Doula - profesjonalne wsparcie w czasie porodu
Dominuj?cy w zachodniej kulturze model po?o?nictwa wyeliminowa? wa?ny element opieki, jakim jest emocjonalne wspieranie rodz?cej przez osoby z jej najbli?szego otoczenia. Gdy poród z domu przeniós? si? do szpitala, opieka bliskich kobiet zast?piona zosta?a opiek? profesjonalnych po?o?nych lub piel?gniarek. Organizacja pracy szpitala, system zmianowy, cz?sto du?a liczba rodz?cych jednocze?nie kobiet spowodowa?a, ?e samotno?? na porodówce sta?a si? jednym z najbardziej dotkliwych do?wiadcze? dla wielu pokole? kobiet.
Czasy, kiedy polskie szpitale po?o?nicze by?y niezdobytymi twierdzami mamy ju? szcz??liwie za sob?. Tzw. "porody rodzinne" czy "porody z blisk? osob?" staj? si? codzienno?ci? wi?kszo?ci szpitali, cho? w jeszcze wielu trzeba za ten "luksus" dodatkowo zap?aci?. Czy warto?
Nauka dysponuje coraz wi?ksz? liczb? dowodów na pozytywny wp?yw obecno?ci osoby towarzysz?cej na przebieg i sposób prze?ywania porodu przez kobiet?. L?k, poczucie samotno?ci, bezradno?? staj? si? nieporównywalnie mniej dotkliwe, gdy jest z nami kto?, kto nas wspiera, na kogo mo?emy liczy? w ka?dej chwili porodu. Dlatego te?, przygotowuj?c si? do narodzin dziecka warto rozwa?y? zaproszenie kogo? z bliskiego otoczenia do towarzyszenia w porodzie.
Kto mo?e by? osob? towarzysz?c? w porodzie?
Towarzyszenie w porodzie jest emocjonalnym wyzwaniem, gdy? nie polega na ogl?daniu porodu, ale na uczestniczeniu w nim. To wymaga od osoby towarzysz?cej spe?nienia pewnych warunków i wcze?niejszych przygotowa?. Osoba towarzysz?ca:
- Musi mie? z rodz?c? emocjonaln?, pozytywn? relacj?;
- Musi posiada? podstawow? wiedz? o przebiegu porodu, o zachowaniu i emocjach rodz?cej, o istocie bólu porodowego;
- Powinna zna? techniki, które u?atwi? przej?cie przez najtrudniejsze momenty porodu;
- Powinna by? osob? empatyczn?, ale równie? umiej?c? panowa? nad swoimi emocjami;
- Musi mie? wewn?trzn? zgod? na bycie aktywnym "wspieraj?cym" przez ca?y czas trwania porodu i przez jaki? czas po narodzinach dziecka;
- Musi mie? pozytywny stosunek do porodu, nie widzie? w nim zagro?enia, nie by? obci??ona traum? w?asnego porodu. Zdarza si? bowiem, ?e nawet bardzo odleg?e wspomnienia nagle o?ywaj? i trudno poradzi? sobie z w?asnymi, negatywnymi emocjami. L?k, poczucie zagro?enia promieniuj? na rodz?c? i mog? zak?óci? prawid?owy przebieg porodu.
Zmiany kulturowe, znikanie rodzin wielopokoleniowych mieszkaj?cych po jednym dachem, migracja m?odych ludzi spowodowa?y, ?e osob?, któr? najcz??ciej towarzyszy kobiecie przy porodzie jest jej m??/partner, gdy? jest najbli?ej, zarówno w sensie emocjonalnym, jak i fizycznym. Mimo to nieporozumieniem jest uznawanie, ?e m??/ojciec dziecka jest "naturalnie" wyposa?ony w odpowiednie umiej?tno?ci i poziom empatii, aby towarzyszy? rodz?cej ?onie.
M?odzi m??czy?ni, wt?oczeni w rol? "ekspertów od rodzenia", niejednokrotnie czuj?, ?e to zadanie jest dla nich za trudne, a oni sami trac? g?ow? podczas porodu. Dzieje si? tak szczególnie wtedy, gdy poród jest trudny, d?ugi, a partnerka wydaje si? sobie nie radzi?. Wielu m??czyzn musi w duchu przyzna?, ?e oni, na równi z rodz?c?, potrzebuj? wsparcia i opieki. Osob?, która mo?e si? takiego zadania podj??, jest doula.
Kim jest doula?
Doula (z greckiego) - to kobieta "która s?u?y". Wspó?cze?nie oznacza osob?, która w profesjonalny sposób wspiera fizycznie oraz emocjonalnie kobiet? rodz?c? i w po?ogu, dostarcza jej niezb?dnych informacji i udziela praktycznych wskazówek. Doula rozumie i chroni fizjologiczny przebieg porodu, odpowiada na emocjonalne potrzeby kobiety na ka?dym jego etapie. Pozostaje z rodz?c? przez ca?y czas trwania porodu, towarzyszy jej w pierwszych dniach macierzy?stwa. Doula zajmuje si? równie? osob? blisk?, która towarzyszy rodz?cej u?atwiaj?c jej udzia? w porodzie w sposób, na jaki jest ona gotowa. Pomaga jej równie? radzi? sobie z negatywnymi emocjami - l?kiem, poczuciem bezradno?ci czy niekompetencji. Doula nie "dubluje" osoby bliskiej. Raczej pomaga jej w jak najlepszym wspieraniu rodz?cej, ale nie przejmuje jej zada? i nie spycha w cie?.
Obecno?? douli jest wa?na!
Badania wykaza?y, ?e dzi?ki obecno?ci douli:
- skraca si? czas porodu,
- zmniejsza si? ryzyko porodu zabiegowego czy cesarskiego ci?cia,
- rodz?ca lepiej radzi sobie ze skurczami, ma mniejsz? potrzeb? si?gni?cia po ?rodki przeciwbólowe,
- pog??bia si? wi?? i poprawia wspó?praca mi?dzy rodz?c? a jej partnerem,
- rodz?ca ma wi?ksze poczucie kompetencji jako matki,
- rzadziej wyst?puj? problemy z karmieniem piersi?.
Nie wiadomo dok?adnie jaki mechanizm odpowiedzialny jest za ten efekt. Naukowcy sugeruj?, ?e chodzi prawdopodobnie o to, ?e wskutek dzia?a? douli zmniejsza si? poziom wydzielania hormonów stresu - adrenaliny i noradrenaliny, odpowiedzialnych za spowolnienie akcji porodowej.
Zadania po?o?nej a zadania douli
Podstawow? ró?nic? mi?dzy po?o?n? a doul? jest to, ?e po?o?na ma wykszta?cenie medyczne i w zwi?zku z tym jest uprawniona do medycznej opieki nad kobiet? w czasie ci??y i porodu. To ona wykonuje wszystkie badania, obserwacje i podejmuje decyzje. Ponosi odpowiedzialno?? za stan zdrowia swojej pacjentki.
Doula najcz??ciej nie ma wykszta?cenia medycznego. Je?li mieszka w kraju, gdzie us?ugi douli s? popularne ma zazwyczaj za sob? kurs przygotowuj?cy j? do tej roli. Kszta?cenie douli trwa o wiele krócej ni? kszta?cenie po?o?nej. Tak wi?c, o ile po?o?na mo?e by? jednocze?nie doul? w czasie porodu, doula nie mo?e zast?pi? po?o?nej.
Do g?ównych zada? douli nale?y zapewnienie emocjonalnego wsparcia i komfortu rodz?cej. W odró?nieniu od po?o?nej, która mo?e by? zaanga?owana w opiek? nad wieloma kobietami jednocze?nie, doula po?wi?ca czas i swoj? uwag? tylko jednej osobie w sposób nieprzerwany.
Doula pomaga kobiecie w radzeniu sobie ze skurczami, jest z ni? w fizycznym kontakcie. Dotyka j? delikatnie, aby doda? jej otuchy, ale te? masuje w zdecydowany sposób, aby przynie?? ulg? w skurczu. Ociera pot z czo?a i chwali rodz?c?. Gdy jest taka potrzeba, oddycha razem z ni?, wydaje d?wi?ki. Pe?ni te? rol? ??cznika mi?dzy rodz?ca/par? a personelem medycznym. Informuje i dba o to, aby informacje przekazywane przez po?o?n? lub lekarza by?y zrozumia?e.
Rola douli nie ko?czy si? z chwil? urodzenia dziecka. Tu? po porodzie czuwa nad pierwszym kontaktem mi?dzy matk? a dzieckiem, i dba o to, aby karmienie rozpocz??o si? w sposób prawid?owy. Dba o komfort matki równie? po porodzie - pomaga jej umy? si?, pami?ta o jedzeniu. Odpowiada na pytania i w?tpliwo?ci m?odych rodziców.
Dr John Kennel, pediatra, badacz wczesnego kontaktu miedzy matk? i dzieckiem, a tak?e autor bada? nad wp?ywem sta?ego wsparcia rodz?cej na przebieg porodu, powiedzia?: "Gdybym wam dzisiaj powiedzia? o nowym ?rodku farmaceutycznym, dzi?ki któremu b?dzie mo?na zmniejszy? ryzyko niedotlenienia noworodków o 2/3, skróci? czas porodu o 1/2 i wzmocni? wi?? miedzy matk? i dzieckiem po porodzie, to podejrzewam, ?e wszyscy chcieliby go mie?, bez wzgl?du na koszt. Tylko dlatego, ?e obecno?? osoby towarzysz?cej (douli) wydaje nam si? oczywista, nie powinni?my uwa?a? jej za mniej wa?n?".
Doule w Polsce
Pami?tamy jeszcze batali? o wpuszczanie m??ów na porodówki, która rozgrywa?a si? kilkana?cie lat temu. Wtedy rzecz? nie do pomy?lenia by?a obecno?? na sali porodowej kogokolwiek spoza personelu medycznego. Z biegiem lat wiele si? w tej kwestii zmieni?o, równie? w sferze mentalnej. Obecno?? m??a przy rodz?cej nikogo nie dziwi. Coraz wi?cej m??czyzn chce towarzyszy? swojej partnerce w porodzie i s? do tego przygotowywani w szko?ach rodzenia. W ostatnich latach pojawi?a si? równie? grupa kobiet, chc?cych kszta?ci? si? w zawodzie douli i profesjonalnie pomaga? rodz?cym. Cz??? z nich ju? ma za sob? takie do?wiadczenia. Od 2009 roku z inicjatywy Fundacji Rodzi? po Ludzku odbywaj? si? szkolenia dla osób pragn?cych zosta? doul?. Jest nadzieja, ?e zapocz?tkuje to szerszy ruch na rzecz wprowadzenia osoby douli do opieki nad kobiet? w okresie ci??y, porodu i po?ogu.
Anna Otffinowska
