Dr Sarah J. Buckley
Rodzi? w ekstazie to zamys? naszego cia?a i nasze prawo. Matka Natura w swej m?dro?ci wyposa?y?a kobiet? w hormony porodowe, które wynosz? j? poza (ec) jej normalny stan (stasis), aby, wchodz?c w macierzy?stwo, mog?a prze?y? transformacj? na ka?dym poziomie.
W trakcie niezak?óconego porodu wyj?tkowa kompozycja hormonów objawia si? w pe?ni zwi?kszaj?c bezpiecze?stwo matki i dziecka. Nauka stopniowo odkrywa co?, co jako matki wiedzia?y?my od dawna: sposób, w jaki przebiega poród ma d?ugotrwa?y wp?yw na matk? i dziecko. Poród ekstatyczny, poród, który wynosi nas poza nas same, jest darem na ca?e ?ycie.
W trakcie porodu aktywne s? cztery g?ówne grupy hormonów. S? to hormony z grupy oksytocyn - hormony mi?o?ci, endorfiny - hormony przyjemno?ci i transcendencji, adrenalina i noradrenalina (epinefryna i norepinefryna) - hormony pobudzenia oraz prolaktyna - hormon macierzy?stwa. Te grupy hormonów s? wspólne dla wszystkich ssaków, a ich ?ród?a tkwi? w g??bi naszego ssaczego mózgu, w ?ródmózgowiu.
Aby poród przebiega? optymalnie, te cz??ci mózgu musz? uzyska? pierwsze?stwo funkcjonowania przed "nowym mózgiem", czyli now? kor? mózgow?, tzw. umys?em racjonalnym. Dla zaistnienia tej zmiany pomocna jest atmosfera ciszy i prywatno?ci, przy?mione ?wiat?a, rozmowy ograniczone do minimum i nieoczekiwanie od rodz?cej racjonalnego zachowania. W takich warunkach kobieta b?dzie intuicyjnie wybiera? ruchy, d?wi?ki, sposób oddychania i pozycje, które pozwol? jej naj?atwiej urodzi? dziecko. Taka jest bowiem jej genetyczna i hormonalna strategia.
Obecnie obowi?zuj?ce praktyki po?o?nicze wp?ywaj? niekorzystnie na ten uk?ad hormonów. ?rodowisko szpitalne i stosowane rutynowo procedury utrudniaj? zaistnienie koniecznej dla naturalnego porodu zmiany w ?wiadomo?ci kobiety. Fizjologia hormonalna kobiety jest zaburzana mi?dzy innymi przez: indukowanie porodu, stosowanie ?rodków przeciwbólowych i znieczulenia, wykonywanie cesarskiego ci?cia oraz oddzielanie dziecka od matki po porodzie.
Hormony w porodzie
Oksytocyna
Prawdopodobnie najlepiej poznanym hormonem obecnym podczas porodu jest oksytocyna. Zwana jest "hormonem mi?o?ci", poniewa? wydziela si? w trakcie aktywno?ci seksualnej, w trakcie m?skiego i kobiecego orgazmu, a tak?e w czasie porodu i karmienia piersi?. Oksytocyna wyzwala uczucia mi?o?ci i altruizmu. Jak mówi Michel Odent: "Niezale?nie od tego, jakie przejawy mi?o?ci rozwa?amy, zawsze jest tam obecna oksytocyna"(1).
Oksytocyna jest produkowana w g??bi naszego mózgu, w cz??ci zwanej podwzgórzem. Przechowywana jest w tylnej cz??ci przysadki mózgowej, g?ównym gruczole dokrewnym, sk?d jest pulsacyjnie wydzielana. Jest kluczowym hormonem w prokreacji i po?redniczy w odruchach wyrzutu: nasienia w trakcie m?skiego orgazmu (oraz odpowiadaj?cego mu odruchu wch?oni?cia (introjekcji) nasienia podczas orgazmu u kobiety), odruchu wypierania p?odu w trakcie porodu ("the fetal ejection reflex", termin którym Odent okre?la silne skurcze, które wyst?puj? pod koniec niezak?óconego porodu, które pozwalaj? dziecku urodzi? si? szybko i ?atwo (2)). Po narodzinach dziecka oksytocyna odpowiada za odruch wyrzutu ?o?yska oraz odruch uwalniania pokarmu z piersi matki.
W ka?dej z tych sytuacji oksytocyna osi?ga swój najwy?szy poziom sekrecji, ale jest te? wydzielana w du?ych ilo?ciach w trakcie ca?ej ci??y, wzmagaj?c wch?anianie substancji od?ywczych, redukuj?c stres i pomagaj?c zachowa? energi? przez nasilanie senno?ci (3). Oksytocyna wywo?uje równie? rytmiczne skurcze macicy w trakcie porodu. Podczas akcji porodowej poziom oksytocyny wzrasta dzi?ki stymulacji receptorów rozci?gania w dolnej cz??ci pochwy, wraz ze zst?powaniem dziecka w dó? (4). Jej wysoki poziom utrzymuje si? po porodzie i szczytuje w trakcie narodzin ?o?yska, po czym stopniowo opada (5).
Równie? dziecko produkuje oksytocyn?, której ilo?? zwi?ksza si? w miar? post?pu porodu (6, 7). W ci?gu kilku minut po porodzie oboje - matka i dziecko s? "sk?pani" w ekstatycznym koktajlu hormonalnym. Dalsze wydzielanie oksytocyny jest wzmacniane przez kontakt "cia?o do cia?a" i kontakt wzrokowy, jak równie? dzi?ki próbom ssania podejmowanym przez noworodka (8). Odpowiedni poziom oksytocyny b?dzie równie? chroni? przed krwotokiem poporodowym przez zapewnienie odpowiednio intensywnych skurczów macicy.
Oksytocyna wyzwala odruch uwalniania pokarmu z piersi i jest wydzielana pulsacyjnie, podczas gdy dziecko ssie. W trakcie miesi?cy i lat karmienia oksytocyna nadal dzia?a podtrzymuj?c stan relaksu i dobrego od?ywienia matki. Ekspertka i badaczka oksytocyny profesor Kerstin Uvnas Moberg nazywa to "...bardzo wydajnym systemem antystresowym, który zapobiega wielu pó?niejszym chorobom" (3). W przeprowadzonych przez ni? badaniach matki, które karmi?y piersi? przez ponad siedem tygodni by?y spokojniejsze, gdy ich dzieci mia?y sze?? miesi?cy, ni? matki, które nie karmi?y piersi?.
Poza funkcj? jak? pe?ni w obszarze prokreacji, oksytocyna odgrywa rol? w sytuacjach, w których pojawia si? mi?o?? i altruizm, na przyk?ad podczas jedzenia wspólnego posi?ku (9). Badacze wi??? zaburzenia wydzielania oksytocyny ze schorzeniami takimi jak schizofrenia (10), autyzm (11), choroby uk?adu kr??enia (12), czy uzale?nienie od narkotyków (13). Sugeruj? te?, ?e oksytocyna mo?e wzmaga? antydepresyjne dzia?anie leków takich jak fluoksetyna (Bioxetin, Fluoxetin, Salipax) (14).
Beta-endorfiny
Jako naturalnie wyst?puj?ce opiaty, beta-endorfiny maj? w?a?ciwo?ci podobne do petydyny (Dolargan, Dolcontral), morfiny i heroiny i, jak zosta?o dowiedzione, oddzia?uj? na te same receptory w mózgu. Tak samo jak oksytocyna, beta-endorfiny s? wydzielane przez przysadk? mózgow? i osi?gaj? wysoki poziom w trakcie stosunku seksualnego, ci??y, porodu i karmienia piersi?.
Beta-endorfiny s? równie? hormonem stresu, wydzielanym kiedy pojawia si? przymus i ból. Dzia?aj? wtedy jako znieczulacz i, jak inne hormony stresu, blokuj? system odporno?ciowy. Ta funkcja jest istotna poniewa? uniemo?liwia systemowi immunologicznemu kobiety dzia?anie wbrew dziecku, którego materia? genetyczny jest odmienny od jej w?asnego.
Jak inne uzale?niaj?ce opiaty, beta-endorfiny wywo?uj? uczucia przyjemno?ci, euforii i zale?no?ci, a w przypadku relacji z partnerem wspó?zale?no?ci. Poziomy beta-endorfin s? wysokie w trakcie ci??y i jeszcze wzrastaj? w trakcie porodu (15). Poziomy beta-endorfin i kortykotropiny (innego hormonu stresu) podczas porodu s? porównywalne z poziomem tych hormonów u m??czyzn lekkoatletów podczas intensywnych ?wicze? na bie?ni (16). Tak wysoki poziom tych hormonów pomaga rodz?cej kobiecie przekroczy? ból i wej?? w odmienny stan ?wiadomo?ci, który charakteryzuje niezak?ócony poród.
Zale?no?? mi?dzy beta-endorfinami i innymi hormonami jest z?o?ona i niedok?adnie poznana (17). W trakcie porodu ich wysoki poziom b?dzie blokowa? wydzielanie oksytocyny. Spowolnienie skurczów jest sensowne, gdy ból lub poziom stresu s? bardzo nasilone, a zatem "...post?p porodu dostosowany jest do poziomu fizjologicznego jak i psychologicznego stresu"(18).
Beta-endorfiny u?atwiaj? równie? wydzielanie prolaktyny podczas porodu (19). Prolaktyna przygotowuje piersi matki do produkcji pokarmu. Uznaje si? j? te? za istotny hormon przygotowuj?cy p?uca dziecka i jego system termoregulacji do ?ycia poza macic? (20,21).
Beta-endorfiny s? tak?e istotne dla karmienia piersi?. Ich poziom osi?ga najwy?sz? warto?? u matki po 20 minutach (22) od rozpocz?cia karmienia, dzi?ki czemu beta-endorfiny obecne w mleku matki (23) wyzwalaj? wzajemn?, przesycon? przyjemno?ci?, zale?no?? matki i dziecka, tak istotn? dla ich dalszej relacji.
Hormony walki i ucieczki (fight-or-flight)
Adrenalina i noradrenalina (epinefryna i norepinefryna) zwane s? równie? hormonami "walki-lub-ucieczki" (fight-or flight) lub wspólnie okre?lane jako katecholaminy (KA). S? wydzielane przez gruczo? nadnerczy w odpowiedzi na stres wynikaj?cy z zagro?enia, l?ku, g?odu, zimna, ale tak?e z ekscytacji. Aktywuj? wspó?czulny uk?ad nerwowy do walki lub ucieczki.
W pierwszej fazie porodu wysoki poziom katecholamin blokuje produkcj? oksytocyny, przez co zwalnia lub wstrzymuje post?p porodu. Katecholaminy redukuj? dop?yw krwi do macicy i ?o?yska, a przez to i do dziecka. Ma to znaczenie dla ssaków rodz?cych w naturalnym ?rodowisku, gdzie pojawiaj?ce si? zagro?enie mo?e wyzwoli? reakcj? walki lub ucieczki, wstrzymuj?c poród i przekierowuj?c krew do g?ównych grup mi??ni, aby matka mog?a zbiec w bezpieczne miejsce. Wysoki poziom katecholamin u ludzi jest odpowiedzialny za przed?u?aj?cy si? poród oraz zaburzenia w t?tnie dziecka (wska?nik stresu, jaki prze?ywa dziecko) (24).
Jednak?e po niezak?ócanym interwencjami pierwszym okresie porodu, gdy nadchodzi moment pojawienia si? dziecka, te hormony odgrywaj? zupe?nie inn? rol?. Nast?puje nag?y skok poziomu katecholamin, zw?aszcza noradrenaliny, która aktywuje odruch wyparcia p?odu. Matka do?wiadcza nag?ego przyp?ywu energii, przyjmuje postaw? pionow? i jest czujna, ma sucho?? w ustach, oddycha p?ytko i mo?e mie? nieodpart? potrzeb? z?apania si? czego?. Mo?e dawa? upust swemu l?kowi, z?o?ci lub podekscytowaniu, a nap?yw katecholamin wywo?uje kilka mocnych skurczów, dzi?ki którym dziecko rodzi si? szybko i ?atwo (25).
Niekiedy wykorzystywano ten odruch gdy kobieta mia?a trudno?ci w drugim okresie porodu. Na przyk?ad pewien antropolog pracuj?cy z rdzennymi plemionami ?yj?cymi w Kanadzie odnotowa?, ?e gdy kobieta mia?a problem z urodzeniem dziecka, m?odzi ludzie z wioski zbierali si?, ?eby jej pomóc. B?d?c blisko niej nieoczekiwanie robili nag?y wrzask, a prze?ywany przez matk? szok wyzwala? odruch wyparcia p?odu i szybki poród (2).
Po porodzie poziom katecholamin w ciele matki gwa?townie opada. W tym momencie istotna jest ciep?a temperatura otoczenia. M?oda matka jest wra?liwa na temperatur? - je?li nast?pi znaczne wych?odzenie cia?a, stres wywo?any zimnem b?dzie podtrzymywa? wysoki poziom katecholamin, blokuj?c naturalne wydzielanie si? oksytocyny i przez to zwi?kszaj?c ryzyko krwotoku poporodowego (26).
Noradrenalina, jako cz??? ekstatycznego koktajlu hormonalnego, ma wp?yw na instynktowne zachowania macierzy?skie. Myszy wyhodowane i wyselekcjonowane ze wzgl?du na niski poziom noradrenaliny nie b?d? dba?y o swoje nowo narodzone m?ode, dopóki nie poda si? im zastrzyku z noradrenaliny (27).
Równie? dla dziecka poród jest ekscytuj?cym i stresuj?cym wydarzeniem, co odzwierciedla si? w wysokim poziomie katecholamin w jego organizmie. Dzi?ki temu dziecko chronione jest podczas porodu przed niedotlenieniem narz?dów i tkanek i wynikaj?c? z tego kwasic? (28). Wysoki poziom katecholamin podczas porodu gwarantuje, ?e dziecko przychodzi na ?wiat z oczyma szeroko otwartymi i jest czujne w pierwszym kontakcie z matk?. Po niezak?óconym porodzie poziom katecholamin u dziecka równie? opada gwa?townie gdy jest ukojone przez matk? w bezpo?rednim kontakcie.
Prolaktyna
Nazywana "hormonem macierzy?skim", jest g?ównym hormonem odpowiedzialnym za syntez? mleka i karmienie piersi?. Poziom prolaktyny wzrasta w trakcie ci??y, cho? wytwarzanie pokarmu jest zablokowane hormonalnie do czasu urodzenia ?o?yska. Poziom prolaktyny podczas porodu spada, ale pó?niej wzrasta gwa?townie i osi?ga najwy?szy poziom wraz z ko?cem porodu.
Prolaktyna jest hormonem poddania si? i zale?no?ci - w grupach naczelnych dominuj?cy samiec ma najni?szy poziom prolaktyny - oraz wytwarza pewien poziom niepokoju. W sytuacji karmienia piersi? te cechy pobudzaj? czujno?? matki i powoduj?, ?e przedk?ada ona potrzeby dziecka nad inne potrzeby (29).
Prolaktyna jest kojarzona z opiek? realizowan? zarówno przez matki, jak i przez ojców. Otrzyma?a nawet dodatkow? etykietk? "hormonu ojcostwa" (30). Ojcowie z wy?szym poziomem prolaktyny bardziej reaguj? na p?acz swoich dzieci (31). Badania na zwierz?tach pokazuj?, ?e wydzielanie prolaktyny wzmaga si? przez noszenie m?odych (32).
Dziecko równie? produkuje prolaktyn? w trakcie ci??y. Jej wysoki poziom odkryty zosta? w p?ynie owodniowym, do którego jest wydzielana przez b?ony p?odowe, a tak?e przez ?luzówk? matczynej macicy (33). Prolaktyna jest równie? wydzielana do pokarmu, przynajmniej u szczurów (34). Wed?ug jednego z badaczy "...istniej? dane wskazuj?ce na to, ?e prolaktyna odgrywa wa?n? rol? w rozwoju i dojrzewaniu system neuro-hormonalnego p?odu" (35).
Poród bez zak?óce?
Niezak?ócony poród jest wyj?tkowo rzadki w naszej kulturze, co pokazuje, jak bardzo nie doceniamy jego znaczenia. S? dwa czynniki, które zaburzaj? poród u wszystkich ssaków: bycie w nieznanym miejscu i obecno?? obserwatora. Fundamentalne dla porodu zdaje si? wi?c by? poczucie bezpiecze?stwa i prywatno?ci. Mimo to ca?y system zachodniego po?o?nictwa jest zorganizowany tak, aby obserwowa? kobiety w ci??y oraz rodz?ce, zarówno przez ludzi jak i przez maszyny. Gdy poród nie post?puje g?adko, po?o?nicy odpowiadaj? na to jeszcze bardziej wzmo?onym ?ledzeniem. To doprawdy niesamowite, ?e jakakolwiek kobieta jest w stanie urodzi? dziecko w takich warunkach.
Niektórzy autorzy zauwa?aj?, ?e u kobiety rodzenie dziecka ma wiele analogii z aktem pocz?cia go: te same hormony, te same cz??ci cia?a, te same d?wi?ki, i ta sama potrzeba bezpiecze?stwa i prywatno?ci. Jak uda?oby nam si? kocha? w warunkach, w których oczekujemy, ?e kobiety b?d? rodzi? dzieci?
Kiedy rodzi?am moje czwarte dziecko, Maj? Ros?, zaaran?owa?am sytuacj?, w której czu?am si? bezpiecznie, swojsko i bez ?adnych ingerencji z zewn?trz. To by? mój naj?atwiejszy i najbardziej ekstatyczny poród: trwa? pó?torej godziny, cho? nieoczekiwanie okaza?o si?, ?e dziecko by?o u?o?one po?ladkowo. Jestem przekonana, ?e ten poród post?powa? optymalnie dzi?ki temu, ?e nikt mi nie przeszkadza?, a ja mia?am pe?n? wolno?? pod??ania za swoim instynktem.
Niezak?ócony poród jest mo?liwy w wielu miejscach, ale warunkiem jest poczucie emocjonalnego bezpiecze?stwa u rodz?cej. Znajoma, wspieraj?ca j? osoba np. po?o?na lub doula, mo?e odegra? wa?n? rol? w stworzeniu i ochronie prywatnej przestrzeni kobiety rodz?cej, zw?aszcza na porodówce szpitalnej.
Wp?yw leków i procedur
Wywo?ywanie i przyspieszanie porodu
W 2002 roku w Australii wywo?ywano poród u oko?o 26% kobiet, a u kolejnych 19% przyspieszano go przez przebicie p?cherza p?odowego lub podanie syntetycznej oksytocyny (Oxytocin, Syntocin). W USA w 2004 roku 53% kobiet mia?o podan? oksytocyn?, aby wzmocni? lub przyspieszy? skurcze (36). W Polsce a? 62% kobiet mia?o wywo?any lub przyspieszany poród oksytocyn? i/lub przebiciem b?on p?odowych (przyp.red.) (36a).
Syntetyczna oksytocyna podana w trakcie porodu nie dzia?a tak jak oksytocyna wydzielana przez kobiece cia?o. Po pierwsze, sztucznie wywo?ane skurcze ró?ni? si? od naturalnych, a te ró?nice mog? znacz?co wp?yn?? na dziecko. Na przyk?ad, gdy podana dawka syntetycznej oksytocyny jest zbyt du?a, fale skurczów mog? nast?powa? bezpo?rednio jedna po drugiej, co podnosi napi?cie spoczynkowe macicy (37).
Taka nadmierna stymulacja (hiperstymulacja) mo?e pozbawi? dziecko koniecznych zapasów krwi i tlenu i wywo?a? zaburzenia czynno?ci serca p?odu, zagro?enie dla p?odu (co prowadzi do cesarskiego ci?cia), a nawet p?kni?cia macicy (38).
Dzia?aczka na rzecz godnego porodu, Boris Haire tak opisuje wp?yw syntetycznej oksytocyny na dziecko: "To tak, jakby przytrzymywa? dziecko tu? pod powierzchni? wody - mo?e si? wynurzy?, aby z?apa? powietrza, ale nie mo?e swobodnie oddycha?" (39).
Te objawy wywo?ane s? wysokim poziomem oksytocyny we krwi, spowodowanym podaniem syntetycznej oksytocyny kobiecie rodz?cej. Theobald oszacowa?, ?e przeci?tne dawki oksytocyny stosowanej do wywo?ania lub przyspieszenia post?pu porodu sprawiaj?, ?e poziom oksytocyny u kobiety b?dzie 130 do 570 razy wy?szy ni? ten, który jej cia?o wyprodukowa?oby naturalnie (40). Bezpo?rednie pomiary tego nie potwierdzaj?, gdy? poziomy oksytocyny s? bardzo trudne do mierzenia (41). Inni badacze sugeruj?, ?e podawanie ci?g?e tego hormonu przez kroplówk? bardzo ró?ni si? od jego naturalnej pulsacyjnej sekrecji i mo?e by? odpowiedzialne za niektóre z tych problemów (42).
Po drugie, syntetyczna oksytocyna nie mo?e pokona? bariery krew - mózg, wobec czego nie mo?e by? przetransportowana z cia?a do mózgu. To oznacza, ?e nie ma w?a?ciwo?ci "hormonu mi?o?ci". Mo?e jednak interferowa? z dzia?aniem naturalnej oksytocyny. Na przyk?ad wiemy ju?, ?e kobiety, którym podano syntetyczn? oksytocyn? s? nara?one na ryzyko znacznego krwawienia po porodzie (43,44) gdy? macica w?a?ciwie traci receptory oksytocyny i przez to nie reaguje na jej naturalny szczytowy poziom wyst?puj?cy po porodzie i zapobiegaj?cy krwawieniom (45). Nie znamy natomiast jeszcze psychologicznych skutków interferencji z naturaln? oksytocyn?, któr? natura obdarzy?a wszystkie gatunki ssaków.
W przypadku dziecka, "wielu ekspertów uwa?a, ?e przez uczestnictwo w zapocz?tkowaniu swego w?asnego porodu, p?ód by? mo?e przygotowuje si? do wydzielania swego w?asnego "hormonu mi?o?ci" (29). Michel Odent z pasj? mówi o manifestuj?cych si? w naszym spo?ecze?stwie deficytach kochania siebie i innych. Szuka on korzeni tych problemów w okresie oko?oporodowym, zw?aszcza w zaburzaniu dzia?ania uk?adu oksytocyny.
Opiaty
Najcz??ciej podawanym lekiem w australijskich porodówkach jest dzi? petydyna (Dolargan, Dolcontral). W jednym ze stanów w 1998 roku podano ten lek 38 % kobiet rodz?cych (46). W USA podczas porodu tradycyjnie stosuje si? kilka leków na bazie opiatów, m.in. petydyn?, nalbufin? (Nubain), butorfanol (Stadol), alfaprodyn? (Nisentil), hydromorfin? (Dilaudid) oraz fentanyl. W Polsce ten odsetek wynosi 17%, przy jednoczesnym du?ym zró?nicowaniu tego odsetka w zale?no?ci od placówki - od kilkunastu do nawet 80% rodz?cych (przyp. red.).
Stosowanie prostych opiatów na porodówkach zmniejszy?o si? w ostatnich latach (47), jako ?e wiele kobiet wybiera znieczulenie nadtwardówkowe, które równie? mo?e zawiera? te leki (patrz poni?ej). Podobnie jak sztuczna oksytocyna, stosowanie leków opiatowych b?dzie ogranicza?o naturaln? produkcj? hormonów kobiety (48), co mo?e by? pomocne, gdy ich poziom jest zbyt wysoki i blokuj?cy poród. Jednak?e wykazano, ?e stosowanie petydyny spowalnia poród, zw?aszcza przy stosowaniu wi?kszych dawek (49). Potwierdza to znane ju? zjawisko redukowania oksytocyny przez naturalne opiaty.
Musimy ponownie zapyta?: jakie s? dla dziecka i matki psychologiczne skutki porodu bez osi?gni?cia szczytowych poziomów hormonów przyjemno?ci i wspó?zale?no?ci? Niektórzy badacze s? przekonani, ?e endorfiny s? swoist? nagrod? za wype?nianie funkcji prokreacyjnych takich jak wspó??ycie seksualne i rodzenie (50). Innymi s?owy dawka endorfin sprawia, ?e wci?? chce nam si? uprawia? seks i rodzi? dzieci. W tym kontek?cie ciekawym spostrze?eniem jest, ?e wi?kszo?? krajów, które przyj??y zachodni model po?o?nictwa, przedk?adaj?cy leki i interwencje medyczne ponad przyjemno?? i naturalny proces fizjologiczny, do?wiadcza gwa?townie zmniejszaj?cych si? statystyk urodzin w ostatnich latach.
Bardzo niepokoj?ce s? wyniki bada?, w których sprawdzano dane dotycz?ce porodów 200 osób uzale?nionych od opiatów, które urodzi?y si? w Sztokholmie w latach 1945 - 66. Porównano je z danymi porodowymi nieuzale?nionego rodze?stwa tych osób (51). Dzieci matek, które otrzyma?y przy porodzie opiaty, barbiturany lub podtlenek azotu, zw?aszcza w kilku dawkach, mia?y wi?ksz? szans? na uzale?nienie od opiatów. Je?li matce zaaplikowano trzy dawki opiatów, prawdopodobie?stwo, ?e jej dziecko gdy doro?nie b?dzie uzale?nione od opiatów wzrasta?o 4,7 raza.
Te badania zosta?y ostatnio powtórzone na populacji w USA z bardzo podobnymi rezultatami (52). Autorzy pierwszych bada? sugeruj?, ?e dzia?a tu mechanizm wdrukowania (imprintingu). Ale zastanawiam si?, czy to nie sprawa ekstazy - je?li nie prze?yjemy jej przy narodzinach, tak jak tego oczekujemy, poszukujemy jej pó?niej w ?yciu przez narkotyki. By? mo?e to te? t?umaczy popularno?? i nazw? narkotyku - Ecstasy.
Badania na zwierz?tach wskazuj? na kolejn? mo?liwo??. Wygl?da na to, ?e leki podawane w sposób ci?g?y w pó?nym okresie ci??y mog? wp?ywa? na struktur? i funkcj? mózgu (np. wp?ywaj?c na zaburzenie równowagi chemicznej i hormonalnej) u potomstwa. Nierównowaga ta cz?sto nie ujawnia si? a? do wczesnej doros?o?ci (53 - 56). Nie jest wiadome, czy te same skutki dotycz? ludzkich dzieci, które s? wystawione na dzia?anie leków przez krótszy okres czasu - w okresie oko?oporodowym. Jeden z badaczy ostrzega: "W trakcie prenatalnego okresu namna?ania neuronów w mózgu, ich migracji i ??czenia, mózg jest najbardziej nara?ony na nieodwracalne uszkodzenia" (57).
Znieczulenie nadtwardówkowe (zewn?trzoponowe)
W znieczuleniu nadtwardówkowym leki s? podawane w trakcie kilku godzin przez ma?? kaniul? do przestrzeni wokó? rdzenia kr?gowego. Leki te to anestetyki znieczulaj?ce miejscowo (wszystkie pochodne kokainy, np. bupiwakaina / markaina) ostatnio ??czone z ma?ymi dawkami opiatów. Znieczulenie podpaj?czynówkowe polega na podaniu pojedynczej dawki tego samego leku, który zostaje wstrzykni?ty przez os?ony rdzenia kr?gowego. Zazwyczaj dzia?a przez krótki czas, chyba, ?e jest podane jako znieczulenie po??czone zewn?trzoponowo - podpaj?czynówkowe (CSE - combined spinal - epidural).
Znieczulenie zewn?trzoponowe ma znacz?cy wp?yw na wszystkie wy?ej wymienione hormony porodowe.Blokuje produkcj? beta-endorfin (15), a przez to mo?e uniemo?liwi? zmian? ?wiadomo?ci, która jest cz??ci? normalnego porodu. Mo?e to by? powód, dla którego znieczulenie zewn?trzoponowe zdoby?o tak? popularno?? w?ród personelu szpitalnych porodówek, który nie jest przygotowany do radzenia sobie z irracjonalno?ci?, bezpo?rednio?ci? i fizyczno?ci? kobiety rodz?cej na w?asnych zasadach.
Gdy stosuje si? znieczulenie zewn?trzoponowe, blokowany jest nag?y wzrost poziomu oksytocyny wyst?puj?cy przy porodach naturalnych, poniewa? receptory rozci?gania w dolnej cz??ci pochwy, które wyzwalaj? ten szczyt s? przyt?pione (58). Ten efekt prawdopodobnie utrzymuje si? nawet wtedy, gdy znieczulenie zewn?trzoponowe przestaje dzia?a? i powraca czucie, poniewa? w?ókna nerwowe w to zaanga?owane s? mniejsze ni? nerwy czuciowe, a przez to bardziej wra?liwe na dzia?anie leków (58).
Kobieta rodz?ca w znieczuleniu zewn?trzoponowym nie b?dzie odczuwa? odruchu wyparcia p?odu, który wyzwala silne ko?cowe skurcze niezb?dne w szybkim i bezpiecznym urodzeniu dziecka. Rodz?ca musi wtedy wykona? wysi?ek, cz?sto wbrew sile grawitacji, aby to nadrobi?. T?umaczy to wyd?u?enie czasu drugiego okresu porodu i zwi?kszon? potrzeb? u?ycia kleszczy, gdy stosuje si? znieczulenie zewn?trzoponowe. (59) Znieczulenie zewn?trzoponowe blokuje wydzielanie katecholamin (60), co mo?e by? korzystne w pierwszej fazie porodu. Im bli?ej jednak do pojawienia si? dziecka, obni?ony poziom katecholamin b?dzie, podobnie jak przy oksytocynie, uniemo?liwia? pojawienie si? odruchu wyparcia p?odu i przed?u?a? drugi etap porodu.
Kolejnym hormonem, na który negatywnie wp?ywa stosowanie znieczulenia zewn?trzoponowego jest prostaglandyna F2 alfa. Wspomaga ona kurczliwo?? kobiecej macicy. Jej poziom jest wy?szy, gdy kobiety rodz? bez znieczulenia zewn?trzoponowego. W jednym z bada? u kobiet, którym podano znieczulenie zewn?trzoponowe zanotowano spadek PGF2 alfa, a ?redni czas porodu wyd?u?y? si? z 4,7 godzin do 7,8 godzin (61).
Leki podawane przy znieczuleniu zewn?trzoponowym w??czaj? si? do krwioobiegu matki natychmiast i w?druj? do dziecka w tej samej dawce, a niekiedy w jeszcze wi?kszym st??eniu (62). Niektóre leki mog? przede wszystkim oddzia?ywa? na mózg dziecka (63), a niemal wszystkie potrzebuj? wi?cej czasu, aby zosta? wydalone z niedojrza?ego jeszcze uk?adu krwiono?nego noworodka, po tym jak przeci?ty zostaje sznur p?powinowy. Na przyk?ad po?owiczny czas rozpadu bupiwakainy - czas potrzebny, aby poziom leku we krwi zmniejszy? si? o po?ow? - wynosi 2,7 godziny dla osoby doros?ej, ale oko?o 8 godzin dla nowonarodzonego dziecka.
Kolejny sygna? o wp?ywie, jaki znieczulenie zewn?trzoponowe mo?e mie? na matk? i dziecko pochodzi od badaczy z Francji, którzy podawali je owcom (65). Owcze matki nie przejawia?y normalnych macierzy?skich zachowa? wobec swoich dzieci. By?o to szczególnie widoczne u owiec, które rodzi?y swoje pierwsze dziecko i którym podano znieczulenie we wczesnej fazie porodu. Siedem z o?miu owczych matek nie przejawia?o ?adnego zainteresowania swoimi nowonarodzonymi dzie?mi przez przynajmniej 30 minut.
Niektóre badania wskazuj?, ?e podobny problem mo?e dotyczy? równie? ludzi. W jednym z bada? stwierdzono, ?e matki, które otrzyma?y znieczulenie zewn?trzoponowe sp?dza?y mniej czasu ze swymi noworodkami w szpitalu, w odwrotnej proporcji do dawki leków i czasu trwania drugiego okresu porodu (66). W innym badaniu matki po znieczuleniu zewn?trzoponowym w miesi?c po porodzie opisywa?y swoje dzieci jako bardziej k?opotliwe i trudniejsze w sprawowaniu opieki (67).
Takie subtelne zmiany w relacji i budowaniu wzajemno?ci mog? odzwierciedla? zaburzenia hormonalne i /lub szkodliwy wp?yw leków i/lub gorsze ni? optymalne warunki, jakie cz?sto towarzysz? przed?u?aj?cym si? porodom ze znieczuleniem zewn?trzoponowym, z u?yciem kleszczy lub stosowaniem cesarskiego ci?cia.
To niewiarygodne, ?e nie by?o dot?d szeroko zakrojonych bada? nad wp?ywem podawania znieczulenia zewn?trzoponowego na karmienie piersi?. Jednak istniej? dowody na to, ?e dzieci urodzone ze znieczuleniem maj? s?abszy odruch ssania i zdolno?ci wynikaj?ce ze skutków podawanych leków (68). W jednym z bada? stwierdzono mniejsze prawdopodobie?stwo, ?e zdrowe, urodzone w terminie dzieci nara?one na dzia?anie znieczulenia zewn?trzoponowego podczas porodu b?d? skutecznie i wy??cznie karmione piersi? do czasu wypisu ze szpitala (69).
Ci?cie cesarskie
Ci?cie cesarskie mo?e by? zabiegiem ratuj?cym ?ycie matki i dziecka, ale cz?sto zapomina si? o tym, ?e jest to powa?na operacja brzuszna. Ci?cie cesarskie czterokrotnie zwi?ksza ryzyko ?mierci matki (70,71) i mo?e znacz?co wp?yn?? na stan zdrowia matki i dzieci w trakcie kolejnych ci?? (72). Statystyki cesarskiego ci?cia wygl?daj? obecnie tak: 27% wszystkich porodów wykonywanych rocznie w Australii (73) oraz 27,6% - najwy?szy wynik z dotychczas notowanych - w USA (74). W Polsce, w 2006 roku odsetek cesarskich ci?? wyniós? 28,8% (przyp. red.).
Z oczywistych wzgl?dów poród si?ami natury przy cesarskim ci?ciu jest krótszy lub nie ma go wcale, a szczytowe poziomy oksytocyny, endorfin, katecholamin i prolaktyny s? mocno zredukowane lub w ogóle nie wyst?puj?. Co wi?cej matki i dzieci s? odseparowane od siebie przez kilka godzin po porodzie, wi?c pierwsze karmienie jest zwykle opó?nione. Oboje te? s? pod wp?ywem leków podawanych podczas zabiegu (znieczulenia zewn?trzoponowego, podpaj?czynówkowego lub ogólnego) oraz pod wp?ywem pooperacyjnie podawanych leków przeciwbólowych.
Na skutki takiego zdecydowanego odej?cia od naturalnego planu hormonalnego wskazuje praca badaczy australijskich, którzy przeprowadzili wywiady z 242 kobietami w pó?nym okresie ci??y i ponownie po porodach. 50% kobiet, które do?wiadczy?y samoistnie rozpocz?tego porodu drogami natury, najcz??ciej prze?ywa?y zauwa?aln? popraw? nastroju i wzrost w?asnej samooceny po porodzie. W porównaniu z 17% kobiet, które mia?y cesarskie ci?cie i najcz??ciej do?wiadcza?y spadku nastroju oraz poczucia w?asnej warto?ci. U wi?kszo?ci pozosta?ych kobiet rodz?cych z u?yciem kleszczy lub pró?noci?gu nastrój oraz samoocena pozostawa?y bez zmian (75).
W innych badaniach zajmowano si? hormonami zwi?zanymi z karmieniem piersi?: prolaktyn? i oksytocyn?. Na drugi dzie? po porodzie porównywano kobiety, które urodzi?y si?ami natury z kobietami, które przesz?y nieplanowan? operacj? cesarskiego ci?cia. W grupie po cesarskim cieciu poziom prolaktyny nie wzrasta? tak jak powinien w wyniku przystawiania dziecka do piersi, a pulsacyjne wydzielanie oksytocyny by?o mocno zredukowane lub w ogóle nieobecne. W tych badaniach stwierdzono, ?e pierwsze przystawianie dziecka po porodzie operacyjnym odbywa?o si? ?rednio po 240 minutach, a po porodzie naturalnym po 75 minutach od narodzenia. Oto komentarz autorów: "Te dane wskazuj? na to, ?e wcze?nie rozpocz?te karmienie piersi? oraz fizyczna blisko?? powoduje nie tylko wi?ksz? liczb? interakcji pomi?dzy matk? i dzieckiem, ale tak?e endokrynne [hormonalne] zmiany u matki." (76)
W innych badaniach wykazano, ?e wczesne i cz?ste przystawianie do piersi pozytywnie wp?ywa na wytwarzanie pokarmu i d?ugo?? karmienia piersi? (77). Autorzy tych bada? sprawdzali poziomy hormonów i odkryli, ?e nie wp?ywa?y one na d?ugo?? karmienia piersi?. Wyci?gn?li wi?c wnioski, ?e: "... inne czynniki...mog? zrekompensowa? ograniczone wydzielanie hormonów." (78)
Te badania nie tylko wskazuj? na istotne powi?zania pomi?dzy porodem i karmieniem piersi?, ale tak?e prezentuj? w jaki sposób optymalne do?wiadczenie porodu wp?ywa na d?ugofalowo rozpatrywane zdrowie matki i dziecka. Na przyk?ad skuteczne karmienie piersi? przynosi korzy?ci takie jak: mniejsze ryzyko zachorowania na raka piersi i osteoporoz? u matki oraz mniejsze ryzyko zachorowania na cukrzyc? b?d? oty?o?? w d?ugiej perspektywie czasowej u dziecka (79). Wzmocniona samoocena po naturalnym porodzie - która, jak wynika z mojego do?wiadczenia i obserwacji, mo?e by? efektem utrzymuj?cym si? przez reszt? ?ycia - jest solidn? baz? do startu w macierzy?stwo.
Zwi?zek pomi?dzy wydarzeniami oko?oporodowymi a zdrowiem rozpatrywanym w d?ugiej perspektywie czasowej wymaga dalszych bada? (80). Ale nie sta? nas na to, aby czeka? lata na naukowców, ?eby dowiedli korzy?ci p?yn?cych z porodów odbywaj?cych si? bez interwencji medycznych. By? mo?e najlepsze, co mo?emy zrobi? to ufa? naszym instynktom i i wybiera? taki model opieki, który zwi?kszy nasze szanse na niezak?ócane i pe?ne ekstazy porody.
Wczesne oddzielenie matki od dziecka
Nawet w otoczeniu, które nie narzuca interwencji, bardzo nietypowe jest, aby dziecko pozosta?o w ramionach matki przez pierwsz? godzin? lub dwie po porodzie. A przecie? ten czas zaplanowany jest przez natur? - obejmuje specyficzne, genetycznie zakodowane aktywowanie mózgu i systemu nerwowego obojga matki i dziecka. Na przyk?ad, gdy noworodek jest w kontakcie "cia?o do cia?a" le??c na lewej piersi matki (miejsce, do którego matki we wszystkich kulturach instynktownie tul? male?stwa) i s?uchaj?c bicia jej serca, to, wed?ug Josepha Chiltona Pearce'a, "kaskada wspieraj?cych, upewniaj?cych informacji aktywuje ka?dy jego zmys?, odruch i inteligencj? potrzebn? do radykalnej zmiany ?rodowiska... zatem inteligentne uczenie si? zaczyna si? od porodu" (81).
Równie? u matki: "pobudzana jest znaczna cz??? u?pionej inteligencji, ...dzi?ki czemu matka wie dok?adnie, co robi? i potrafi porozumiewa? si? ze swym dzieckiem na poziomie intuicyjnym" (82). To obudzenie matczynych mo?liwo?ci jest dobrze znane w?ród naukowców obserwuj?cych zwierz?ta. ??cz? je oni z wp?ywem hormonów ci??owych i porodowych na mózg matek, które w?a?nie urodzi?y. Takie zdolno?ci korzystania z intuicji s? wielce potrzebne w naszej kulturze, w której tak bardzo polegamy na ksi??kach i specjalistach, którzy maj? nas poinstruowa?, jak dba? o nasze dzieci.
Je?li taka aktywizacja nie pojawi si? w ci?gu 45 minut od porodu: "...odci?ty od troskliwo?ci swojej matki, pozbawiony mo?liwo?ci zaspokojenia wdrukowanych oczekiwa? noworodek prze?ywa maksymalny l?k i opuszczenie. Jego nadnercza kontynuuj? produkcj? steroidów. Noworodek krzyczy przez krótki czas, po czym zapada cisza" (83).
Zniszczenia wywo?ane separacj?, pisze Pearce, s? "...ogromne i nie do naprawienia" (84). Podobnie jak Odent wierzy, ?e nasze wspó?czesne praktyki porodowe s? psychologicznie okaleczaj?ce dla dzieci, matek i spo?ecze?stwa jako takiego, a dowody na to przedstawione w jego ksi??ce s? doprawdy przekonuj?ce.
Poród jest aktem mi?o?ci i unikalnym do?wiadczeniem dla matki i dziecka. Jednak mamy wspóln? kobiec? fizjologi? i t? sam? wyj?tkow? kompozycj? hormonów bior?cych udzia? w porodzie. Nasza zdolno?? do prze?ywania ekstazy podczas porodu jest zarazem unikalna i uniwersalna. Jest to, wpisane w nasze cia?a, niezb?dne dobrodziejstwo. Jednak dzi? wymaga ono od nas zaufania, szacunku i ochrony aktu narodzin zgodnie z naszym instynktem i potrzebami.
Holenderski profesor po?o?nictwa G. Kloosterman daje zwi?z?e podsumowanie, które mog?oby zosta? zamieszczone na drzwiach ka?dej porodówki: "Spontaniczny poród zdrowej kobiety jest wydarzeniem charakteryzuj?cym si? tak skomplikowanymi i tak doskonale skomponowanymi ze sob? procesami, ?e ka?da ingerencja b?dzie tylko umniejsza? jego optymalny charakter. Jedyna rzecz, jakiej oczekuje si? od osoby asystuj?cej to okazanie szacunku dla tego wzbudzaj?cego zachwyt procesu, przez zastosowanie si? do g?ównej zasady medycyny: po pierwsze nie szkodzi?" (86).
T?um. Maria Ko?odziejczyk
Red. Anna Otffinowska
Artyku? ten by? poprzednio publikowany w "Mothering Magazine", numer 111, marzec - kwiecie? 2002 oraz w "Byron Child", numer 5, marzec 2003. Powy?ej zamieszczona jest uaktualniona wersja z marca 2005. Materia? ten zosta? nast?pnie rozszerzony jako "Niezak?ócony poród: plan hormonalny Matki Natury zapewniaj?cy bezpiecze?stwo, ?atwo?? i ekstaz?" - rozdzia? w najnowszej ksi??ce Sary Buckley, Gentle Birth, Gentle Mothering: The wisdom and science of gentle choices in pregnancy, birth, and parenting. (?agodny poród, ?agodne matkowanie: m?dro?? i uzasadnienie naukowe ?agodnych wyborów w trakcie ci??y, porodu i rodzicielstwa.)
Bibliografia:
1. Odent M. The Scientification of Love. Revised ed. London: Free Association Books, 2001.
2. Odent M. The fetus ejection reflex. The Nature of Birth and Breastfeeding. Sydney: Ace Graphics, 1992:29-43.
3. Chapman M. Oxytocin has big role in maternal behaviour: interview with Professor K Uvnas-Moberg. Australian Doctor 1998, 7 August:38.
4. Dawood MY, et al. Oxytocin in human pregnancy and parturition. Obstet Gynecol 1978;51(2):138-43.
5. Nissen E, et al. Elevation of oxytocin levels early post partum in women. Acta Obstet Gynecol Scand 1995;74(7):530-3.
6. Fuchs AR, Fuchs F. Endocrinology of human parturition: a review. Br J Obstet Gynaecol 1984;91(10):948-67.
7. Malek A, et al. Human placental transport of oxytocin. J Matern Fetal Med 1996;5(5):245-55.
8. Matthiesen AS, et al. Postpartum maternal oxytocin release by newborns: effects of infant hand massage and sucking. Birth 2001;28(1):13-9.
9. Verbalis JG, et al. Oxytocin secretion in response to cholecystokinin and food: differentiation of nausea from satiety. Science 1986;232(4756):1417-9.
10. Feifel D, Reza T. Oxytocin modulates psychotomimetic-induced deficits in sensorimotor gating. Psychopharmacology (Berl) 1999;141(1):93-8.
11. Insel TR, et al. Oxytocin, vasopressin, and autism: is there a connection? Biol Psychiatry 1999;45(2):145-57.
12. Knox SS, Uvnas-Moberg K. Social isolation and cardiovascular disease: an atherosclerotic pathway? Psychoneuroendocrinology 1998;23(8):877-90.
13. Sarnyai Z, Kovacs GL. Role of oxytocin in the neuroadaptation to drugs of abuse. Psychoneuroendocrinology 1994;19(1):85-117.
14. Uvnas-Moberg K, et al. Oxytocin as a possible mediator of SSRI-induced antidepressant effects. Psychopharmacology (Berl) 1999;142(1):95-101.
15. Brinsmead M, et al. Peripartum concentrations of beta endorphin and cortisol and maternal mood states. Aust N Z J Obstet Gynaecol 1985;25(3):194-7.
16. Goland RS, et al. Biologically active corticotropin-releasing hormone in maternal and fetal plasma during pregnancy. Am J Obstet Gynecol 1988;159(4):884-90.
17. Laatikainen TJ. Corticotropin-releasing hormone and opioid peptides in reproduction and stress. Ann Med 1991;23(5):489-96.
18. Jowitt M. Beta-endorphin and stress in pregnancy and labour. Midwifery Matters 1993;56:3-4.
19. Rivier C, et al. Stimulation in vivo of the secretion of prolactin and growth hormone by beta-endorphin. Endocrinology 1977;100(1):238-41.
20. Mendelson CR, Boggaram V. Hormonal control of the surfactant system in fetal lung. Annu Rev Physiol 1991;53:415-40.
21. Heasman L, et al. Plasma prolactin concentrations after caesarean section or vaginal delivery. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed 1997;77(3):F237-8.
22. Franceschini R, et al. Plasma beta-endorphin concentrations during suckling in lactating women. Br J Obstet Gynaecol 1989;96(6):711-3.
23. Zanardo V, et al. Beta endorphin concentrations in human milk. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2001;33(2):160-4.
24. Lederman RP, et al. Anxiety and epinephrine in multiparous women in labor: relationship to duration of labor and fetal heart rate pattern. Am J Obstet Gynecol 1985;153(8):870-7.
25. Odent M. Position in delivery (letter). Lancet 1990.
26. Saito M, et al. Plasma catecholamines and microvibration as labour progresses. Shinshin-Thaku 1991;31:381-89.
27. Thomas SA, Palmiter RD. Impaired maternal behavior in mice lacking norepinephrine and epinephrine. Cell 1997;91(5):583-92.
28. Lagercrantz H, Bistoletti P. Catecholamine release in the newborn infant at birth. Pediatr Res 1977;11(8):889-93.
29. Odent M. The Nature of Birth and Breastfeeding. Sydney: Ace Graphics, 1992.
30. Schradin C, Anzenberger G. Prolactin, the Hormone of Paternity. News Physiol Sci 1999;14:223-231.
31. Fleming AS, et al. Testosterone and prolactin are associated with emotional responses to infant cries in new fathers. Horm Behav 2002;42(4):399-413.
32. Soltis J, et al. Urinary prolactin is correlated with mothering and allo-mothering in squirrel monkeys. Physiol Behav 2005;84(2):295-301.
33. Maaskant RA, et al. The human prolactin receptor in the fetal membranes, decidua, and placenta. J Clin Endocrinol Metab 1996;81(1):396-405.
34. Grosvenor CE, Whitworth NS. Accumulation of prolactin by maternal milk and its transfer to circulation of neonatal rat--a review. Endocrinol Exp 1983;17(3-4):271-82.
35. Grattan DR. The actions of prolactin in the brain during pregnancy and lactation. Prog Brain Res 2001;133:153-71, p 165.
36. Declercq E, et al. Listening to Mothers: Report of the First U.S. National Survey of Women's Childbearing Experiences. New York: Maternity Center Association, October 2002.
36a. Kubicka-Kraszy?ska U., Otffinowska A. Opieka oko?oporodowa w Polsce w ?wietle akcji ?Rodzic po ludzku" 2006, Fundacja Rodzi? po Ludzku, Warszawa 2006
37. Freidman EA, Sachtleben MR. Effect of oxytocin and oral prostaglandin E2 on uterine contractility and fetal heart rate patterns. Am J Obstet Gynecol 1978;130(4):403-7.
38. Stubbs TM. Oxytocin for labor induction. Clin Obstet Gynecol 2000;43(3):489-94.
39. Haire D. FDA Approved Obstetric Drugs: Their Effects on Mother and Baby., 2001 www.aimsusa.org/obstetricdrugs.htm.
40. Theobald GW. Letter: Dangers of oxytocin-induced labour to fetuses. Br Med J 1974;4(5936):102.
41. Fuchs AR, et al. Oxytocin and initiation of human parturition. III. Plasma concentrations of oxytocin and 13,14-dihydro-15-keto-prostaglandin F2 alpha in spontaneous and oxytocin-induced labor at term. Am J Obstet Gynecol 1983;147(5):497-502.
42. Randolph GW, Fuchs AR. Pulsatile administration enhances the effect and reduces the dose of oxytocin required for induction of labor. Am J Perinatol 1989;6(2):159-66.
43. Phillip H, et al. The impact of induced labour on postpartum blood loss. J Obstet Gynaecol 2004;24(1):12-5.
44. Stones RW, et al. Risk factors for major obstetric haemorrhage. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 1993;48(1):15-8.
45. Phaneuf S, et al. Loss of myometrial oxytocin receptors during oxytocin-induced and oxytocin-augmented labour. J Reprod Fertil 2000;120(1):91-7.
46. Queensland Health. Perinatal data collection, Queensland 2002. Brisbane: Queensland Health, 2001.
47. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstetric Analgesia and Anesthesia. ACOG Technical Bulletin 1996;225(July).
48. Thomas TA, et al. Influence of medication, pain and progress in labour on plasma beta-endorphin-like immunoreactivity. Br J Anaesth 1982;54(4):401-8.
49. Thomson AM, Hillier VF. A re-evaluation of the effect of pethidine on the length of labour. J Adv Nurs 1994;19(3):448-56.
50. Kimball CD. Do endorphin residues of beta lipotropin in hormone reinforce reproductive functions? Am J Obstet Gynecol 1979;134(2):127-32.
51. Jacobson B, et al. Opiate addiction in adult offspring through possible imprinting after obstetric treatment. Br Med J 1990;301(6760):1067-70.
52. Nyberg K, et al. Perinatal medication as a potential risk factor for adult drug abuse in a North American cohort. Epidemiology 2000;11(6):715-6.
53. Kellogg CK, et al. Sexually dimorphic influence of prenatal exposure to diazepam on behavioral responses to environmental challenge and on gamma-aminobutyric acid (GABA)-stimulated chloride uptake in the brain. J Pharmacol Exp Ther 1991;256(1):259-65.
54. Livezey GT, et al. Prenatal exposure to phenobarbital and quantifiable alterations in the electroencephalogram of adult rat offspring. Am J Obstet Gynecol 1992;167(6):1611-5.
55. Mirmiran M, Swaab D. Effects of perinatal medication on the developing brain. In: Nijhuis J, editor. Fetal behaviour. Oxford: Oxford University Press, 1992.
56. Meyerson BJ. Influence of early beta-endorphin treatment on the behavior and reaction to beta-endorphin in the adult male rat. Psychoneuroendocrinology 1985;10(2):135-47.
57. Livezey GT, et al. Prenatal exposure to phenobarbital and quantifiable alterations in the electroencephalogram of adult rat offspring. Am J Obstet Gynecol 1992;167(6):1611-5, p 1614.
58. Goodfellow CF, et al. Oxytocin deficiency at delivery with epidural analgesia. Br J Obstet Gynaecol 1983;90(3):214-9.
59. Lieberman E, O'Donoghue C. Unintended effects of epidural analgesia during labor: a systematic review. Am J Obstet Gynecol 2002;186(5 Suppl Nature):S31-68.
60. Falconer AD, Powles AB. Plasma noradrenaline levels during labour. Influence of electric lumbar epidural blockade. Anaesthesia 1982;37(4):416-20.
61. Behrens O, et al. Effects of lumbar epidural analgesia on prostaglandin F2 alpha release and oxytocin secretion during labor. Prostaglandins 1993;45(3):285-96.
62. Fernando R, et al. Neonatal welfare and placental transfer of fentanyl and bupivacaine during ambulatory combined spinal epidural analgesia for labour. Anaesthesia 1997;52(6):517-24.
63. Hale, T. The effects on breastfeeding women of anaesthetic medications used during labour. The Passage to Motherhood Conference; 1998; Brisbane Australia. CAPERS.
64. Hale T. Medications and Mother's Milk. Amarillo TX: Pharmasoft, 1997.
65. Krehbiel D, et al. Peridural anesthesia disturbs maternal behavior in primiparous and multiparous parturient ewes. Physiol Behav 1987;40(4):463-72.
66. Sepkoski CM, et al. The effects of maternal epidural anesthesia on neonatal behavior during the first month. Dev Med Child Neurol 1992;34(12):1072-80.
67. Murray AD, et al. Effects of epidural anesthesia on newborns and their mothers. Child Dev 1981;52(1):71-82.
68. Riordan J, et al. The effect of labor pain relief medication on neonatal suckling and breastfeeding duration. J Hum Lact 2000;16(1):7-12.
69. Baumgarder DJ, et al. Effect of labor epidural anesthesia on breast-feeding of healthy full-term newborns delivered vaginally. J Am Board Fam Pract 2003;16(1):7-13.
70. Harper MA, et al. Pregnancy-related death and health care services. Obstet Gynecol 2003;102(2):273-8.
71. Enkin M, et al. Effective Care in Pregnancy and Childbirth. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press, 2000, p 409.
72. Hemminki E, Merilainen J. Long-term effects of cesarean sections: ectopic pregnancies and placental problems. Am J Obstet Gynecol 1996;174(5):1569-74.
73. Laws P, Sullivan E. Australia's mothers and babies 2002. Sydney: AIHW National Perinatal Statistics Unit, 2004.
74. Hamilton B, et al. Births: Preliminary data for 2003. National vital statistics reports 2004;53(9).
75. Fisher J, et al. Adverse psychological impact of operative obstetric interventions: a prospective longitudinal study. Aust N Z J Psychiatry 1997;31(5):728-38.
76. Nissen E, et al. Different patterns of oxytocin, prolactin but not cortisol release during breastfeeding in women delivered by caesarean section or by the vaginal route. Early Hum Dev 1996;45(1-2):103-18.
77. de Chateau P, Wiberg B. Long-term effect on mother-infant behaviour of extra contact during the first hour post partum. II. A follow-up at three months. Acta Paediatr Scand 1977;66(2):145-51.
78. Nissen E, et al. Different patterns of oxytocin, prolactin but not cortisol release during breastfeeding in women delivered by caesarean section or by the vaginal route. Early Hum Dev 1996;45(1-2):103-18, p 116.
79. Burby L. 101 Reasons to Breastfeed Your Child: Promotion of Mothers' Milk Inc, 2001 http://www.promom.org/101/.
80. Odent M. Primal Health Database: Birthworks, 2003 http://www.birthworks.org/primalhealth/.
81. Pearce JC. Evolution's End: Claiming the Potential of Our Intelligence. San Francisco: Harper San Francisco, 1992 p 114.
82. Pearce JC. Evolution's End: Claiming the Potential of Our Intelligence. San Francisco: Harper San Francisco, 1992 p 115.
83. Pearce JC. Evolution's End: Claiming the Potential of Our Intelligence. San Francisco: Harper San Francisco, 1992, p 122.
84. Pearce JC. Evolution's End: Claiming the Potential of Our Intelligence. San Francisco: Harper San Francisco, 1992 p 125.
85. Baker JP. Prenatal Yoga and Natural Childbirth. 3rd ed. Berkley: North Atlantic Books, 2001 p 90.
86. Kloosterman G. The universal aspects of childbirth: Human birth as a socio-psychosomatic paradigm. J Psychosom Obstet Gynaecol 1982;1(1):35-41, p 40.
Sarah J. Buckley jest doktorem nauk medycznych, lekarzem rodzinnym i autork? wielu publikacji na temat ci??y, porodu i macierzy?stwa. Ma 4 dzieci, urodzonych w domu.
www.sarahjbuckley.com
Projekt zrealizowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej (Środki Przejściowe 2004 i 2005) oraz przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.
© 2011 Fundacja Rodzić po Ludzku