Wiedza o porodzie Depresja poporodowa - jak rozumie? i rozpoznawa? depresj? pojawiaj?c? si? po porodzie dziecka?
Depresja poporodowa - jak rozumie? i rozpoznawa? depresj? pojawiaj?c? si? po porodzie dziecka?
Depresja poporodowa - jak rozumie? i rozpoznawa? depresj? pojawiaj?c? si? po porodzie dziecka?
Mimo wzrastaj?cej wiedzy dotycz?cej konsekwencji oraz powszechno?ci depresji poporodowej, temat samopoczucia m?odej matki cz?sto nie jest poruszany podczas wizyt ginekologicznych - zarówno w okresie ci??y jak i po porodzie, patrona?owych wizyt po?o?nej ?rodowiskowej lub kontrolnych wizyt z dzieckiem u pediatry. Tymczasem badania pokazuj?, i? depresja poporodowa jest zjawiskiem stosunkowo cz?stym - dotyka od oko?o 13 do 30 % kobiet (O’Hara, Swain, 1996). Zwi?zana jest nie tylko z cierpieniem matki – przed?u?aj?ce si? przygn?bienie kobiety mo?e wp?ywa? równie? na rozwój niemowl?cia.
Depresja poporodowa jest zjawiskiem obserwowanym na ca?ym ?wiecie (Cooper, Tomlinson, Swartz, Woolgar, Murray, Molteno 1999; Galler, Harrison, Ramsey, Forde, Butler, 2000; Nagata, Nagai, Sobajima, Ando, Nishide, Honjo, 2000).
Jej objawy to:
obni?enie nastroju;
przygn?bienie wyst?puj?ce przez wi?ksz? cz??? dnia;
wyra?ny spadek zainteresowa? lub odczuwania przyjemno?ci z wi?kszo?ci, je?eli nie ze wszystkich, form aktywno?ci;
zmniejszenie lub wzrost apetytu;
nadmierna senno?? lub bezsenno??;
trudno?ci z za?ni?ciem po nocnym karmieniu dziecka;
zamartwianie si? sytuacj? zdrowotn? niemowl?cia, opiek? nad nim, przebiegiem karmienia piersi?;
uczucie bezwarto?ciowo?ci albo nadmierne lub nieadekwatne poczucie winy: „jestem z?? matk?”;
zm?czenie lub poczucie braku energii;
s?aba koncentracja lub trudno?? w podejmowaniu decyzji;
nawracaj?ce my?li o ?mierci, my?li i plany samobójcze, próby samobójcze (Born, Zigna, Steinem, 2004).
Od innych zaburze? afektywnych i depresyjnych depresj? poporodow? odró?nia obecno?? my?li i emocji dotycz?cych relacji z dzieckiem.
Kobieta mo?e nie chcie? zajmowa? si? w?asnym dzieckiem, by? na nie z?a, a po chwili prze?ywa? w zwi?zku z tym dr?cz?ce poczucie winy. M?oda matka mo?e te? prze?ywa? silny niepokój zwi?zany np. z pozostaniem z dzieckiem samemu w domu. L?k dotyczy? mo?e równie? zdrowia lub ?ycia dziecka, matka mo?e obawia? si? o jego zdrowie i mimo zapewnie? lekarzy, ?e wszystko jest w porz?dku, odwiedza? kolejnych specjalistów.
Zarówno wed?ug klasyfikacji DSM-IV, jak i ICD-10 depresja poporodowa pojawia si? w ci?gu pierwszych tygodni po urodzeniu dziecka. Jednak wielu badaczy i klinicystów zajmuj?cych si? t? tematyk? podkre?la, ?e epizod depresji mo?e pojawi? si? w ci?gu pierwszego roku od porodu (Nylen, Moran, Franklin, O’Hara, 2006) : 10% kobiet do?wiadcza depresji w 8. tygodniu po urodzeniu dziecka, a 22% – gdy dziecko ma oko?o 12 miesi?cy.
Depresja matki, trudno?ci dziecka
Badania nad relacjami budowanymi przez depresyjne matki wykazuj?, ?e w przypadku wyst?pienia depresji poporodowej lekarze oraz psychologowie maj? do czynienia z dwójk? pacjentów – depresja poporodowa mo?e negatywnie wp?yn?? na wi?? tworz?c? si? mi?dzy matk? a dzieckiem oraz rozwój dziecka (Nylen, Moran, Franklin, O’Hara, 2006).
W porównaniu do niemowl?t matek nie-depreysjnych, niemowlaki matek z depresj? s? mniej bezpiecznie przywi?zane do swoich opiekunów, cz??ciej ni? dzieci nie-depresyjnych kobiet maj? poznawcze, emocjonalne deficyty, które s? stosunkowo trwa?e (Goldman, Gotlib, 2002; Radke- Yarrow, Klimes-Dougan, 2002).
W porównaniu do grupy matek nie choruj?cych na depresj?, matki w depresji i ich dzieci sp?dzaj? wi?cej czasu w negatywnych stanach emocjonalnych, ?atwiej dostrajaj? si? do wzajemnych stanów negatywnych ni? pozytywnych (Field, Healy, Goldstein, Guthertz, 1990).
Ró?nice w funkcjonowaniu niemowl?t matek depresyjnych i nie-depresyjnych uwidaczniaj? si? równie? na poziomie fizjologicznym: w 6 miesi?cu ?ycia dzieci matek w depresji maj? szybsze t?tno oraz wy?szy poziom kortyzolu we krwi (Field, 1995; Murray & Cooper, 1997).
Badania pokazuj? równie? na zwi?zek depresji matki w okresie ci??y z funkcjonowaniem noworodka. Niemowl?ta matek cierpi?cych na depresje w okresie ci??y maj? wi?ksze trudno?ci z regulacj? swojego zachowania, wi?ksze trudno?ci ze snem, chroniczn?, relatywnie wy?sz? aktywacje w prawym p?acie czo?owym w badaniu EEG (Field i in., 2004; Field i in., 2002).
W ocenie dziecka Skal? do Oceny Zachowania Noworodka Brazeltona, noworodki, których matki chorowa?y na depresj? w okresie ci??y, nie okazywa?y preferencji na twarz oraz g?os, potrzebowa?y wi?cej czasu by przyzwyczai? si? do nowych bod?ców (Abrams, 1995; Lundy, 1999). Dane te pokazuj? jasno, ?e depresja matki – zarówno w okresie ci??y jak i okresie po?ogu mo?e wywrze? silnie negatywny wp?yw na dziecko.
Czynniki ryzyka zachorowania na depresj? po narodzinach dziecka
W ?wietle wspó?czesnej literatury, depresja poporodowa wydaje si? uwarunkowana wieloczynnikowo. Do psychologicznych i spo?ecznych czynników ryzyka jej wyst?pienia nale??: fakt wcze?niejszej choroby psychicznej, psychologiczne k?opoty i wysoki poziom l?ku podczas ci??y, niska samoocena, stres zwi?zany z opiek? nad dzieckiem, trudny, zwi?zany z m.in. nadwra?liwo?ci?, niskim progiem frustracji, temperament dziecka, stresuj?ce wydarzenia ?yciowe, brak wsparcia spo?ecznego, niska jako?? zwi?zku partnerskiego, samotne rodzicielstwo, niski status spo?eczno-ekonomiczny oraz niechciana ci??a (O’Hara, Swain, 1996; Born, Zinga, Steinem, 2004).
Psychoterapeuci i badacze o orientacji psychodynamicznej i psychoanalitycznej zwracaj? równie? uwag? na wewn?trzny ?wiat cierpi?cych na depresj? poporodow? kobiet – wzorzec dominuj?cych mechanizmów obronnych - posiadanych przez kobiet? sposobów radzenia sobie ze stresem i l?kiem oraz jako?? relacji z wa?nymi osobami. Badania wskazuj?, ?e kobiety choruj?ce na depresj? poporodow? postrzega?y relacje z w?asnymi matkami jako istotnie mniej satysfakcjonuj?ce, a swoje matki jako istotnie mniej troskliwe (Uddenberg, Nilsson, 1975; Gotlib, Whiffen, Wallace, Mount, 1991).
Niedostateczna matczyna troska w dzieci?stwie, brak satysfakcji w zwi?zku w 4. miesi?cu ?ycia dziecka, styl przywi?zania charakteryzuj?cy si? l?kliwo?ci? oraz mniej dojrza?e sposoby radzenia sobie z napi?ciem i l?kiem zwi?zane z objawami depresji w 12. miesi?cu po porodzie (McMahon, Barnett, Kowalenko, Tennant, 2005). Badania te, ??cz?c do?wiadczenia dzieci?ce matki – jej obraz matki, styl przywi?zania – z prze?ywanym po narodzinach dziecka cierpieniem, wskazuj? na historyczny aspekt wyst?pienia zaburze? oko?oporodowych.
Psychoterapeuci i psychiatrzy pracuj?cy z depresyjnymi matkami zwracaj? równie? uwag? na brak adaptacyjnych mechanizmów w radzeniu sobie z do?wiadczan? z?o?ci?, gniewem oraz ambiwalencj? uczu? (Blum, 2007; Raphael-Leff, 2007).
W ?wietle wspó?czesnej wiedzy psychodynamicznej czynnikiem chroni?cym przed wyst?pieniem depresji jest mo?liwo?? m?odej matki rozpoznawania i tolerowania uczu? z?o?ci do siebie i/lub dziecka oraz wykorzystanie ich w ten sposób, by zapewni? sobie wsparcie. Je?li za? kobieta czuje si? winna lub obawia si? tego, co odczuwa, mo?e sta? si? nadmiernie przeci??ona agresywnymi my?lami dotycz?cymi dziecka lub siebie (Chrzan-D?tko?, Dyduch-Maroszek, Humi?cka, 2012).
Dlaczego tak si? dzieje?
Badania pokazuj?, ?e kobiety, które choruj? na depresj? poporodow?, przejawiaj? cz?sto wzorzec nierealistycznych, idealnych oczekiwa?, by by? „perfekcyjn?” matk?, która odpowiedzialnie, bez do?wiadczania konfliktu, opiekuje si? swoim dzieckiem, domem, partnerem i dba o karier? zawodow? (Adcock, 1993). Nieunikniona rozbie?no?? tych wysokich oczekiwa? z realno?ci?, przy niemo?no?ci bardziej wyrozumia?ego i „czu?ego” potraktowania samej siebie przez kobiet? prowadzi? mo?e do narastaj?cych stanów przygn?bienia, bezradno?ci, osamotnienia lub obwiniania samej siebie.
W takich sytuacjach, diagnoza depresji poporodowej mo?e by? prze?ywana przez kobiet? jako jej pora?ka. W cz??ci sytuacji, diagnoza depresji mo?e by? jednak zwi?zana z ulg? – kobieta mo?e nazwa? to, co si? z ni? dzieje, pojawi? si? te? mo?e nadzieja, ze stan ten nie jest chroniczny, ?e mo?na uzyska? odpowiedni? pomoc. W leczeniu poporodowych zaburze? depresyjnych badania potwierdzaj? skuteczno?? psychoterapii — zarówno indywidualnej (O’Hara, Stuart, Gorman, Wenzel, 2000) jak i grupowej — oraz konsultacji domowych prowadzonych przez po?o?ne.
Piel?gniarki zajmuj?ce si? domow? opiek? nad matkami do?wiadczaj?cymi zaburze? depresyjnych szkolone s?, by w nieoceniaj?cy sposób s?ucha? i towarzyszy? m?odej matce w jej dylematach — badania pokazuj?, ?e oddzia?ywania te maj? wysok? skuteczno?? (Holden, Sagovsky, Cox, 1989). Na podstawie przegl?du pi?miennictwa mo?na postawi? hipotez?, i? — w ?wietle otrzymanych wyników — w?ród korzy?ci p?yn?cych z terapii i kontaktu podtrzymuj?cego realizowanego przez po?o?ne wydaje si?, i? mo?liwo?? stworzenia przez kobiet? relacji z piel?gniark?, po?o?n?, lekarzem psychoterapeut? lub grup? innych matek, która b?dzie mog?a by? prze?ywana jako troskliwa oraz opieku?cza, wspieraj?ca, a nie kontroluj?ca (Chrzan-D?tko?, Dyduch-Maroszek, Humi?cka, 2012) .
Mo?liwo?? zbudowania takiej relacji w okresie pocz?tków macierzy?stwa mo?e by? wa?nym elementem wspieraj?cym m?od? matk? w budowaniu swojej to?samo?ci macierzy?skiej. Relacja taka mo?e stanowi? korektywne do?wiadczenie emocjonalne — zapewniaj?c matce wsparcie, u?atwi jej zaopiekowanie si? sam? sob?, a poprzez to – równie? w?asnym dzieckiem.
Systemowe zmiany mog?yby spowodowa? i? np. wizyty patrona?owe lub kontrolne wizyty z niemowl?ciem u pediatry mog?yby sta? si? okazj? do nie tylko pomocy kobietom w zakresie ich w?tpliwo?ci zwi?zanych z piel?gnacj?, karmieniem noworodka, ale te? mog?yby pomóc w zapewnieniu potrzebuj?cym tego kobietom w dost?pie do odpowiedniego dla nich wsparcia.
Gdzie szuka? pomocy?
1. Poradnie Zdrowia Psychicznego – ?wiadcz? pomoc psychologiczn? oraz psychiatryczn?, realizowan? w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.
2. O?rodki Interwencji Kryzysowej - http://www.interwencjakryzysowa.pl/osrodki-interwencji-kryzysowej
Magda Chrzan - D?tko?
Psycholog, dr nauk humanistycznych, certyfikowana psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Psychologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Psychodynamicznego: prowadzi indywidualn? psychoterapi? osób doros?ych oraz dzieci.
Zawodowa zwi?zana z Instytutem Psychologii Uniwersytetu Gda?skiego: jest adiunktem w Zak?adzie Psychologii i Psychopatologii Rozwoju. Jest równie? autork? ksi??ki: Wcze?niaki. Rozwój psychoruchowy w pierwszych latach ?ycia, artyku?ów naukowych oraz popularnonaukowych.
Bibliografia
Abrams, S.Y., Field, T., Scafidi, F., Prodromidis, M. (1995). Newborns of depressed mothers. Infant Mental Health Journal. 1995; 16; 233–239.
Adcock, J.S. ( 1993). Expectations they cannot meet: Understanding postnatal depression. Professional Nursing, 8: 703–710
Blum, L. (2007).Psychodynamics of postpartum depression. Psychoanalytic Psychology; 24: 45– 62.
Born, L., Zinga, D., Steinem, M. (2004). Challenges in identifying and diagnosing postpartum disorders.Primary Psychiatry; 11; 29–36.
Chrzan-D?tko?, M., Dyduch-MAroszek A., Humi?cka A. (2012). Uwarunkowania i konsekwencje dperesjipoprodowej. Psychoterapia, 2, 161, 55-63.
Cooper, P.J., Tomlinson, M., Swartz, L., Woolgar, M., Murray, L., Molteno, C. (1999). Post-partum depression and the mother-infant relationship in South African peri-urban settlement. British Journal of Psychiatry, 175: 554–558.
Field, T., Diego, M., Hernadez-Reif, M., Gil, K., Vera, Y., Schanberg, S., et al. (2004). Prenatal maternal biochemistry predicts neonatal biochemistry. International Journal of Neuroscience, 114, 933–945.
Field, T, Diego, M., Largie, S. (2002). Depressed mothers’ newborns show longer habitation and fail to show face/voice preference. Infant Mental Health Journal; 23; 643–653.
Field, T., Healy, B., Goldstein, S., Guthertz, M. (1990). Behavior-state matching and synchrony in mother-infant interactions of nondepressed versus depressed dyads. Developmental Psychology; 26; 7–14.
Field, T., Fox, N., Pickens, J., & Nawrocki, T. (1995). Relative right frontal EEG activation in 3- to 6-month-old infants of “depressed” mothers. Developmental Psychology, 31, 358–363.
Galler, J.R.; Harrison, R.H.; Ramsey, F.; Forde, V., Butler, S.C.(2000) Maternal depressive symptoms affect infant cognitive development in Barbados. Journal of Child Psychology and Psychiatry; 41: 747–757.
Gotlib, I.H., Whiffen, V.E., Wallace, P.M., Mount, J.H.(1991). A prospective investigation of postpartum depression: Factors involved in onset and recovery. Journal of Abnormal Psychology, 1991; 100; 122–132.
Holden, J.M., Sagovsky, R, Cox, J.L.(1989). Counselling in general practice setting: controlled study of health visitors intervention in treatment of postnatal depression. British Medical Journal, 223–226.
Lundy, B.L., Jones, N.A., Field, T., Nearing, G., Davalos, M., Pietro, P.A., Schanberg, S., Kuhn, C. (1999). Prenatal depression effects on neonates. Infant Behavior and Development.;20; 175–186.
McMahon, C., Barnett, B.; Kowalenko, N.,, Tennant, C. (2005). Psychological factors associated with persistent postnatal depression: Past and current relationship. Journal of Affective. Disorders 84: 15–24.
Murray, L., Cooper, P. (1997). Effects of postnatal depression on infany development. Archives of Disease in Childhood, 77 (2), 99-101.
Nagata, M., Nagai, Y., Sobajima, H., Ando, T., Nishide, Y., Honjo S. (2000) Maternity blues and attachment to children in mothers of full-term normal infants. Acta Psychiatrica Scandinvica; 101: 209–217.
Nylen, K., Moran, T., Franklin, C., O’Hara, M.(2006). Maternal depression: A review of relevant treatment approaches for mothers and infants. Infant Mental Health Journal; 27: 327–343.
O’Hara, M.W., Swain, A.M.(1996). Rates and risk of postpartum depression – a meta-analysis. International Review of Psychiatry, 8; 37–54.
O’Hara, M., Stuart S, Gorman L, Wenzel A.(2000). Efficacy of interpersonal psychotherapy for postpartum depression. Archives of General. Psychiatry, 57: 1039–1045.
Radke- Yarrow M. & Klimes-Dougan B. (2002). Parental depression and offspring disorders. A developmental perspective. W: S. H. Goodman I. H Gotlib (red.) Children of depressed parents. Mechanisms of risk and implications for treatment, 155-174. Washington: American Psychological Association.
Raphael-Leff, J., (red.) (2007) Spilt milk – perinatal loss and breakdown. London: Institute of Psychoanalysis.
Uddenberg, N., Nilsson, L. (1975). The longitudinal course of parenatal emotional disturbances. Acta Psychiatrica Scandinavica;52: 160–169.
