Czym jest mikrobiom i dlaczego jest wa?ny w naszym ?yciu?
Mikrobiom – to ni mniej, ni wi?cej jak ogó? mikroorganizmów zamieszkuj?cych dane siedlisko. Z pozoru zatem poj?cie to nie powinno by? interesuj?ce dla przeci?tnego zjadacza chleba, ale jak powszechnie wiadomo, pozory myl?. Tak si? bowiem sk?ada, ?e dla ca?ej rzeszy mikroorganizmów bardzo przytulne siedlisko stanowi... nasze cia?o! Wirusy, grzyby, bakterie i wiele innych rodzajów mikroorganizmów zamieszkuje nas od stóp do g?ów – s? na skórze, w ?luzówce nosa, jamie ustnej, uk?adzie pokarmowym, oddechowym i moczowo-p?ciowym. W dodatku jest ich bardzo du?o – szacuje si?, ?e ilo?? mikroorganizmów bytuj?cych w i na naszym ciele dziesi?ciokrotnie przewy?sza ilo?? naszych w?asnych komórek! A gdyby je wszystkie zwa?y?, to oka?e si?, ?e ich ??czna masa stanowi a? 1-3% naszej wagi.
Przera?aj?ce? Dla niektórych zapewne tak, ale nie ma si? czego obawia? – znakomita wi?kszo?? bytuj?cych w nas mikroorganizmów nie czyni nam krzywdy. Wr?cz przeciwnie, obecno?? tych mikro lokatorów jest niezb?dna dla naszego zdrowia. Mikroorganizmy te uczestnicz? bowiem w wielu istotnych procesach metabolicznych w tym w: biosyntezie witamin i regulacji gospodarki w?glanowo-lipidowej, wspomagaj? proces trawienia pokarmu, „ucz?” uk?ad odporno?ciowy jak rozró?ni? przyjació? od wrogów, a tak?e wydzielaj? substancje przeciwzapalne.
Ba! Intensywne badania nad ludzkim mikrobiomem pokazuj?, ?e te ma?e stworzenia uczestnicz? nie tylko w podstawowych procesach reguluj?cych dzia?anie naszych organizmów, stoj?c tym samym na stra?y naszego zdrowia i moduluj?c podatno?? na choroby, ale te? mog? wp?ywa? na szereg innych procesów w tym m.in. na nasz sen, a nawet decydowa? o p?odno?ci czy sterowa? zachciankami ?ywieniowymi – szczególnie tymi niezdrowymi.
Co wi?cej wydaje si?, ?e mikrobiom mo?e wp?ywa? na nasz nastrój i samopoczucie psychiczne, reguluj?c tym samym nasze zachowanie. Szczególne znaczenie ma tu najprawdopodobniej sk?ad mikrobiomu jelitowego. Wykazano chocia?by, ?e dzieci l?kliwe i wycofane maj? inny sk?ad mikrobiomu bakteryjnego jelit ni? dzieci, które s? charakteryzowane jako pogodne i ekstrawertyczne. Coraz wi?cej danych przemawia tak?e za zwi?zkiem stanu mikrobiomu jelitowego z depresj?, a nawet autyzmem.
Innymi s?owy mikrobiom ma wp?yw na nasze codzienne funkcjonowanie, a ka?de zaburzenie w jego równowadze mo?e odbi? si? na naszej podatno?ci na ró?ne choroby - od oty?o?ci i cukrzycy pocz?wszy, poprzez depresj?, na nowotworach ko?cz?c. Wspomniana równowaga jest niezwykle istotna, bowiem poszczególne mikroorganizmy tworz? skomplikowan? sie? zale?no?ci pomi?dzy sob? nawzajem a komórkami naszego cia?a. W zwi?zku z tym ka?da tak jako?ciowa, jak i ilo?ciowa zmiana stanu mikrobiomu mo?e odcisn?? niema?e pi?tno na naszym samopoczuciu.
Co ciekawe, dok?adny sk?ad tak gatunkowy, jak i ilo?ciowy mikrobiomu jest unikalny dla ka?dego z nas w zwi?zku z czym naukowcy spekuluj?, ?e wkrótce b?dzie mo?na zidentyfikowa? cz?owieka na podstawie jego mikrobiomu na zasadzie podobnej jak to mam miejsce przy identyfikacji z wykorzystaniem odcisków palców.
Nasz unikalny mikrobiom zaczyna si? kszta?towa? bardzo wcze?nie - cz??ciowa kolonizacja mo?liwa jest jeszcze w ?onie matki, niemniej ogromne znaczenie ma sposób w jaki przyszli?my na ?wiat. Inny mikrobiom obserwuje si? u dzieci urodzonych si?ami natury, inny u tych, które na ?wiat przysz?y drog? planowanego cesarskiego ci?cia, a jeszcze inny w przypadku gdy poród rozpocz?? si? samoistnie, ale zako?czy? przez cesarskie ci?cie. Co wi?cej, nawet samo miejsce narodzenia ma znaczenie – zauwa?a si? ró?nice pomi?dzy mikrobiomem dzieci urodzonych w szpitalu, a tymi które na ?wiat przysz?y we w?asnych domach. Istotny jest równie? sposób karmienia – inny mikrobiom jest u maluchów karmionych wy??cznie piersi?, innych u karmionych mlekiem modyfikowanym, inny u karmionych sposobem mieszanym.
Kolejnym momentem ?ycia w którym sk?ad mikrobiomu – zw?aszcza tego jelitowego – zmienia si? drastycznie jest moment wprowadzenia posi?ków sta?ych do diety niemowl?cia. Dojrzewanie, ci??a i przekwitanie równie? nale?? do okresów w ?yciu podczas, których stan mikrobiomu zmienia si? dynamicznie.
Ponadto tak w przypadku dzieci, jak i doros?ych stan mikroflory bakteryjnej mo?e ulega? modyfikacji pod wp?ywem drastycznych zmian diety, zmiany ?rodowiska czy trybu ?ycia, a tak?e po infekcjach, gor?czkach, antybiotykoterapiach, a nawet pod wp?ywem stresu. Ba! Przyj?cie pod dach czworono?nego przyjaciela tak?e mo?e nieco namiesza? w naszym mikrobiomie.
Badania nad ludzkim mikrobiomem ci?gle raczkuj?, ale ka?dego dnia przynosz? nowe, zaskakuj?ce odpowiedzi. Naukowcom marzy si? zaprojektowanie spersonalizowanych strategii diagnostycznych i terapii opartych o analiz? mikrobiomu danego osobnika, ale to wci?? melodia przysz?o?ci. Póki co z punktu widzenia statystycznego Kowalskiego najwa?niejsze jest u?wiadomienie sobie, ?e nie wszystkie mikroorganizmy to nasi wrogowie i ?e nadu?ywanie myd?a antybakteryjnego oraz przesadna sterylno?? niekoniecznie gwarantuj? dobre zdrowie!
dr n. med. Alicja Kost – biotechnolo?ka, absolwentka Uniwersytetu ?l?skiego i ?l?skiego Uniwersytetu Medycznego, doula. Wspó?autorka bloga Mataja.pl - bloga o ci??y i rodzicielstwie opartego na badaniach naukowych.
