Woda jest ?rodowiskiem bliskim cz?owiekowi. Od dawna i w wielu kulturach by?a nieodzownym elementem w przebiegu porodu. Równie? dzi? wiele kobiet ch?tnie korzysta z pomocy, jak? jest zanurzenie si? w ciep?ej wodzie, nawet je?li ma to by? tylko godzina lub dwie poprzedzaj?ce za?o?enie planowanego znieczulenia zewn?trzoponowego. S? kobiety, które ca?y poród sp?dzaj? w wannie i tam rodz? swoje dziecko.
Zalety przebywania w wodzie w ci??y lub w trakcie porodu dzieli si? na szczególnie wa?ne dla matki lub dla dziecka, aczkolwiek nie da si? oddzieli? tych dwóch istnie? tak d?ugo, jak d?ugo ??czy je p?powina.
Zalety porodu w wodzie dla matki
Wszystkie dost?pne badania pokazuj?, ?e kobiety korzystaj?ce z wody w czasie porodu ?atwiej radz? sobie z bólem, znacznie rzadziej prosz? o leki przeciwbólowe lub inne metody analgezji oraz maj? znacznie wy?szy poziom satysfakcji po porodzie. Ma to kilka przyczyn:
- Cia?o zanurzone w wodzie w du?ej mierze wolne jest od grawitacji. To redukuje odczuwanie bólu poprzez mniejsz? stymulacj? organizmu do wytwarzania hormonów stresu, a wi?c zwi?kszon? produkcj? endorfin (inhibitorów bólu).
- Relaks fizyczny daje w efekcie relaks emocjonalny, a wi?c ?atwiejsze radzenie sobie z bólem.
- Zanurzenie w wodzie daje poczucie bezpiecze?stwa jako wspomnienie bezpiecznego ?ycia wewn?trzmacicznego.
- W wodzie ?atwiej jest si? kobiecie skoncentrowa?, wy??czy? z otaczaj?cej rzeczywisto?ci. Wanna lub basen staj? si? prywatn?, bezpieczn? przestrzeni? rodz?cej.
- ?atwiej jest równie? si? porusza? i zmienia? pozycje ze wzgl?du na dzia?anie si?y wyporu (prawo Archimedesa). Woda oszcz?dza energi? kobiety.
- Przebywanie w wodzie reguluje równie? ci?nienie t?tnicze. Uzyskane przez rodz?c? odpr??enie w wodzie wp?ywa na obni?enie poziomu, podnosz?cych ci?nienie, katecholamin (noradrenaliny i adrenaliny).
- Ruch i drgania wody wspomagaj? przep?yw krwi poprzez stymulacj? przep?ywu w naczyniach limfatycznych. Ciep?a woda powoduje nieznaczne rozszerzenie naczy? skórnych, co poprawia przep?yw we wszystkich naczyniach krwiono?nych (równie? w p?powinie).
- Nie bez znaczenia jest wp?yw ciep?ej wody na tkanki krocza. Wszystkie badania, dokumentuj?ce porody do wody, zgodnie podaj? mniejszy odsetek urazów krocza i znamiennie mniejszy procent naci?? krocza. Wi?kszo?? praktyków prowadzi porody do wody zawsze bez naci?cia krocza, a mimo to ich statystyki pokazuj? niski odsetek p?kni?? krocza III° i IV°. W mojej praktyce nie zdarzy?o mi si? nigdy naci?? krocza w porodzie do wody, a odsetek p?kni?? krocza I° i II° wynosi? odpowiednio ok. 55% i ok. 3%. Brak by?o p?kni?? III° i IV°.
- I okres porodu jest w wodzie krótszy. Przyczynia si? do tego efekt relaksu (mniejszego wydzielania katecholamin) i wi?ksza elastyczno?? tkanek szyjki macicy, powoduj?ca ?atwiejsze jej rozwieranie. Rzadziej wyst?puje dystocja szyjkowa. Niektóre ?ród?a podaj? te? krótszy II okres porodu, ale nie zawsze obserwuj? t? prawid?owo?? w mojej praktyce.
- Kobiety rodz?ce do wody trac? oko?oporodowo mniej krwi, a ich po?óg jest zazwyczaj krótszy. Ma to miejsce zw?aszcza wtedy, gdy poród nie by? stymulowany oksytocyn? ani indukowany, a p?powina zosta?a przeci?ta pó?no lub w IV okresie porodu (obserwacje w?asne). Je?li ?o?ysko rodzi si? do niezbyt ciep?ej wody, zamykaj? si? naczynia krwiono?ne w macicy i tym samym utrata krwi jest mniejsza.
- W ?adnych badaniach nie zaobserwowano wy?szego odsetka infekcji u matek lub dzieci po porodzie w wodzie.
Zalety porodu w wodzie dla dziecka
Rodz?ce si? dziecko równie? korzysta z dobrodziejstw wody. Poród do wody daje dziecku poczucie bezpiecze?stwa i komfortu, gdy? woda jest znanym mu ?rodowiskiem. Jest krótszy, daje swobod? ruchów, minimalizuje szok i przestymulowanie bod?cami. ?wiat?o i d?wi?k docieraj? tu znacznie wyt?umione, dotyk jest delikatniejszy. Woda równie? chroni b?ony p?odowe, które zazwyczaj p?kaj? pó?niej (jest to zwi?zane z mniejsz? ró?nic? ci?nie?) co chroni dziecko przed infekcj?.
Rodz?ce si? dziecko równie? korzysta z dobrodziejstw wody. Poród do wody daje dziecku poczucie bezpiecze?stwa i komfortu, gdy? woda jest znanym mu ?rodowiskiem. Jest krótszy, daje swobod? ruchów, minimalizuje szok i przestymulowanie bod?cami. ?wiat?o i d?wi?k docieraj? tu znacznie wyt?umione, dotyk jest delikatniejszy. Woda równie? chroni b?ony p?odowe, które zazwyczaj p?kaj? pó?niej (jest to zwi?zane z mniejsz? ró?nic? ci?nie?) co chroni dziecko przed infekcj?.
Stan emocjonalny matki ma bezpo?redni wp?yw na dziecko. Spokojna, zrelaksowana mama to zrelaksowane dziecko. Odpowied? kobiety na stres porodu i umiej?tno?? radzenia sobie z nim (mobilizacja, spokój, skuteczno?? dzia?ania) mo?e programowa? podobny sposób reagowania na stres w dalszym ?yciu dziecka. Wszystkie emocje, jakich do?wiadcza matka, s? przekazywane dziecku drog? neurohormonaln? i maj? bezpo?redni wp?yw na stan dziecka w trakcie i po porodzie.
W grupie dzieci urodzonych do wody obserwowano we wszystkich badaniach tak? sam? lub lepsz? punktacj? Apgar oraz pH krwi p?powinowej. Rzadziej wyst?powa?y: zielony p?yn owodniowy i dystocja barkowa. Dzieci prezentowa?y dobre napi?cie mi??niowe, lepsz? koordynacj? a pó?niej lepszy rozwój ruchowy.
Jakie mechanizmy chroni? dziecko przed zach?y?ni?ciem?
Istnieje szereg mechanizmów chroni?cych noworodka przed odetchni?ciem pod wod?, a tym samym zach?y?ni?ciem. Nale?? do nich:
- uwarunkowania hormonalne p?odu,
- bezdech i odruch po?ykania, jako nast?pstwo chwilowego, fizjologicznego niedotlenienia, zwi?zanego z porodem,
- umiej?tno?? rozpoznawania przez noworodka p?ynu, w jakim si? znajduje i zwi?zany z ni? odruch nurkowania,
- ró?nice st??e? mi?dzy p?ynem p?ucnym a wod?,
- zachowane kr??enie ?o?yskowe,
- temperatura wody (dyskusyjne).
Wskazania i przeciwwskazania do porodu w wodzie
Jest niewiele sytuacji, w których korzystnie z k?pieli w wannie lub basenie by?oby niewskazane dla kobiety w ci??y lub rodz?cej. Woda jest zalecana równie? w ci??y powik?anej nadczynno?ci? tarczycy, nadci?nieniem, chorobami serca, cukrzyc?, wadami w budowie ?o?yska (oprócz ?o?yska przoduj?cego i nisko usadowionego), wadami p?powiny (p?powina dwunaczyniowa), wielowodziem i u licznych wieloródek. W trakcie porodu mo?na wej?? do wody zawsze, gdy rodz?ca czuje tak? potrzeb?, a nie ma konieczno?ci ?cis?ego monitorowania matki lub dziecka. Nie ka?dy poród mo?e zako?czy? si? w wodzie, ale tylko bardzo rzadko kobieta nie mo?e korzysta? z wody w trakcie I lub nawet II okresu.
Jest niewiele sytuacji, w których korzystnie z k?pieli w wannie lub basenie by?oby niewskazane dla kobiety w ci??y lub rodz?cej. Woda jest zalecana równie? w ci??y powik?anej nadczynno?ci? tarczycy, nadci?nieniem, chorobami serca, cukrzyc?, wadami w budowie ?o?yska (oprócz ?o?yska przoduj?cego i nisko usadowionego), wadami p?powiny (p?powina dwunaczyniowa), wielowodziem i u licznych wieloródek. W trakcie porodu mo?na wej?? do wody zawsze, gdy rodz?ca czuje tak? potrzeb?, a nie ma konieczno?ci ?cis?ego monitorowania matki lub dziecka. Nie ka?dy poród mo?e zako?czy? si? w wodzie, ale tylko bardzo rzadko kobieta nie mo?e korzysta? z wody w trakcie I lub nawet II okresu.
Nie istnieje standard przeciwwskaza? do wody/porodu w wodzie. Teoretycy i praktycy, zajmuj?cy si? tym tematem, podaj? ró?ne ich zestawy. Za bezsprzeczne jednak uznaje si?:
W I okresie porodu:
- gor?czk? u matki powy?ej 38°C lub podejrzenie infekcji u rodz?cej
- istniej?c? i nie leczon? infekcj? dróg rodnych, nerek, skóry,
- zapalenie b?on p?odowych,
- zaburzenia w t?tnie p?odu, konieczno?? ci?g?ego monitoringu, niemo?liwego do realizowania w wodzie,
- zakrzepic? w obr?bie miednicy,
- zagra?aj?c? rzucawk?,
- niewydolno?? nerek u matki,
- krwawienie z dróg rodnych.
- nieprawid?owe po?o?enie/u?o?enie p?odu,
- obecno?? g?stego, zielonego p?ynu owodniowego,
- wcze?niactwo,
- oraz to, co powy?ej.
Istniej? opracowania i wytyczne, podaj?ce jako przeciwwskazania do porodu w/do wody nosicielstwo wirusa HIV, ale brak danych potwierdzaj?cych rzeczywiste zagro?enie dziecka zaka?eniem. Na pewno istnieje wi?ksze ryzyko dla osoby, przyjmuj?cej taki poród. Coraz cz??ciej dyskutowana jest obecno?? zielonego, niezbyt g?stego p?ynu owodniowego bez zaburze? FHR oraz wcze?niactwo (opisano porody do wody dzieci 33-35hbd bez powik?a?). Podobnie ma si? sprawa po?o?enia miednicowego p?odu, ci??y bli?niaczej, makrosomii p?odu i/lub ryzyka wyst?pienia dystocji barkowej. Zwolennicy prowadzenia i przyjmowania tych porodów w wodzie opisali liczne przypadki lepszego ich przebiegu, dzi?ki ?atwo?ci wykonania pewnych manewrów w wodzie, lepszej adaptacji dziecka do miednicy oraz wi?kszej elastyczno?ci miednicy kostnej kobiety i jej tkanek.
Temperatura, zasolenie i czas przebywania w wodzie
Temperatura wody musi by? przyjemna dla rodz?cej. Moje wieloletnie obserwacje rodz?cych potwierdzaj? fakt, ?e tylko nieliczne wybior? temperatur? powy?ej zalecanej. Zazwyczaj im bardziej zaawansowany poród, tym ch?odniejsza woda b?dzie kobiecie potrzebna. Trudno jest ustali? najni?sz? dopuszczaln? temperatur?. Zwolennicy 35°C sugeruj?, ?e poród dziecka do ch?odniejszej wody mo?e pobudzi? odruch oddychania. Ale opisano wiele porodów do oceanu, gdzie woda jest naprawd? zimna. ?aden noworodek si? ni? nie zach?ysn??. Zbyt wysoka temperatura wody mo?e mie? negatywny wp?yw na matk?, a co za tym idzie na dziecko. Przegrzanie matki mo?e prowadzi? do tachykardii p?odu, a w jej nast?pstwie do niedotlenienia. Codzienna praktyka pokazuje jednak, ?e mechanizm ten nie zawsze wyst?puje i wiele kobiet z dobrym skutkiem samodzielnie reguluje temperatur? wody. Najprostszym i najpewniejszym sposobem przy wys?uchaniu tachykardii u dziecka b?dzie och?odzenie matki przez dolanie zimnej wody lub poproszenie o wyj?cie z wanny. Jako maksymaln? temperatur? do porodu w wodzie podaje si? 101°F czyli 38,3°C. Warto pami?ta?, ?e delikatna hipotermia jest korzystna zarówno dla matki jak i dla dziecka, ale zawsze temperatura musi by? akceptowana przez kobiet? rodz?c?!
Zasolenie nie jest traktowane jako konieczno?? i poród równie dobrze mo?e si? odby? w zwyk?ej, czystej wodzie z kranu. Je?li u?ywamy soli, to zaleca si? sól morsk? w st??eniu 0,9%, a nawet ni?szym pod koniec porodu. I znów nasuwa si? my?l o porodach w morzu, gdzie zasolenie jest du?o wy?sze.
Wa?n? rzecz? (zw?aszcza w warunkach szpitalnych i domach narodzin) jest bardzo dok?adna dezynfekcja wanien i basenów oraz dba?o?? o sprawny system kanalizacji. Warto, aby wanna lub basen by?y na tyle g??bokie i przestronne, aby zapewnia?y kobiecie swobod? ruchów, ale tak?e dawa?y punkty podparcia i umo?liwia?y zanurzenie do poziomu klatki piersiowej. Pe?ne zanurzenie zapewnia komfort oraz lepsz? redystrybucj? obj?to?ci krwi, co stymuluje wyrzut oksytocyny i wazopresyny. Czas przebywania rodz?cej w wodzie nie powinien by? ograniczany, o ile poród przebiega prawid?owo, a kondycja matki i dziecka jest dobra. Wiele kobiet potrzebuje d?ugich godzin k?pieli, inne tylko kilkudziesi?ciu minut. Niektóre wejd? do wanny, zanim cz??? pochwowa szyjki macicy si? zg?adzi, inne dopiero pod koniec I okresu. Warto zaufa? rodz?cej, jej instynktowi. Ona najcz??ciej wie najlepiej, czego jej i jej dziecku potrzeba.
Urodzone do wody dziecko zachowuje si? zawsze nieco inaczej ni? dzieci urodzone na l?dzie. Ze wzgl?du na odmienno?? mechanizmu pierwszego oddechu zaleca si? opó?nienie oceny wg skali Apgar o 1 minut?. Pami?ta? nale?y, ?e noworodki urodzone do wody maj? zawsze nieco bardziej fioletowe zabarwienie skóry, rzadko g?o?no p?acz? i cz?sto podejmuj? oddech dopiero po pierwszej minucie przy prawid?owych parametrach stanu ogólnego i pH z krwi p?powinowej.
III okres porodu
III okres porodu mo?e bezpiecznie odby? si? w wodzie, je?li matka tego chce i nadal dobrze si? czuje w wodzie. Oczywi?cie nigdy nie nale?y oddziela? matki i dziecka przed zako?czeniem IV okresu porodu (bez wzgl?du na to, czy jest to poród do wody czy nie) i pomóc mamie i jej dziecku rozpocz?? karmienie piersi?, gdy tylko s? na to oboje gotowi.
Bibliografia:
- Garland Crook, "?Is the use of water in labour an option for women following a previous LSCS?" MIDIRS Midwifery Digest 14:1 2004
- Cluett, Pickering, Getliffe, Saunders- Southampton University Hospitals NHS Trust- "Randomised controlled trial of labouring in water compared with standard of augmentation for management of dystocia in first stage of labour" BMJ, Jan 2004
- Geissbuehler, Stein, Eberhard, Dep. of Obstetric and Gynaecology Cantonal Hospital, Frauenfeld, Switzerland, 2000r.
- Manvile "Discuss foetal circulation and the changes in it at birth" 1998r
- Nikodem VC. "Immersion in water during pregnancy, labour and birth" Cochrane Database System Rev 1999r.
- Odent "Birth under water" Lancet 1983r, 11:1476-7
- Eriksson, Mattsson, Ladfors "Early or late bath during the first stage of labour" a randomised study of 200 women. Midwifery 1997, 13:146-8
- Anderson "Umbilical cords and underwater birth" Practising Midwife 2000, 12
- Johnson "Birth under water - to breath or not to breath" Br J Obstet Gynaecol 1996, 103:202-8
- Harper "Waterbirth Basics..." Midwifery Today Magazine, summer 2000
- Fewell, Johnson "Upper airway dynamics during breathing and during apnea in fetal lambs" J of Physiol 1983, 339:495-504
- Gilbert, Tookey "Perinatal mortality and morbidity among babies delivered in water: surveillance study and postnatal survey" BMJ 1999, 319: 483-7
- Garland, Jones "Waterbirth: updating the evidence" B J of Midwifery 1997, 5(6): 368-373
- Odent "Use of water during labour - updated recommendations" 1998, MIDIRS 8 (1):68-9
- Harper "Taking the plunge: re-evaluating waterbirth temperature guidelines" MIDIRS 2003 January
- Enning Cornelia, konferencja Midwifery Today, Kopenhaga 2005r.
- Guidelines for Perinatal Care, 4th edition, AAP and ACOG 1997, page 101
- Austin, Bridges, Markiewicz, Abrahamson "Severe neonatal polycythaemia after third stage of labour underwater" Lancet 1997, vol. 350
- Bothamley, Chadwick "Evaluating immersion in water - issues to be considered regarding a randomized controlled trial" publ. Beech.B.A. 1996
- Eriksson i wsp. "Warm tub bath during labour. A study of 1385 women with prelabor rupture of the membranes after 34 weeks of gestation" Acta Obstet et Gynecol Scand 1996
- Deans, Steer "Temperature of pool is important" BMJ 1995, 311: 390-391
- Rosenthal "Warm water immersion in labour and birth" Female Patient 1991 (16)
- Burn, Greenish "Water Birth, pooling information" Nursing Times (89) 1993
- Sipi?ski, Por?ba "Zasady prowadzenia porodu w wodzie"
- Por?ba "Immersja wodna - pomoc rodz?cej w I i II okresie porodu"
- Barry "Water births. Could saline in the pool reduce potential hazards?" BMJ 1995, 310: 1602
- Charles "Foetal hyperthermia risk from warm water immersion" B J of Midwifery 1998, 3: 155-156
- "The use of water in labour and birth" Royal College of Midwifes, October 2000
- "Immersion in water for labour and birth" Royal College of Midwifes, Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, May 2006
Maria Romanowska
Po?o?na, pracuje w Szpitalu Specjalistycznym ?w. Zofii w Warszawie w Bloku Porodowym. Przyjmuje porody domowe oraz wspó?pracuje z warszawskim Domem Narodzin. Prowadzi zaj?cia w szko?ach rodzenia przygotowuj?c pary do porodu.
Tekst wystapienia na konferencji "Trauma narodzin - jak dalece przebieg porodu wp?ywa na zdrowie matki i dziecka?", zorganizowanej przez Fundacj? Rodzi? po Ludzku, Warszawa 2007 r.
Projekt zrealizowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej (Środki Przejściowe 2004 i 2005) oraz przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.
© 2011 Fundacja Rodzić po Ludzku