Mamy Prawa Mamy - gdy jeste? pacjentk?
1. Ka?dy ma prawo do ochrony zdrowia
2. Obywatelom niezale?nie od ich sytuacji materialnej, w?adze publiczne zapewniaj? równy dost?p do ?wiadcze? opieki zdrowotnej finansowanej ze ?rodków publicznych. Warunki i zakres udzielanych ?wiadcze? okre?la ustawa.
3. W?adze publiczne s? zobowi?zane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ci??arnym, osobom niepe?nosprawnym i osobom w podesz?ym wieku.
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, Art. 68
2. Obywatelom niezale?nie od ich sytuacji materialnej, w?adze publiczne zapewniaj? równy dost?p do ?wiadcze? opieki zdrowotnej finansowanej ze ?rodków publicznych. Warunki i zakres udzielanych ?wiadcze? okre?la ustawa.
3. W?adze publiczne s? zobowi?zane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ci??arnym, osobom niepe?nosprawnym i osobom w podesz?ym wieku.
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, Art. 68
Szczegó?owo o prawach pacjenta stanowi, uchwialona 6 listopada 2008 r., ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Dodatkowo tematyk? t? poruszaj? ustawy: o zawodzie lekarza i zawodach piel?gniarki i po?o?nej. Informacje o prawach pacjenta powinny by? umieszczone w widocznym dost?pnym miejscu w ka?dej placówce zdrowotnej, by pacjent mia? mo?liwo?? zapoznania si? ze swoimi prawami.
Dodatkowo lekarz i po?o?na zobowi?zani s? do przestrzegania kodeksów etyki zawodowej.
Prawo do ?wiadcze? zdrowotnych
- Twoim podstawowym prawem jako pacjentki jest uzyskanie od personelu medycznego ?wiadcze? zdrowotnych zgodnych z aktualn? wiedz? medyczn?, zasadami etyki zawodowej oraz udzielanych ze szczególn? staranno?ci?.
- ?wiadczenia zdrowotne to wszystkie czynno?ci personelu s?u??ce do ratowania, zachowania czy te? przywracania i poprawie zdrowia. Katalog tych dzia?a? jest szeroki, nale?? do niego m.in. badania diagnostyczne, porady lekarskie, podanie leku, opieka nad kobiet? w ci??y, w czasie porodu i po?ogu.
- Ka?de z tych ?wiadcze? powinno by? udzielone zgodnie z najnowsz? wiedz? medyczn?, popart? aktualnymi wynikami bada? naukowych.
- Staranno?? oznacza, ?e pacjentka powinna by? potraktowana indywidualnie, a udzielane jej ?wiadczenia medyczne uzale?nione od okoliczno?ci i konkretnego stanu pacjentki. Zasada staranno?ci pozostaje w zwi?zku ze wszystkimi zasadami etyki zawodowej, a wi?c tak?e z zasad? naczeln? - by przede wszystkim nie szkodzi?.
- Jako pacjentka masz prawo ??da? by osoba udzielaj?ca Ci ?wiadcze? zdrowotnych zasi?gn??a opinii u innego lekarza lub po?o?nej. Lekarz, po?o?na mo?e odmówi? zasi?gni?cia opinii, je?eli stwierdzi, ?e Twoja pro?ba jest bezzasadna.
art. 6-8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Prawo do poszanowania intymno?ci i godno?ci
- Poszanowanie intymno?ci oznacza szacunek dla indywidualnego poczucia wstydu kobiety. Wyrazem tego jest przede wszystkim niedopuszczanie, aby w badaniach i zabiegach medycznych bra?y udzia? osoby, których pomoc i obecno?? nie jest konieczna.
- Wyj?tkiem od tej zasady jest udzia? osób ucz?cych si? zawodów medycznych m. in. w klinikach i szpitalach akademii medycznych. Uzyskanie Twojej zgody na udzia? studentów i sta?ystów nie jest wymagane, gdy interwencja medyczna jest konieczna, a ich udzia? ograniczony jest do minimum wynikaj?cego z celów dydaktycznych. Jednak osoba nadzoruj?ca praktyki studentów ma obowi?zek dopilnowa?, aby intymno?? i godno?? osobista pacjentki by?a uszanowana. Masz prawo nie zgodzi? si? na udzia? studentów i s?uchaczy szkó? medycznych, je?eli dana czynno?? na charakter wy??cznie pokazowy.
- W czasie udzielania ?wiadcze? zdrowotnych mo?e by? obecna bliska ci osoba. Jako rodzic-przedstawiciel ustawowy dziecka, masz prawo do obecno?ci w czasie udzielania mu ?wiadcze? zdrowotnych. Prawo to mo?e zosta? ograniczone w przypadku zagro?enia epidemicznego lub ze wzgl?du na bezpiecze?stwo zdrowotne pacjenta.
- Masz prawo poprosi? o niewykonywanie konkretnego ?wiadczenia przez wskazan? osob? z personelu.
- Warunki, w jakich udzielane s? ?wiadczenia medyczne, powinny gwarantowa? poszanowanie intymno?ci pacjentki. Idealnie, je?li szpital dysponuje pojedynczymi salami porodowymi (pobieranie op?at za korzystanie z nich jest niezgodne z prawem!). W czasie obchodu i w ka?dej innej sytuacji masz prawo oczekiwa?, by uszanowano Twoj? prywatno?? - np. os?oni?to parawanem, zamykano drzwi, przekazywano informacje o Twoim stanie w sposób dyskretny.
- Poszanowanie godno?ci osobistej pacjentki polega na podmiotowym, a nie przedmiotowym traktowaniu kobiety, odnoszeniu si? do niej jako do warto?ciowego i odczuwaj?cego cz?owieka, a nie przypadku medycznego. Przejawem poszanowania godno?ci jest m.in. unikanie zadawania zb?dnego bólu przez niestaranne czy nieprofesjonalne wykonanie ?wiadcze? medycznych, a tak?e zapoznanie pacjenta z przys?uguj?cymi prawami, z obowi?zuj?cym regulaminem i panuj?cymi w placówce zasadami, oraz przedstawianie si? lekarzy i po?o?nych.
art. 20 - 22 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Prawo do informacji
- Twoje prawo do informacji wynika z konstytucyjnego prawa jednostki do samostanowienia.
- Informacja powinna:
- by? zrozumia?a, podana przyst?pnym j?zykiem, a specyficzne medyczne terminy i sformu?owania wyja?nione.
- zawiera? wszelkie dane, na podstawie których mo?esz podj?? ?wiadom? zgod?, lub odmówi? poddania si? okre?lonym czynno?ciom.
Tylko informacja spe?niaj?ca powy?sze warunki umo?liwia pacjentowi udzielenie wa?nej zgody na zabiegi i uprawnia personel do legalnego dzia?ania.
Matka i ojciec noworodka od chwili jego narodzin s? jego przedstawicielami ustawowymi, a wi?c personel medyczny jest zobowi?zany informowa? ich o wszystkim, co dotyczy dziecka.
- Wy??cznie w sytuacjach wyj?tkowych lekarz mo?e ograniczy? informacje przekazywane pacjentowi, je?li wed?ug jego oceny przemawia za tym dobro pacjenta i gdy rokowanie jest dla niego niepomy?lne. W takim przypadku lekarz jest obowi?zany przekaza? informacje przedstawicielowi ustawowemu pacjenta lub osobie przez pacjenta upowa?nionej. Nale?y pami?ta?, ?e w takiej sytuacji lekarz ma obowi?zek udzieli? pacjentowi informacji, je?li pacjent ich za??da.
- Je?li chcesz, aby informacje o Twoim stanie zdrowia by?y przekazywane innym osobom, np. Twojemu m??owi lub partnerowi, musisz poinformowa? o tym personel.
art. 9-12 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Prawo do wyra?enia zgody na udzielenie ?wiadcze? zdrowotnych
- Zanim lekarz, po?o?na, czy personel medyczny przyst?pi do badania, zabiegu, podania ?rodków farmakologicznych, czy innych ?wiadcze? medycznych, zobowi?zany jest do uzyskania Twojej zgody na dokonanie tej czynno?ci. Prawo to wyp?ywa z konstytucyjnego prawa jednostki do samostanowienia i do ochrony jej integralno?ci.
- Ka?da kobieta ma prawo do wyra?enia zgody w sposób ?wiadomy, a wi?c po uzyskaniu wyczerpuj?cej i zrozumia?ej informacji oraz swobodny, tzn. bez wywierania na ni? jakiegokolwiek wp?ywu czy nacisku. Masz równie? prawo wycofania zgody w ka?dym momencie.
- Je?li nie zgadzasz si? na przeprowadzenie jakiej? czynno?ci medycznej, masz prawo do wyra?enia sprzeciwu w ka?dej chwili, w formie ustnej lub pisemnej.
Nawet tak rutynowo wykonywane zabiegi jak: przebicie p?cherza p?odowego, podanie oksytocyny czy naci?cie krocza, powinny by? poprzedzone dok?adn? informacj? i pytaniem o zgod? na ich wykonanie. Podj?cie ich bez zgody kobiety, w sytuacji gdy nie ma bezpo?redniego zagro?enia ?ycia, jest naruszeniem prawa.
S? ró?ne formy uzyskiwania zgody na interwencje medyczne: zgoda pisemna w przypadku zabiegów operacyjnych i interwencji stwarzaj?cych podwy?szone ryzyko (np. cesarskie ci?cie, czy znieczulenie zewn?trzoponowe), zgoda ustna oraz tzw. zgoda dorozumiana, czyli wyra?ona przez ka?de zachowanie, które pokazuje w sposób nie budz?cy w?tpliwo?ci wol? poddania si? proponowanym czynno?ciom medycznym. Aby zgoda by?a wa?na, powinna by? udzielona bezpo?rednio przed proponowanym badaniem lub zabiegiem.
Obecnie w wi?kszo?ci szpitali kobieta przy przyj?ciu do szpitala wyra?a ogóln? zgod? na proponowane leczenie lub na przyj?cie do szpitala (tzw. zgoda blankietowa). Jest to praktyka b?d?ca pozosta?o?ci? po przepisach, które dzi? nie obowi?zuj?. W obecnym stanie prawnym zgoda na proponowane leczenie wyra?ona w takiej formie, jest bezskuteczna. Wszelkie czynno?ci medyczne dokonywane po uzyskaniu tylko takiego o?wiadczenia s? bezprawne.
Poniewa? rodzice s? przedstawicielami ustawowymi dziecka, to oni maj? prawo do wyra?ania zgody (lub sprzeciwu) wobec ka?dej czynno?ci medycznej, która dotyczy ich dziecka.
art. 15-19 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Prawo pacjenta do tajemnicy informacji z nim zwi?zanych
- Zobowi?zanie personelu medycznego do dyskrecji w zakresie informacji dotycz?cych pacjenta wyp?ywa z konstytucyjnego prawa jednostki do poszanowania prywatno?ci.
- Tajemnica lekarska dotyczy wszelkich informacji o stanie zdrowia i leczeniu, a tak?e faktów z ?ycia prywatnego, rodzinnego czy te? zawodowego pacjenta. Dra?liwe informacje o ?yciu prywatnym, seksualnym, przebytych chorobach itp., które pacjentka powierza personelowi medycznemu nie mog? by? przedmiotem komentarzy nie zwi?zanych z kwestiami medycznymi i procesem leczenia.
- Masz prawo do tego, aby wywiad przy przyj?ciu do szpitala czy rozmowa o stanie zdrowia Twoim lub dziecka przebiega?y w warunkach gwarantuj?cych zachowanie poufno?ci. Popro? o rozmow? w cztery oczy, czy w osobnym pomieszczeniu.
- Obowi?zek poufno?ci odnosi si? tak?e do ka?dej dokumentacji medycznej.
- Personel jest zobligowany do zachowania w tajemnicy informacji zarówno o by?ym, jak i zmar?ym pacjencie.
art. 13-14 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Prawo do dodatkowej opieki piel?gnacyjnej sprawowanej przez osob? blisk? oraz do poszanowania ?ycia prywatnego
- Gdy przebywasz w szpitalu przez ca?? dob? lub d?u?ej, masz prawo do dodatkowej opieki ze strony bliskiej Ci osoby. O tym prawie warto szczególnie pami?ta? w sytuacjach trudnych - gdy przebywasz w szpitalu z powodu poronienia, jeste? po trudnym porodzie, dziecko urodzi?o si? chore, gdy szczególnie potrzebna jest Ci pomoc i wsparcie. Prawo do dodatkowej opieki dotyczy zarówno dnia, jak i nocy, a regulaminy porz?dkowe w szpitalu nie powinny stanowi? inaczej.
- Pacjentem jest równie? Twoje nowonarodzone dziecko i ma ono prawo do nieprzerwanej opieki sprawowanej przez osob? blisk?, czyli mam? lub tat?. Trzeba jednak podkre?li?, i? przepisy wspominaj? o "dodatkowej" opiece, a wi?c w ?adnej mierze nie zwalniaj? personelu z obowi?zku opieki nad pacjentami.
art. 34 i 35 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Poród z blisk? osob? (tzw. poród rodzinny)
Narodziny dziecka to nie tylko wydarzenie medyczne, ale przede wszystkim okres, w którym potrzebujesz obecno?ci i wsparcia bliskich Ci osób. Masz prawo do tego, aby przy porodzie towarzyszy?a Ci bliska, wybrana osoba, niekoniecznie m??, czy ojciec dziecka, ale tak?e mama, siostra czy przyjació?ka. Uprawnienie to zwi?zane jest z Twoim prawem do ochrony ?ycia prywatnego i rodzinnego, poszanowania godno?ci i intymno?ci oraz prawem do dodatkowej opieki piel?gnacyjnej sprawowanej przez osob? blisk?.
Narodziny dziecka to nie tylko wydarzenie medyczne, ale przede wszystkim okres, w którym potrzebujesz obecno?ci i wsparcia bliskich Ci osób. Masz prawo do tego, aby przy porodzie towarzyszy?a Ci bliska, wybrana osoba, niekoniecznie m??, czy ojciec dziecka, ale tak?e mama, siostra czy przyjació?ka. Uprawnienie to zwi?zane jest z Twoim prawem do ochrony ?ycia prywatnego i rodzinnego, poszanowania godno?ci i intymno?ci oraz prawem do dodatkowej opieki piel?gnacyjnej sprawowanej przez osob? blisk?.
Czy mo?na pobiera? op?aty za poród rodzinny?
Ustawa o prawach pacjenta zezwala na pobieranie przez zak?ady opieki zdrowotnej op?at za realizacj? prawa do dodatkowej opieki piel?gnacyjnej. Mo?liwe jest to jednak pod pewnymi warunkami: 1. realizacja tego prawa skutkuje kosztami, przy czym koszty musz? by? rzeczywiste, czyli takie, które faktycznie zosta?y poniesione przez zak?ad opieki zdrowotnej; 2. decyzj? o op?atach podejmuje kierownik szpitala; 3. informacja o wysoko?ci op?aty oraz o sposobie jej ustalenia jest jawna i udost?pniona w lokalu szpitala (art. 35).
Je?eli sposób pobierania op?at nie jest zgodny z tymi zasadami, pacjentka mo?e z?o?y? skarg? do Rzecznika Praw Pacjneta lub lwojewódzkiego oddzia?u Narodowego Funduszu Zdrowia.
Prawo do kontaktu z osobami bliskimi
- Niezale?nie od prawa do dodatkowej opieki przys?uguje Ci prawo do kontaktu z osobami z zewn?trz, przede wszystkim do odwiedzin osób bliskich. Twój kontakt z rodzin? nie mo?e by? utrudniany, jednak warunki, godziny i miejsce spotka? powinny by? szczegó?owo okre?lone w regulaminie porz?dkowym szpitala.
- Warto te? zwróci? uwag? na fakt, czy sposób realizacji prawa do kontaktu z bliskimi nie narusza praw innych osób przebywaj?cych w oddziale, przede wszystkim prawa do intymno?ci czy poszanowania prywatno?ci. Z tego wzgl?du okre?lenie w regulaminie porz?dkowym placówki zasad przebiegu odwiedzin, liczby osób jednorazowo odwiedzaj?cych pacjentk?, czy te? godzin (dogodnych dla osób pracuj?cych), w których spotkania te mog? si? odbywa?, nie jest naruszeniem prawa pacjenta, a prób? respektowania praw wspó?pacjentów.
art. 33-35 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Prawo wgl?du w dokumentacj? medyczn?
- Pacjent, jego przedstawiciel ustawowy lub osoba upowa?niona przez pacjenta ma prawo dost?pu do dokumentacji medycznej.
- Indywidualna dokumentacja medyczna sk?ada si? z dokumentacji zewn?trznej (skierowania do szpitala, na badania diagnostyczne, za?wiadczenia i orzeczenia lekarskie, karty informacyjne z leczenia szpitalnego czy karty przebiegu ci??y) i wewn?trznej (mi?dzy innymi historia zdrowia i choroby, informacje o dokonywanych badaniach, zabiegach, podawanych lekach wraz z identyfikacj? osób i czasu dokonania ?wiadczenia). Masz prawo wgl?du do tych dokumentów w pe?nym zakresie, sporz?dzenia odpisów lub kopii (na w?asny koszt).
- Masz równie? prawo wgl?du w dokumentacj? zbiorcz? placówki (formularze, ksi?gi, rejestry) tylko w zakresie dotycz?cym Twojej osoby, za po?rednictwem lekarza prowadz?cego.
- Prawo pacjenta do zapoznania si? z dokumentacj? medyczn? nie ogranicza si? jedynie do fizycznego wgl?du, ale obejmuje przede wszystkim prawo do zrozumia?ego zapoznania si? z jej zawarto?ci?. Dokumentacj? sporz?dzon? w j?zyku ?aci?skim lekarz powinien dok?adnie Ci obja?ni?.
- Tak?e po ?mierci pacjenta, osoba upowa?niona przez pacjenta za ?ycia ma prawo do wgl?du w dokumentacj? medyczn?. nie trzeba oddzielnie upowa?nia? do tego na wypadek ?mierci.
Pami?taj: Nie mo?na odmówi? Ci wgl?du do dokumentacji medycznej dotycz?cej Ciebie, lub osoby której jeste? przedstawicielem ustawowym. Placówka mo?e poprosi? ci? o z?o?enie podania, jednak nie musisz uzasadnia? swojej pro?by. Sprawd? czy zawarto?? dokumentacji jest zgodna z tym, co zapami?ta?a? z pobytu w szpitalu. Je?li jest inaczej, z?ó? pisemne ??danie uzupe?nienia braków w dokumentacji i za??daj do??czenia go do dokumentacji.
art. 23-30 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Prawo do skargi
Je?eli uwa?asz, ?e które? z Twoich praw zosta?o naruszone, masz prawo do z?o?enia skargi:
- Do dyrekcji szpitala lub przychodni, w której poinformujesz o zaistnia?ym zdarzeniu oraz wniesiesz o wyci?gni?cie prawnych konsekwencji z zachowania personelu medycznego. Ponadto mo?esz skierowa? skarg? do organu za?o?ycielskiego placówki (jest to urz?d gminy dla przychodni, starosty dla szpitala powiatowego, wojewody dla szpitala wojewódzkiego i Minister Zdrowia dla szpitala klinicznego).
- Do Rzecznika Praw Pacjenta i Rzeczników przy oddzia?ach Narodowego Funduszu Zdrowia.
- Do Rzecznika Odpowiedzialno?ci Zawodowej, przy Okr?gowej Izbie Lekarskiej lub Okr?gowej Izbie Piel?gniarek i Po?o?nych.
- Na drodze post?powania karnego ?cigane s? przest?pstwa z kodeksu karnego (m.in. nieumy?lne spowodowanie ?mierci lub ci??kiego uszczerbku na zdrowiu, nieumy?lne nara?enie na bezpo?rednie niebezpiecze?stwo utraty ?ycia lub ci??kiego uszczerbku na zdrowiu, wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta). W przypadku zaistnienia takiej sytuacji mo?esz z?o?y? w prokuraturze doniesienie o pope?nieniu przest?pstwa (wyst?pienie o poci?gni?cie do odpowiedzialno?ci karnej).
- Mo?esz z?o?y? do s?du cywilnego pozew o zas?dzenie na Twoj? rzecz odszkodowania lub zado??uczynienia za doznan? szkod? lub krzywd?. Pozew nale?y z?o?y?, w zale?no?ci od warto?ci kwoty, jak? b?dziesz dochodzi?a, w S?dzie Rejonowym lub Okr?gowym. Pozew nale?y skierowa? przeciwko zak?adowi opieki zdrowotnej (?wiadczeniodawcy), w którym mia?o miejsce zdarzenie, którego nast?pstwem by?a szkoda. W post?powaniu przed S?dem b?d? mia?y miejsce zastosowanie przepisy kodeksu post?powania cywilnego. ?wiadczeniodawca po ustaleniu przez S?d, i? ponosi on odpowiedzialno?? za szkod?, b?dzie musia? wyp?aci? okre?lon? sum? pieni?dzy.
Prawa pacjenta s? nie tylko Twoimi uprawnieniami. S? jednocze?nie zobowi?zaniem personelu do ich respektowania.
Projekt zrealizowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej (Środki Przejściowe 2004 i 2005) oraz przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.
© 2011 Fundacja Rodzić po Ludzku