnik�w ryzyka, rozpoznanie pocz?tku powik?a?, obserwacj? matki oraz monitorowanie stanu p?odu i ocen? stanu noworodka po porodzie.

Osoba przyjmuj?ca por�d musi umie? przeprowadza? konieczne podstawowe interwencje oraz opiekowa? si? noworodkiem po porodzie. Osoba ta powinna by? w stanie skierowa? kobiet? lub dziecko na wy?szy poziom opieki, je?li pojawi? si? komplikacje wymagaj?ce interwencji, kt�re wykraczaj? poza jej kompetencje. Poza tym, co jest r�wnie wa?ne, osoba przyjmuj?ca por�d powinna charakteryzowa? si? cierpliwo?ci? i empati?, koniecznymi dla udzielania wsparcia kobiecie i jej rodzinie.

Je?li to mo?liwe, osoba sprawuj?ca opiek? powinna stara? si? o zachowanie ci?g?o?ci opieki podczas ci??y, porodu i w okresie po porodzie, je?li nie osobi?cie, to poprzez w?a?ciwe zorganizowanie opieki.

Zadania te mog? wype?nia? przedstawiciele nast?puj?cych zawod�w:

Lekarz ginekolog-po?o?nik: przedstawiciele tego zawodu z pewno?ci? potrafi? sprosta? technicznym aspektom r�?norodnych zada? zwi?zanych z opiek?. Nale?y mie? nadziej?, ?e charakteryzuje ich tak?e konieczna empatia wobec pacjentek. Po?o?nicy na og�? musz? po?wi?ca? uwag? kobietom w ci??y o wysokim ryzyku oraz leczeniu powa?nych powik?a?. Zwykle s? odpowiedzialni za po?o?nicze zabiegi chirurgiczne. Ze wzgl?du na wykszta?cenie i podej?cie zawodowe, mog? cz??ciej ni? po?o?ne sk?ania? si? `ku` interwencji, cz?sto rzeczywi?cie zmuszeni do tego przez okoliczno?ci. W wielu krajach, zw?aszcza rozwijaj?cych si?, liczba po?o?nik�w jest ograniczona, a ich rozmieszczenie - nieproporcjonalne, gdy? wi?kszo?? z nich pracuje w du?ych miastach. Obowi?zki po?o?nik�w zwi?zane z zajmowaniem si? powa?niejszymi komplikacjami prawdopodobnie nie pozostawiaj? im wiele czasu na udzielanie pomocy i wsparcia kobietom i ich rodzinom podczas normalnego porodu.
Po?o?na: mi?dzynarodowa definicja po?o?nej, wed?ug WHO, ICM (Mi?dzynarodowej Konfederacji Po?o?nych) i FIGO (Mi?dzynarodowej Federacji Ginekolog�w i Po?o?nik�w) jest do?? prosta: je?eli dany program kszta?cenia jest uznany przez rz?d, kt�ry przyznaje po?o?nej licencj? na wykonywanie zawodu, osoba ta jest po?o?n? (Peters 1995). Na og�? osoba ta jest kompetentnym opiekunem po?o?niczym, wyszkolonym zw?aszcza w zakresie opieki nad normalnym porodem. Jednak?e istniej? znaczne r�?nice mi?dzy krajami, je?li chodzi o szkolenie i zadania po?o?nych. W wielu krajach uprzemys?owionych po?o?ne wykonuj? sw�j zaw�d w szpitalach pod nadzorem lekarzy po?o?nik�w. Oznacza to zwykle, ?e opieka nad normalnym porodem stanowi cz??? opieki ?wiadczonej przez ca?y oddzia? po?o?niczy, i w zwi?zku z tym podlega tym samym przepisom i ustaleniom - z niewielkim rozr�?nieniem pomi?dzy ci??ami o wysokim i niskim ryzyku.

Efektem wprowadzenia Mi?dzynarodowej Definicji Po?o?nej jest uznanie istnienia r�?nych program�w kszta?cenia po?o?nych. Obejmuje to tak?e mo?liwo?? odbycia szkolenia dla po?o?nych bez wcze?niejszego uzyskania kwalifikacji piel?gniarskich, na kursie dost?pnym bezpo?rednio dla wszystkich ch?tnych. Taka forma kszta?cenia funkcjonuje w wielu krajach i cieszy si? obecnie rosn?c? popularno?ci? zar�wno w?r�d rz?d�w jak i przysz?ych po?o?nych (Radford i Thompson 1987). Bezpo?redni dost?p do programu kszta?cenia po?o?nych, kt�ry obejmuje szkolenia w zakresie po?o?nictwa i pokrewnych temat�w, takich jak pediatria, planowanie rodziny, epidemiologia itd., zosta? uznany za wydajny i ukierunkowany na potrzeby rodz?cych kobiet i ich nowo narodzonych dzieci. Od oferowanego przez rz?d sposobu przygotowania do wykonywania zawodu wa?niejsza jest jednak kompetencja po?o?nych i ich umiej?tno?? zdecydowanego i niezale?nego dzia?ania. Dlatego konieczne jest stworzenie warunk�w, aby ka?dy program kszta?cenia po?o?nych chroni? i promowa? ich zdolno?? do prowadzenia wi?kszo?ci porod�w i rozpoznawania ryzyka oraz, w razie potrzeby, kierowania tak?e porodem z powik?aniami (Kwast 1995b, Peters 1995, Treffers 1995). W wielu krajach rozwijaj?cych si? po?o?ne wykonuj? zaw�d w lokalnych o?rodkach zdrowia lub w szpitalach, cz?sto pod niewielkim nadzorem lub bez nadzoru. Obecnie w kilku krajach w r�?nych cz??ciach ?wiata podejmowane s? dzia?ania zmierzaj?ce do wypromowania zwi?kszenia kompetencji po?o?nych, kt�re obj??yby tak?e umiej?tno?? ratowania ?ycia.

Z powy?szego sprawozdania wynika, ?e w przypadku normalnej ci??y i porodu, z uwzgl?dnieniem oceny ryzyka i rozpoznania powik?a?, opieka po?o?nej jest najbardziej odpowiednia i efektywna w stosunku do poniesionych koszt�w finansowych.

Oto niekt�re zalecenia przyj?te przez Zgromadzenie Og�lne XIII ?wiatowego Kongresu FIGO (Mi?dzynarodowa Federacja Ginekolog�w i Po?o?nik�w) w Singapurze w 1991 roku (FIGO 1992):

Aby umo?liwi? najbardziej potrzebuj?cym kobietom lepszy dost?p do us?ug po?o?niczych, powinny by? one wykonywane w plac�wce o najni?szym poziomie referencyjno?ci, zapewniaj?cym jednocze?nie wykonanie tej us?ugi oraz bezpiecze?stwo.
Aby wykorzysta? w spos�b jak najbardziej wydajny zasoby ludzkie, ka?dy element opieki po?o?niczej powinien by? wykonywany przez osob? o najni?szych kwalifikacjach, zapewniaj?cych jednocze?nie wykonanie tej us?ugi w spos�b bezpieczny i skuteczny.
W wielu krajach konieczne jest dotowanie pracy po?o?nych i asystuj?cych po?o?nych-piel?gniarek zatrudnionych w ma?ych o?rodkach zdrowia, po to by zapewni? skuteczne ?wiadczenie opieki po?o?niczej, kt�ra nie tylko zaspokaja?aby potrzeby danej spo?eczno?ci, ale tak?e j? anga?owa?a.

Powy?sze zalecenia wskazuj? na po?o?n? jako podstawowego pracownika ?wiadcz?cego opiek? zdrowotn? w zakresie po?o?nictwa w ma?ych o?rodkach zdrowia, w wioskach i w domach, a by? mo?e tak?e w szpitalach (WHO 1994). Po?o?na jest najodpowiedniejsz? osob? do ?wiadczenia podstawowej opieki zdrowotnej przy normalnym porodzie. Pomimo to w wielu krajach rozwini?tych i rozwijaj?cych si?, po?o?ne nie uczestnicz? w opiece nad rodz?c? lub pracuj? w du?ych szpitalach, gdzie pe?ni? funkcj? asystentek lekarzy-po?o?nik�w.

W 1992 roku w Wielkiej Brytanii opublikowano raport Komisji Zdrowia Izby Gmin na temat us?ug po?o?niczych. Znalaz?o si? w nim m.in. zalecenie, aby po?o?ne wzi??y na siebie cz??? przypadk�w i w pe?ni odpowiada?y za kobiety znajduj?ce si? pod ich opiek?. Po?o?nym powinno si? r�wnie? umo?liwi? zak?adanie i prowadzenie niezale?nej praktyki zawodowej w szpitalach i poza nimi (House of Commons 1992). Kolejny raport Grupy Ekspert�w ds. Opieki Po?o?niczej pt."Changing Childbirth" (Department of Health 1992) zawiera? por�wnywalne zalecenia. Dokumenty te stanowi? pierwszy krok w kierunku zwi?kszenia niezale?no?ci zawodowej po?o?nych w Wielkiej Brytanii. W kilku krajach europejskich po?o?ne w pe?ni odpowiadaj? za opiek? nad normaln? ci??? i porodem, zar�wno w domu jak i w szpitalu. Ale w wielu innych krajach europejskich i w Stanach Zjednoczonych prawie wszystkie po?o?ne (je?li w og�le pracuj?) wykonuj? zaw�d w szpitalu pod nadzorem lekarza po?o?nika.

W wielu krajach rozwijaj?cych si? po?o?na jest uwa?ana za kluczow? osob? ?wiadcz?c? opiek? po?o?nicz? (Mati 1994, Chintu and Susu 1994). W innych natomiast brakuje po?o?nych, zw?aszcza w Ameryce ?aci?skiej, gdzie zamkni?to szko?y dla po?o?nych, zak?adaj?c, ?e ich zadania wype?ni? lekarze. W niekt�rych krajach spada liczba po?o?nych, a te pracuj?ce zatrudniane s? nieproporcjonalnie na terenie kraju. Wi?kszo?? pracuje w miejskich szpitalach, a nie na obszarach wiejskich, gdzie mieszka 80% ludno?ci, a wi?c tam, gdzie pojawia si? najwi?cej problem�w (Kwast and Bentley 1991, Kwast 1995b). Powinno si? szkoli? wi?cej po?o?nych i pomy?le? nad tak? lokalizacj? szk�? dla po?o?nych, by u?atwia?a do nich dost?p mieszka?com obszar�w wiejskich, kt�rzy wtedy prawdopodobnie pozostan? w spo?eczno?ci, z kt�rej pochodz?. System kszta?cenia powinien pozwoli? po?o?nym na zaspokajanie potrzeb spo?eczno?ci, kt�rej b?d? s?u?y?. Po?o?ne powinny umie? okre?la? powik?ania, wymagaj?ce skierowania do opieki specjalistycznej, a je?li skierowanie na wy?szy poziom opieki jest utrudnione, powinny m�c przeprowadza? interwencje niezb?dne dla ratowania ?ycia.

Bibliografia:

Chintu MK, Susu B. Role of the midwife in maternal health care. In: Nasah BT, Mati JKG, Kasonde JM (eds). Contemporary issues in maternal health care in Africa. Luxembourg, Harwood Academic Publishers 1994.
Department of Health. Changing Childbirth Report of the Expert Maternity Group, HMSO, London, 1993. Fathalla MF. FIGO Workshop Conclusion. Int J Gynecol Obstet 1992; 38(Suppl):S75-S77.
FIGO. Recommendations accepted by the General Assembly at the XIII World Congress of Gynecology and Obstetrics. Int J Gynecol Obstet 1992; 38(Suppl):S79-S80.
House of Commons. Session 91-92. Health Committee 2nd Report. Maternity Services.Vol 1. HMSO, London, 1992. (Chair: Mr. Nicholas Winterton).
Hundley VA, Cruickshank FM, Lang GD, Glazener CMA, Milne JM, Turner M, Blyth D, Mollison J, Donaldson C. Midwife managed delivery unit: a randomised controlled comparison with consultant care. Br Med J 1994; 309:1400-1404.
Kwast BE, Bentley J. Introducing confident midwives: Midwifery education - Action for safe motherhood. Midwifery 1991; 7:8-19.
Kwast BE. Midwives: key rural health workers in maternity care. Int J Gynaecol Obstet 1992; 38(Suppl):S9-S15.
Kwast BE. Building a community-based maternity program. Int J Gynecol Obstet 1995a; 48(Suppl):S67-S82.
Kwast BE. Maternity care in developing countries. In: Health matters. Public health in North-South perspective. Van der Velden K et al (eds). Houten, Bohn Stafleu Van Loghum 1995b.
MacVicar J, Dobbie G, Owen-Johnstone L, Jagger C, Hopkins M, Kennedy J. Simulated home delivery in hospital: a randomised controlled trial. Br J Obstet Gynaecol 1993; 100:316-323.
Mati JKG, Aggarwal VP, Sanghvi HCG, Lucas S, Corkhill R. The Nairobi birth survey III. Labour and delivery. J Obst Gyn East Cent Afr 1983; 2:47-56.
Mati JKG. Human resources development and training. In: Nasah BT, Mati JKG, Kasonde JM. Contemporary issues in maternal health care in Africa. Luxembourg, Harwood Academic Publishers 1994.
Peters MH. Midwives and the achievement of safer motherhood. Int J Gynecol Obstet 1995; 50(Suppl.2):S89-S92.
Radford N and Thompson A. A Pathway to Practice: Direct Entry Midwifery.Department of Health and Social Services. HMSO. 1987.
Treffers PE. Obstetric care in developed countries: the case of the Netherlands. In: Health matters. Public health in North-South perspective. Van der Velden K et al (eds). Houten, Bohn Stafleu Van Loghum 1995.
Waldenstr�m U, Nilsson CA, Winbladh B. The Stockholm birth center trial. Maternal and infant outcome. Brit J Obstet Gynae 1996 (in press).
World Health Organization. Clean delivery for the prevention of tetanus and sepsis: Strengthening of country-wide programmes. Unpublished document CHD/MSM/94.1. Geneva, World Health Organization 1994a.
World Health Organization. Maternal Health and Safe Motherhood Programme. World Health Organization partograph in management of labour. Lancet 1994b; 343:1399-1404.
World Health Organization. Mother-Baby Package: Implementing safe motherhood in countries. Unpublished document FHE/MSM/94.11. Geneva, World Health Organization 1994c.

Projekt zrealizowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej (Środki Przejściowe 2004 i 2005) oraz przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.

Nota Prawna