W porodzie domowym rola po?o?nej sprowadza si? przede wszystkim do czujnej obserwacji przebiegu porodu oraz udzielania wsparcia rodz?cej kobiecie. Dlatego najwa?niejsze jest by po?o?na by?a osob? w?a?ciwie przygotowan? zarówno merytorycznie (du?a wiedza o fizjologii porodu oraz doskona?a znajomo?? wszelkich symptomów mog?cych wskazywa? na nieprawid?owy przebieg porodu), jak i mentalnie (g??bokie przekonanie, ?e poród fizjologiczny nie wymaga ?adnych interwencji, wiara w mo?liwo?ci rodz?cej, zaufanie do siebie, spokój).
Jednak rola po?o?nej nie ogranicza si? tylko do asystowania przy porodzie - powinna ona nawi?za? dobry kontakt z kobiet? ju? w czasie ci??y (im wcze?niej, tym lepiej), by? dla niej ?ród?em wsparcia i wiedzy w czasie oczekiwania na dziecko, a tak?e otoczy? j? opiek? w pierwszych dniach po porodzie. Rodz?ca powinna umie? zaufa? swojej po?o?nej, a po?o?na powinna ufa? rodz?cej. Obie strony powinny dobrze si? czu? w swoim towarzystwie.
Po??dana by?aby sytuacja, w której kobieta decyduj?ca si? na poród domowy i wybrana przez ni? po?o?na na pocz?tku wspó?pracy podpisuj? umow? okre?laj?c? powinno?ci i zobowi?zania obu stron.
Jak przebiega poród domowy?
O przebiegu porodu domowego o tyle trudno jest pisa?, ?e jako niezaburzony proces fizjologiczny, ka?dy poród przebiega inaczej - czasem jest bardzo dynamiczny, a czasem trwa kilka dni, czasem kobieta odczuwa silne dolegliwo?ci, a czasem do ostatniej chwili zachowuje si?, jakby nie rodzi?a. To, co najwa?niejsze w porodzie domowym, to minimum interwencji ze strony po?o?nej i maksimum swobody dla rodz?cej. Poni?ej postaram si? opisa? w przybli?eniu, czego mo?na si? spodziewa? w czasie porodu domowego - opis ten opieram na do?wiadczeniach w?asnych i innych znanych mi kobiet, które rodzi?y w domu.
Zazwyczaj kobieta kontaktuje si? z po?o?n?, gdy nabierze podejrze?, ?e rozpocz?? si? poród (odp?yn? wody p?odowe lub pojawi? si? regularne skurcze). Po?o?na na podstawie rozmowy telefonicznej oraz wcze?niej zebranych informacji o rodz?cej ocenia, jak znaczny mo?e by? post?p porodu, oraz jaki mo?e by? dalszy jego przebieg i ustala z rodz?c? dalsze post?powanie - mo?e natychmiast jecha? do rodz?cej lub mog? umówi? si? na kontakt za jaki? czas. Po przybyciu do domu, w którym ma odby? si? poród, po?o?na powinna zbada? mam? i dziecko, by oceni? ich stan i zaawansowanie porodu. W tym celu, po rozmowie z rodz?c? i jej obserwacji, zazwyczaj wykonuje:
- Badanie zewn?trzne - obmacywanie brzucha pozwalaj?ce na ocen? po?o?enia dziecka w macicy i jego zaawansowanie w kanale rodnym oraz si?y i czasu trwania skurczów;
- Badanie wewn?trzne - badanie przez pochw? pozwalaj?ce oceni? stan szyjki macicy (skrócenie i rozwarcie) oraz zaawansowanie i ustawienie dziecka w kanale rodnym;
- Os?uchiwanie czynno?ci serca dziecka za pomoc? s?uchawki po?o?niczej, detektora t?tna lub aparatu KTG - badanie to pozwala oceni? stan dziecka i jego reakcje na skurcze macicy.
Najcz??ciej po?o?na przybywa do domu jeszcze w pierwszym okresie porodu. Je?li wspólnie z rodz?c? podejm? decyzj? o kontynuacji porodu w domu, to w tym okresie kobieta ma w zasadzie pe?n? swobod?. Po?o?na mo?e sugerowa? pewne dzia?ania, które w jej ocenie mog?yby w danym momencie pozytywnie wp?yn?? na przebieg porodu - np. k?piel, spacer, ko?ysanie si? na pi?ce, albo wr?cz przeciwnie - relaks, czy nawet drzemk?. Warto rozwa?y? jej propozycje. Jednak to rodz?ca jest pani? sytuacji i ostatecznie to ona decyduje o tym, co b?dzie robi? - jej intuicja jest tu istotnym czynnikiem, z którym nale?y si? liczy?. Pierwszy okres porodu mo?e trwa? wiele godzin. Kobietom, które rodzi?y w szpitalu i do?wiadczy?y porodu zmedykalizowanego pewnie trudno to sobie wyobrazi?. Jednak w warunkach domowych, gdy rodz?ca ma pe?n? swobod? i nie dostaje kroplówki z oksytocyn?, dolegliwo?ci pierwszego okresu porodu, cz?sto pozwalaj? na w miar? normalne funkcjonowanie. Nierzadko w pierwszym okresie porodu domowego kobiety zajmuj? si? swoimi zwyk?ymi domowymi sprawami - przygotowuj? i spo?ywaj? posi?ki, wyprawiaj? starsze dzieci do szko?y, ko?cz? ostatnie przygotowania do przyj?cia noworodka prasuj?c pieluszki, czy sprz?taj?c. Zdarza im si? równie? spa?.
Po?o?na tylko od czasu do czasu s?ucha serca p?odu lub wykonuje badanie rodz?cej, by utwierdzi? si? w przekonaniu, ?e poród post?puje prawid?owo. Je?li jej pomoc jest potrzebna rodz?cej, to s?u?y tak? pomoc? - wspiera emocjonalnie, informuje o przebiegu porodu, pomaga w przyj?ciu wygodnej pozycji, masuje, doradza, trzyma za r?k?, pomaga oddycha? w czasie skurczu. Je?li rodz?ca chce by? pozostawiona sama lub tylko z m??em (b?d? inn? osob? towarzysz?c?), to po?o?na wycofuje si? i nie narzuca ze swoj? obecno?ci?. Cho? nadal pilnie obserwuje przebieg porodu i jest na ka?de zawo?anie rodz?cej. Dobra po?o?na potrafi nawet wyprzedzi? pro?b? o pomoc, bezb??dnie rozpoznaj?c potrzeby kobiety, któr? wspiera. Czasem po?o?na pomaga si? odnale?? w sytuacji porodu tak?e osobie towarzysz?cej podpowiadaj?c, w jaki sposób mo?na pomóc rodz?cej lub czego nie robi?, by jej nie przeszkadza?.
W drugim okresie porodu, rol? po?o?nej jest pomoc rodz?cej w przyj?ciu optymalnej pozycji do parcia (czasem rodz?ca sama wybiera najdogodniejsz? pozycj?, a czasem potrzebna jej rada ze strony po?o?nej) oraz zadbanie o bezpiecze?stwo rodz?cego si? dziecka. Na tym etapie po?o?na powinna po ka?dym skurczu cho? przez chwil? pos?ucha? serca p?odu. W porodach domowych unika si? przebijania p?cherza p?odowego, gdy? im d?u?ej jest on zachowany, tym bardziej komfortowe warunki ma dziecko. Bardzo rzadko stosuje si? te? naci?cie krocza, gdy? poród w pozycji wertykalnej stwarza znacznie mniejsze zagro?enie powa?nym p?kni?ciem. W porodzie domowym rodz?ca nie jest zach?cana do szczególnie silnego parcia, ale ma raczej podda? si? temu, co sama czuje. Dziecko rodzi si? bez przemocy, zazwyczaj przy kameralnym o?wietleniu, w ciszy i spokoju.
Po urodzeniu si? dziecka po?o?na dba o to, by nic bez potrzeby nie zak?óca?o jego pierwszego kontaktu z mam?, pilnuje jednocze?nie, by dziecko si? nie wyzi?bi?o oraz kontroluje objawy rodzenia si? ?o?yska. Zaci?ni?cie i przeci?cie p?powiny nast?puje zazwyczaj, gdy przestanie ona t?tni?. Po?o?na mo?e te? zgodzi? si? na tzw. poród lotosowy4, gdy w ogóle nie przecina si? p?powiny. Matka mo?e równie? liczy? na pomoc w przystawieniu dziecka do piersi. Gdy po?o?na zaobserwuje objawy oddzielenia si? ?o?yska, prosi o parcie w celu urodzenia pop?odu - nie ci?gnie za p?powin?, nie ugniata brzucha. Gdy rodzice ciesz? si? nowonarodzonym male?stwem po?o?na sprawdza kompletno?? ?o?yska i b?on p?odowych. Konieczna jest jeszcze ocena stanu krocza, pochwy i szyjki macicy. W przypadku p?kni?cia lub wykonanego wcze?niej naci?cia, po?o?na, w warunkach domowych w znieczuleniu miejscowym zaopatruje ran?. Nic nie stoi na przeszkodzie, by w czasie tych wszystkich czynno?ci noworodek towarzyszy? matce.
Po zaopatrzeniu krocza (je?li by?o to potrzebne) kobieta mo?e w zasadzie wróci? do normalnego funkcjonowania. Nie ma przeciwwskaza?, by wzi??a prysznic, zjad?a obiad, zdrzemn??a si?, czy odda?a innym zaj?ciom, na które akurat ma ochot?. Kobiety rodz?ce w domu s? zazwyczaj po porodzie w zadziwiaj?co dobrej kondycji i maj? wiele si?y, by cieszy? si? nowonarodzonym male?stwem.
4Kobieta, która decyduje si? na poród lotosowy, powinna koniecznie omówi? ten pomys? z wybran? po?o?n? odpowiednio wcze?nie.
Projekt zrealizowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej (Środki Przejściowe 2004 i 2005) oraz przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.
© 2011 Fundacja Rodzić po Ludzku